Hồi cuối tháng 3, khi xung đột Mỹ – Iran leo thang và có nguy cơ lan rộng ra toàn khu vực, Pakistan đã triển khai một nỗ lực ngoại giao hậu trường nhằm kéo các bên trở lại bàn đàm phán. Trong tiến trình này, Tư lệnh Lục quân Pakistan Asim Munir trở thành nhân tố quan trọng thúc đẩy đối thoại.
New York Times ngày 7/4 đưa tin ngay trước khi công bố thỏa thuận ngừng bắn với Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thực hiện hai cuộc điện đàm quan trọng, lần lượt với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và tướng Munir. Việc một tư lệnh nước ngoài nằm trong danh sách liên lạc của ông Trump ở thời điểm then chốt cho thấy ông Munir có vị thế đặc biệt.
Tại Pakistan, dù chính phủ dân sự nắm quyền điều hành, quân đội, đặc biệt là Tư lệnh Lục quân, mới là bên thực sự định hình các chính sách đối ngoại và an ninh quốc gia cốt lõi. Mọi quyết sách lớn liên quan đến Mỹ, Ấn Độ hay Iran đều phải có sự gật đầu của tướng Munir, theo Viện Hòa bình Mỹ.
“Tư lệnh Munir là người kiến tạo chính sách đối ngoại của Pakistan”, cựu đại sứ Pakistan tại Mỹ Maleeha Lodhi nói với Wall Street Journal. “Ông ấy có lẽ là quan chức quốc tế duy nhất mà Tổng thống Trump thường xuyên đưa ra những nhận xét tích cực”.
Ông Munir được cho là bắt đầu trao đổi với Tổng thống Trump về chiến sự Iran từ khoảng hai tuần trước, khi tình hình leo thang nguy hiểm. Axios dẫn lời một quan chức Mỹ thêm rằng ông Munir còn thiết lập được mối quan hệ với Phó tổng thống JD Vance, mở rộng thêm kênh liên lạc với giới lãnh đạo Mỹ.
“Ông Munir có chỉ số cảm xúc cao và tất nhiên là cả khả năng hòa giải”, Lin Minwang, phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Nam Á tại Đại học Phúc Đán, nói với SCMP. “Tổng thống Trump có xu hướng coi trọng quan hệ cá nhân, khiến yếu tố này mang tính quyết định”.
Ông Munir góp phần đáng kể trong việc khôi phục quan hệ song phương với Mỹ, vốn lao dốc từ khi tình báo Mỹ phát hiện trùm khủng bố Osama bin Laden ẩn náu tại thành phố Abbottabad ở Pakistan năm 2011. Tình hình thêm tồi tệ trong nhiệm kỳ thủ tướng Imran Khan, vì Pakistan theo đuổi chính sách đối ngoại ít phụ thuộc Mỹ.
Tại một sự kiện về Gaza vào tháng 10/2025, Tổng thống Trump gọi ông Munir là “nguyên soái yêu thích của tôi”, dù Tư lệnh Lục quân Pakistan không có mặt. Tháng 6/2025, ông Trump mời ông Munir đến Nhà Trắng và gặp riêng. Đây được xem là động thái đặc biệt, khi một lãnh đạo quân đội Pakistan được Tổng thống Mỹ tiếp đón trong bối cảnh chính phủ dân sự vẫn nắm quyền.
Ba tháng sau, ông Munir tiếp tục xuất hiện tại Phòng Bầu dục, lần này cùng Thủ tướng Shehbaz Sharif, diễn biến được cho là củng cố thêm mối quan hệ cá nhân và chính trị giữa hai bên.
Trong khi đó, quân đội Pakistan vốn có quan hệ chặt chẽ với các chỉ huy quân sự Iran. Hai nước có biên giới chung khoảng 900 km, từng xảy ra đụng độ dọc biên giới hồi tháng 1/2024 và ông Munir đã tham gia kiểm soát, hạ nhiệt căng thẳng bằng các mối liên hệ trực tiếp với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
“Ông ấy đã xây dựng được một mức độ tin cậy nhất định”, Abdul Basit, nhà nghiên cứu tại Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore, nói.
