Iran đang đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng kinh tế – xã hội tồi tệ nhất thập kỷ khi tăng trưởng GDP gần như bằng 0, lạm phát tăng vọt và bất ổn địa chính trị – xã hội leo thang. Theo ước tính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hồi tháng 1, GDP thực của Iran chỉ tăng 0,3% năm 2025, giảm mạnh so với các năm trước đó (3,7% năm 2024 và 5,3% năm 2023).
Trước khi chiến sự xảy ra, lạm phát tại Iran đã lên tới gần 50% trong tháng 2, theo số liệu của cơ quan thống kê nước này. Sau hơn 5 tuần xung đột, các vấn đề kinh tế chỉ càng thêm trầm trọng. Ngoài nỗi sợ bị tấn công mỗi ngày, tác động dễ thấy nhất của chiến sự là một vòng xoáy tăng giá mới, từ nhu yếu phẩm như thực phẩm, đồ uống, thuốc men, tã lót đến bữa trưa tại các nhà hàng sang trọng trong thành phố.
Ở ngoại ô thủ đô Tehran, Amir (40 tuổi) cho biết trên AFP rằng giá loại bánh mỳ anh thường mua đã đột ngột tăng từ 700.000 rial lên 1 triệu rial (khoảng 0,75 USD). Một người bạn của anh cũng phải trả 180 triệu rial cho một viên thuốc chữa ung thư, vốn chỉ có giá 3 triệu rial trước xung đột. “Mà anh ấy phải mua 20 viên mỗi ngày”, Amir nói.
Kaveh – một họa sĩ tại Tehran – cho biết quán cà phê nổi tiếng Dobar ở trung tâm Tehran “đã tăng giá 25% với tất cả món chỉ trong một ngày”. Ngay cả ở vùng tây bắc Iran – nơi thường có nguồn hàng nhập khẩu dồi dào từ Thổ Nhĩ Kỳ, “một số sản phẩm đã tăng giá gấp 3 bình thường”, một phụ nữ 50 tuổi cho biết trên AFP.
Nhận thấy lạm phát tăng nhanh, Ngân hàng Trung ương Iran giữa tháng trước đã phát hành tờ tiền 10 triệu rial – mệnh giá cao nhất đang lưu hành. Trước đó một tháng, cơ quan này đã ra mắt tờ 5 triệu rial – cũng là kỷ lục khi đó, phản ánh sự mất giá mạnh của nội tệ kể từ sau cuộc xung đột tháng 6 năm ngoái với Mỹ và Israel.
Khi giá cả tăng gây thêm áp lực lên ngân sách hộ gia đình, nhiều người cũng rơi vào cảnh thất nghiệp. Chiến sự khiến nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa, đẩy người lao động vào tình trạng bấp bênh và không biết có được trả lương hay không.
Chợ trên khắp cả nước rút ngắn thời gian mở cửa, các công ty xây dựng cũng sa thải hàng loạt lao động. Nhiều người trong số đó là lao động nhập cư từ Afghanistan. “Khi chiến sự bắt đầu, cơ hội việc làm trở nên hiếm hoi và mọi người ngừng xây dựng”, Faizullah Arab – một thợ sơn 23 tuổi cho biết khi trở về Afghanistan cuối tuần trước.
“Các chủ doanh nghiệp đã ra nước ngoài, nên việc kinh doanh cũng dừng lại”, Walijan Akbari, một lao động 42 tuổi, nói thêm.
Những người phụ thuộc vào Internet hoặc thương mại điện tử cũng gặp khó khăn trong hơn 5 tuần qua, khi chỉ còn mạng nội địa hạn chế của Iran hoạt động. “Tôi thực sự rất lo lắng về tương lai của chúng tôi, đặc biệt là về kinh tế. Sa thải hàng loạt, đóng cửa trên diện rộng… mọi thứ đều quá sức chịu đựng”, một phụ nữ 35 tuổi làm việc trong lĩnh vực tài chính tại Isfahan cho biết.