Pakistan là quốc gia có cộng đồng Hồi giáo dòng Shiite lớn thứ hai thế giới, sau Iran, sở hữu vũ khí hạt nhân và không có căn cứ Mỹ trên lãnh thổ. Do đó, Iran có thể coi Pakistan là nước trung lập hơn những bên khác.
Ngoài ra, Tư lệnh Munir còn chủ động mở rộng mạng lưới quan hệ với các cường quốc khác, như Trung Quốc hay Arab Saudi.
Cách tiếp cận đa hướng giúp Pakistan duy trì vị thế đặc biệt, vừa là đồng minh lớn ngoài NATO của Mỹ, vừa là đối tác của Trung Quốc, duy trì được quan hệ tốt với cả Iran và Arab Saudi, hai nước đối thủ của nhau tại Trung Đông. Khi các kênh đối thoại truyền thống rơi vào bế tắc, mạng lưới đa phương linh hoạt này đã giúp duy trì liên lạc giữa các bên, tạo tiền đề cho thỏa thuận ngừng bắn hai tuần.
Sinh năm 1968, ông Munir không đi theo con đường thăng tiến thường thấy. Ông từng đứng đầu cả Cơ quan Tình báo Quân đội (MI) và Cơ quan Tình báo Liên quân (ISI), có vai trò then chốt trong hệ thống an ninh quốc gia Pakistan. Tuy nhiên, ông đã bị cách chức lãnh đạo ISI dưới thời thủ tướng Khan.
Những biến động trên chính trường Pakistan sau đó, đặc biệt là việc thủ tướng Khan bị phế truất tháng 4/2022, đã mở đường cho ông Munir trở lại. Ông nhậm chức Tư lệnh Lục quân tháng 11 cùng năm, nhanh chóng củng cố quyền lực và mở rộng ảnh hưởng.
Trong cuộc xung đột Ấn Độ – Pakistan vào tháng 5/2025, ông Munir đưa ra các tuyên bố cứng rắn nhằm vào New Delhi, trở thành tiếng nói mang tính quyết định. Tháng 11/2025, Munir được thăng cấp Thống chế, trở thành người thứ hai trong lịch sử Pakistan mang quân hàm này.
Ông lên đỉnh cao quyền lực một tháng sau đó, làm Tổng tư lệnh Lực lượng Phòng vệ, vị trí cho phép kiểm soát toàn bộ lực lượng vũ trang. Vai trò này đi kèm với quyền miễn trừ pháp lý suốt đời, củng cố thêm vị thế của ông trên chính trường Pakistan, do quân đội nước này lâu nay thường tác động tới các chính sách an ninh của chính phủ.
Đám cháy Springs bùng lên từ phía đông thành phố Moreno Valley, thuộc hạt Riverside, bang California vào khoảng 11h sáng 3/4 và đến tối cùng ngày đã lan rộng tới khoảng 1.680 ha.
Thành phố Moreno Valley có khoảng 200.000 dân, nằm cách Los Angeles khoảng 100 km về phía đông. Đám cháy lan nhanh tới mức chính quyền hạt Riverside đã ra lệnh sơ tán bắt buộc đối với hàng nghìn người ở thành phố Moreno Valley, nhiều khu vực khác được đặt trong tình trạng sẵn sàng sơ tán.
Deirdre Vickers, sĩ quan Sở Cảnh sát hạt Riverside, cho biết đang hỗ trợ đóng đường tại Hemet và Moreno Valley, trong khi tuyến đường Gilman Springs từ đoạn Alessandro đến Bridge Street đang bị phong tỏa.
Ngọn lửa bùng phát tại khu vực có nhiều vật liệu dễ cháy, buộc nhiều lực lượng cứu hỏa phải phối hợp ứng phó. Lực lượng cứu hỏa đang triển khai hai máy bay chữa cháy, 23 xe cứu hỏa, hai trực thăng và hai máy ủi, đồng thời yêu cầu thêm nguồn lực hỗ trợ. Tính đến 16h, đám cháy mới được khống chế khoảng 5%.
"Gió là yếu tố gây khó khăn lớn nhất hiện nay", ông Alex Izaguirre, người phát ngôn Cơ quan Phòng cháy chữa cháy California (Cal Fire) hạt Riverside, nói.