Các cuộc không kích nhằm vào ngành thép của Iran – lĩnh vực quan trọng với nhiều ngành công nghiệp – cùng các cơ sở hóa dầu, cầu đường, nhiều khả năng sẽ để lại tác động dài hạn lên nền kinh tế. Adnan Mazarei, cựu quan chức cấp cao của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) về Trung Đông, nhận định hệ thống ngân hàng sau chiến sự cũng là một vấn đề đáng lo ngại..
“Trước khi xung đột nổ ra, các ngân hàng đã ở trong tình trạng khó khăn, dễ tổn thương, với bảng cân đối kế toán yếu”, ông nói. Mazarei cho rằng lĩnh vực này sẽ chịu thêm cú sốc do người tiêu dùng và doanh nghiệp không thể trả nợ.
Việc rút tiền tại các ATM trong thời gian chiến sự đã bị hạn chế, nhằm ngăn rút tiền hàng loạt. Tuy nhiên, thẻ và dịch vụ ngân hàng trực tuyến nhìn chung vẫn hoạt động trong phần lớn thời gian xung đột.
Vụ sụp đổ gần đây nhất là Ayandeh Bank, một trong những ngân hàng tư nhân lớn nhất nước này. Ayandeh sụp đổ cuối năm ngoái do nợ xấu và thua lỗ 5,2 tỷ USD.
Mazarei cho rằng Iran có thể cần tung thêm các gói giải cứu, buộc ngân hàng trung ương phải in thêm tiền. “Tất nhiên, điều này sẽ làm tăng cung tiền và tiếp tục đẩy lạm phát lên cao hơn”, ông cảnh báo.
Báo cáo mới đây, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng cho biết tính đến tháng 3-2026, thành phố có 86 giấy phép khai thác khoáng sản còn hiệu lực.
Trong đó 6 giấy phép thuộc thẩm quyền của bộ, gồm: 1 mỏ than đá, 1 đá ốp lát, 1 đá vôi xi măng, 3 nước khoáng.
Có 80 giấy phép thuộc thẩm quyền của UBND tỉnh Quảng Nam (cũ) và UBND thành phố Đà Nẵng, trong đó 59 giấy phép do Quảng Nam cấp, 21 giấy phép do Đà Nẵng cấp.
Trong khi theo quy hoạch, khu vực có tới 186 mỏ cát, sỏi, nhưng đến nay mới chỉ cấp phép khai thác 11 mỏ cát tại khu vực Quảng Nam (cũ), với tổng trữ lượng hơn 852.000m³, công suất khoảng 122.000m³/năm.
Ngoài ra, theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng, đã có 16 mỏ cát được phê duyệt, tổ chức đấu giá trong thời gian qua. Tuy nhiên vì nhiều lý do chưa thể đưa vào khai thác, trong đó chủ yếu là các vấn đề liên quan đến thủ tục.
Theo ghi nhận của Tuổi Trẻ Online, từ đầu năm 2026 đến nay giá nhân công và vật liệu xây dựng tại Đà Nẵng liên tục tăng.
Tại các cuộc họp về giải ngân vốn đầu tư công, lãnh đạo UBND TP Đà Nẵng đã yêu cầu không để giá vật liệu xây dựng tác động đến mục tiêu tăng trưởng 2 con số.
Anh Trần Văn Hòa, người dân Đà Nẵng, cho biết gia đình anh có kế hoạch xây nhà trong năm nay.
Dù đã bỏ móng nhưng do giá cát biến động tăng cao gần 50% so với tính toán nên đành phải tạm dừng công trình. Theo anh Hòa, do cát tô nhà chiếm số tiền lớn trong nguyên vật liệu làm nhà nên gia đình anh chờ giá bình ổn rồi tiếp tục thuê thợ xây.
Chia sẻ tại cuộc họp triển khai nhiệm vụ quý 2, ông Trần Nam Hưng, Phó chủ tịch UBND TP Đà Nẵng, yêu cầu cần phải xác định năm 2026 là năm bùng nổ các mỏ khoáng sản tại Đà Nẵng.