Tại hạt Los Angeles, đám cháy Crown bùng phát từ sáng 3/4 và lan ra khoảng 113 ha rừng gần thị trấn Acton, song tình hình đã được kiểm soát vào tối cùng ngày.
Nhà chức trách ban đầu ban hành lệnh sơ tán bắt buộc đối với khu vực phía nam đường Escondido Canyon, phía đông Big Springs, phía bắc Hughes Canyon và Hubbard, cùng phía tây Crown Valley. Lệnh sơ tán đã được dỡ bỏ sau đó, nhưng cảnh báo sơ tán vẫn được duy trì ở Soledad Canyon và Crown Valley.
Đây là hai vụ cháy rừng lớn đầu tiên của mùa xuân sau khi nước Mỹ vừa trải qua mùa đông có lượng mưa lớn và nhiệt độ cao khác thường.
Theo Kyle Wheeler, nhà khí tượng học tại văn phòng San Diego của Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ, các đám cháy lan nhanh do những cơn gió Santa Ana mạnh với vận tốc 48-64 km/h. "Gió mạnh khiến các đám cháy bùng phát nhanh chóng và trở thành những vụ cháy rừng đầu tiên của mùa", ông Wheeler nói.
Viết trên mạng xã hội Truth Social vào sáng qua (10.4, theo giờ VN), Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc: "Iran đang làm rất tệ, thậm chí có người cho là thiếu trung thực, đối với việc cho phép tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Đó không phải là thỏa thuận mà chúng tôi đã đạt được!".
Trước đó vài giờ, ông Trump viết: "Có thông tin cho rằng Iran đang thu phí từ các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Họ không nên làm vậy, và nếu có, họ nên dừng lại ngay lập tức!".
Thực tế, sau khi lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được công bố, thì theo số liệu được công bố bởi Công ty nghiên cứu dữ liệu hàng hải Lloyd's List Intelligence, ngày 8.4 và 9.4 lần lượt chỉ có 6 và 3 tàu đi qua eo biển Hormuz. Tương tự, một nghiên cứu của BBC cũng chỉ ra hơn 12 tiếng sau khi lệnh ngừng bắn được công bố, đến 14 giờ ngày 8.4 chỉ có 3 tàu "thông chốt" qua eo biển này. Các con số vừa nêu vẫn quá thấp so với mức trung bình khoảng 130 tàu qua lại eo biển Hormuz mỗi ngày trước khi xung đột nổ ra. Thậm chí, mật độ tàu "thông chốt" vài ngày qua còn thấp hơn số lượng 71 tàu qua eo biển từ ngày 30.3 - 5.4 khi Iran nới lỏng một phần eo biển Hormuz.
Việc tàu qua eo biển Hormuz vẫn còn hạn chế là vì nhiều nguyên nhân. Trước hết, tuyên bố ngừng bắn được ban hành thì hầu hết tàu hàng vẫn chờ đánh giá từ các hãng bảo hiểm hàng hải đánh giá rủi ro. Phần lớn các tàu chỉ có thể "thông chốt" nếu các hãng bảo hiểm đồng ý chịu trách nhiệm sau khi đánh giá rủi ro. Quá trình này đòi hỏi thời gian.
Bên cạnh đó, Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã công bố bản đồ hàng hải mới ở khu vực eo biển Hormuz. Theo đó, hải trình mà các tàu thường qua lại trước khi cuộc xung đột nổ ra sẽ gặp phải khu vực đã bị cài thủy lôi. Chính vì thế, các tàu phải lưu thông theo hải trình do IRGC hướng dẫn. Hải trình mới khá gần với các căn cứ hải quân của Iran, nên Tehran dễ dàng kiểm soát việc di chuyển của các tàu, thậm chí trở thành tiền đề quan trọng khi áp dụng thu phí. Các tàu phải làm thủ tục xin phép với Iran để có thể qua eo biển.
Giới phân tích lo ngại lưu lượng tàu qua Hormuz chỉ tăng nhanh trở lại sau khi Iran hoàn thiện chương trình thu phí đối với các tàu đi qua eo biển này. Việc Iran thu phí lại đặt ra một rắc rối khác cho các tàu. Đó là IRGC bị Mỹ và châu Âu đưa vào danh sách các nhóm khủng bố, nên nếu các tàu chi tiền cho IRGC để được "thông chốt" thì số tiền này không được các hãng bảo hiểm của Mỹ và châu Âu chi trả.
Với tình hình tàu qua eo biển Hormuz vẫn rất hạn chế, thì có lẽ cần một khoảng thời gian mới có thể giải tỏa hết khoảng hơn 800 tàu còn bị mắc kẹt tại vùng biển này. Không những vậy, ngay cả khi eo biển Hormuz dần bình thường hóa trở lại thì vẫn cần một khoảng thời gian nhất định để các quốc gia trong khu vực nối lại việc khai thác và chế biến dầu khí vốn bị ngưng trệ suốt thời gian qua. Thêm vào đó, việc đàm phán giữa Mỹ và Iran cũng đang gặp nhiều thách thức.
Trước thực tế trên, nguồn cung dầu và khí hóa lỏng vẫn chưa có những diễn biến thực sự khả quan. Cho nên, giá dầu Brent và WTI hôm qua (10.4) đã tăng trở lại lên mức xấp xỉ 100 USD/thùng sau khi xuống còn khoảng 90 USD/thùng nhờ lệnh ngừng bắn.
Ảnh hưởng của cuộc chiến Iran đối với kinh tế thế giới ngày càng thêm sâu sắc. Hôm qua, AFP dẫn lời Giám đốc điều hành Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva thông báo hạ mức dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm nay. Bà cho rằng cuộc chiến đã khiến cho chi phí năng lượng tăng vọt, thiệt hại cơ sở hạ tầng, gián đoạn nguồn cung và sự sụp đổ niềm tin thị trường dẫn đến đè nặng lên tăng trưởng. Điều này tạo ra những "vết xẹo" dài cho nền kinh tế toàn cầu. Bà Georgieva cũng cho biết dự kiến sẽ chuẩn bị từ 20 - 50 tỉ USD để hỗ trợ cán cân thanh toán khẩn cấp cho các quốc gia bị ảnh hưởng bởi chiến tranh. Thêm vào đó, là kế hoạch hỗ trợ khoảng 45 triệu người không được đảm bảo lương thực do cuộc xung đột.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 6-4, truyền thông Iran dẫn tuyên bố của Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) xác nhận ông Majid Khademi - người đứng đầu cơ quan tình báo của lực lượng này - đã thiệt mạng trong vụ tấn công của Mỹ - Israel.
Ông Majid Khademi có hàng chục năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tình báo và phản gián. Ông thăng tiến qua nhiều vị trí trong bộ máy an ninh của Iran và từng là lãnh đạo Tổ chức Bảo vệ tình báo của IRGC - cơ quan phụ trách giám sát nội bộ và phản gián, đồng thời nắm giữ nhiều vị trí cấp cao trong Bộ Quốc phòng Iran.
Ông được bổ nhiệm làm người đứng đầu cơ quan tình báo của IRGC vào tháng 6-2025, sau khi người tiền nhiệm của ông thiệt mạng do các cuộc tấn công của Israel trong "cuộc chiến 12 ngày".
Cơ quan tình báo của IRGC là một trong những đơn vị an ninh quyền lực nhất của Iran, đóng vai trò trung tâm trong việc giám sát trong nước nhằm ứng phó với ảnh hưởng từ nước ngoài, và thường hoạt động song song với Bộ Tình báo.
Ông Khademi là nhân vật chủ chốt tiếp theo ở Iran thiệt mạng trong các trận không kích của Mỹ và Israel, sau khi xung đột bùng phát vào ngày 28-2.
Cuộc chiến đến nay vẫn chưa có dấu hiệu sẽ sớm hạ nhiệt. Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục đe dọa sẽ tấn công các hạ tầng dân sự ở Iran nếu nước này không mở lại eo biển Hormuz, song cũng gia hạn thêm 24 giờ đến 20h tối 7-4 (giờ Mỹ) để Tehran đạt được thỏa thuận.
Đáp lại những tuyên bố của ông Trump, IRGC tuyên bố lực lượng này đang hoàn tất các chuẩn bị để áp đặt những điều kiện hoạt động mới tại eo biển Hormuz.