Bởi không chỉ giải quyết tình trạng khan hiếm vật liệu xây dựng, đẩy nhanh tiến độ dự án đầu tư công mà còn phải xác định nguồn thu từ khoáng sản sẽ góp phần đảm bảo mục tiêu tăng trưởng chung.
"Tôi đề nghị bung ra tất cả các mỏ khoáng sản của chúng ta từ vàng bạc, đá quý cho đến đất, cát nguyên liệu" - ông Hưng nói.
Theo ông Hưng, đến nay nhiều mỏ khoáng sản đã được thăm dò trữ lượng, đã hoàn thành thủ tục nhưng đến thời điểm này chưa đưa vào khai thác.
"Nếu không gỡ được thì rõ ràng chúng ta có khuyết điểm với sự phát triển của thành phố, vì một sản lượng khoáng sản này xúc lên là đóng góp trực tiếp vào GRDP.
Các công trình của ban quản lý dự án và nhân dân đều đang thiếu đất, cát nguyên liệu thì không có lý do gì không đưa ra đấu giá. Tất cả đều phải đưa lên sàn đấu giá" - ông Hưng đề xuất.
Cũng theo ông Hưng, đối với những đơn vị trúng đấu giá, luật quy định có thể chậm khai thác trong một khoảng thời gian nhất định.
Tuy nhiên với bối cảnh hiện nay phải tuyên truyền, vận động để đấu giá xong là phải khai thác ngay. Thậm chí mời cơ quan công an vào cuộc với trường hợp đấu giá xong rồi cố ý để đó.
Chỉ số đại diện cho sàn TP HCM giảm trong phần lớn thời gian giao dịch hôm nay, có lúc xuống mức thấp nhất một tuần. Lực cầu giải ngân ở vùng giá thấp trong những phút cuối giúp biên độ giảm thu hẹp còn 9 điểm, nối dài chuỗi điều chỉnh 3 phiên liên tiếp và đóng cửa tại 1.675 điểm.
Diễn biến này trùng khớp dự báo ngắn hạn của nhiều nhóm phân tích. Theo Công ty chứng khoán Yuanta Việt Nam, dù đóng cửa trong sắc đỏ, chỉ số vẫn trong nhịp hồi phục từ vùng 1.590 điểm. Quán tính giảm trong tuần trước có thể kéo dài khiến VN-Index lùi về quanh 1.640-1.660 điểm trước khi bật trở lại vùng 1.700 điểm. Thị trường sẽ chịu tác động mạnh của nhiều sự kiện, đặc biệt là việc FTSE Russell công bố kết quả đánh giá nâng hạng giữa kỳ.
Sàn TP HCM hôm nay chìm trong sắc đỏ với gần 240 mã giảm, gấp 3 lần mã tăng. Rổ vốn hóa lớn có 18 cổ phiếu đóng cửa dưới tham chiếu, gấp đôi số lượng cổ phiếu tăng.
Nhóm dầu khí chịu áp lực xả hàng mạnh nhất. Toàn bộ cổ phiếu thành phần giảm điểm, trong đó BSR và PVD điều chỉnh nhiều nhất với tỷ lệ lần lượt 4,7% và 3,7%. Tương tự, nhà đầu tư đồng loạt bán cổ phiếu phân bón khiến các mã trụ như DGC, DPM, DCM đều mất hơn 3%.
Cổ phiếu chứng khoán cũng giảm sâu. APG hôm nay chạm sàn và không có bên mua, trong khi TCX, VIX, VDS mất khoảng 2%. VND là một trong số ít mã có trạng thái tích cực nhất khi giữ nguyên tham chiếu.
Sắc đỏ bao trùm nhóm bất động sản. Cổ phiếu của nhiều chủ đầu tư lớn như KDH, NLG, AGG, PDR, DXG đều đóng cửa với mức giảm trên 1%. VIC lội ngược dòng khi tăng 0,4% lên 141.600 đồng, giúp VN-Index tránh phiên giảm sâu hơn.
Tín hiệu kém khả quan nhất phiên đầu tuần là thanh khoản giảm sâu, còn chưa đến 18.000 tỷ đồng, cho thấy tâm lý thận trọng cao độ của nhà đầu tư trong lẫn ngoài nước. Đây là mức khớp lệnh thấp nhất kể từ giữa tháng 2.
Thị trường không có cổ phiếu nào đạt giá trị sang tay nghìn tỷ. VIX dẫn đầu với gần 600 tỷ đồng, sau đó đến HPG, SHB và MWG cùng trên 500 tỷ đồng.
Nhà đầu tư nước ngoài nối dài mạch xả hàng phiên thứ hai. Nhóm này giải ngân gần 1.650 tỷ đồng, trong khi bán ra gần 1.800 tỷ đồng.
Tại họp báo ngày 10/4, ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng ADB, cho biết tăng trưởng kinh tế Việt Nam được hỗ trợ nhờ các giải pháp ứng phó linh hoạt và kịp thời của nhà điều hành trước cú sốc giá dầu từ xung đột Trung Đông.
Chính phủ đưa ra nhiều biện pháp tài khóa có thời hạn như giảm thuế, sử dụng Quỹ bình ổn kết hợp điều hành giá xăng dầu được vận dụng linh hoạt. Những động thái này góp phần kiềm chế áp lực lạm phát ngắn hạn và hỗ trợ tăng trưởng.
ADB dự báo tăng trưởng kinh tế Việt Nam năm nay ở mức 7,2%, lạm phát 4%. Con số này thấp hơn mục tiêu 10% Chính phủ đặt ra năm nay, nhưng theo ADB dự báo này khả quan trên nền tăng trưởng cao 8% của năm 2025.
Dự báo mức tăng trưởng này được ADB đưa ra dựa trên kịch bản giá dầu Brent giao ngay giảm về mức 72 USD một thùng năm nay, giảm tiếp về 63 USD trong năm tiếp theo. Hiện giá dầu Brent giao tương lai gần 97 USD một thùng.
Mức giá dầu ADB đưa ra cũng lạc quan hơn 3 kịch bản ngân hàng này công bố cuối tháng trước, là quanh 105-155 USD một thùng trong quý II, giảm dần cho đến khi xung đột chấm dứt.
Ông Nguyễn Bá Hùng cho biết họ chưa đưa ra dự báo GDP cụ thể với các kịch bản khó khăn hơn, bởi đánh giá này cần dựa trên nhiều yếu tố, gồm phản ứng của các chính phủ. Ở phạm vi khu vực, ADB đã công bố tăng trưởng kinh tế của 10 nước khu vực ASEAN có thể giảm 0,6-2,3% trong giai đoạn 2026-2027. Tuy nhiên, các đánh giá này mới dừng ở mô hình, chưa tính đến ứng phó của các nước trước biến động xung đột.
Chuyên gia ADB khuyến nghị về dài hạn, Việt Nam cần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, đa dạng nguồn cung và đẩy nhanh chuyển dịch sang năng lượng sạch.
Tuy nhiên, cuộc xung đột kéo dài tại Trung Đông có thể tiếp tục gây gián đoạn dòng chảy dầu, khí và phân bón qua eo biển Hormuz, làm tăng chi phí và chậm thời gian vận chuyển. Tăng trưởng chậm lại tại các đối tác thương mại lớn cũng có thể thu hẹp thặng dư thương mại, làm giảm tốc độ tăng trưởng của Việt Nam.
Bên cạnh đó, chính sách thuế của Mỹ sau 150 ngày áp thuế khẩn cấp còn khó lường. Trước nhiều biến động, chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) đang về gần ngưỡng 50 trong tháng 3, thời điểm diễn ra xung đột, sau khi duy trì ở ngưỡng cao trong vài tháng trước đó.
Trong trung hạn, giới phân tích cho rằng đòn bẩy tăng trưởng nằm ở việc nâng cao hiệu quả khu vực công, thu hút vốn tư nhân và củng cố sức chống chịu nền kinh tế. Nhóm giải pháp trọng tâm gồm đẩy mạnh cải cách thể chế, tái cơ cấu hành chính, kết hợp tối ưu hóa đầu tư công và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý.
