Câu chuyện nhanh chóng thu hút sự chú ý, không chỉ vì tính đúng sai của vụ việc, mà còn là một thực tế đáng lo ngại: “Nhiều sinh viên đi làm thêm nhưng không thực sự biết mình có những quyền gì”.
Trao đổi về vấn đề này, luật sư Nguyễn Trung Tín, Giám đốc Công ty Luật Tín & Associates, cho biết việc sinh viên làm thêm có phải tham gia bảo hiểm bắt buộc hay không phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của quan hệ lao động.
Theo ông Tín, đáng chú ý, Điểm l, Khoản 1, Điều 2 của luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định, người lao động làm không trọn thời gian vẫn phải tham gia bảo hiểm bắt buộc nếu có mức lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức tối thiểu làm căn cứ đóng bảo hiểm (mức lương cơ sở hiện tại là 2.340.000 đồng/tháng).
Liên quan đến trường hợp sinh viên vừa đi học, vừa đi làm, luật sư cho biết thêm theo Khoản 10, Điều 1 và Khoản 5, Điều 13 của luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2024, nếu một người đồng thời thuộc nhiều nhóm tham gia bảo hiểm y tế, sẽ đóng theo nhóm có thứ tự ưu tiên cao hơn. Trong đó, nhóm do người lao động và người sử dụng lao động đóng được xếp trước nhóm học sinh, sinh viên. Điều này đồng nghĩa với việc khi sinh viên ký hợp đồng lao động và thuộc diện đóng bảo hiểm bắt buộc, sẽ phải tham gia bảo hiểm y tế theo doanh nghiệp thay vì theo nhà trường.
Về vấn đề đóng trùng bảo hiểm y tế, theo Khoản 2.5 và Điều 20 Quyết định 595/QĐ-BHXH, trường hợp người tham gia đóng trùng sẽ được cơ quan bảo hiểm xã hội hoàn trả phần tiền đã đóng thừa.
Làm rõ thêm về việc doanh nghiệp yêu cầu người lao động hoàn tất nghĩa vụ bảo hiểm trước khi trả lương, luật sư Nguyễn Trung Tín khẳng định đây là hai nghĩa vụ hoàn toàn độc lập và không thể thay thế cho nhau.
Cụ thể, theo Điều 102 bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động chỉ được khấu trừ tiền lương trong một số trường hợp nhất định, như để bồi thường thiệt hại do người lao động làm hư hỏng tài sản, thiết bị.
“Pháp luật không cho phép doanh nghiệp tự ý giữ lương của người lao động như một hình thức ‘bảo đảm’ cho các nghĩa vụ khác, bao gồm cả nghĩa vụ bảo hiểm”, luật sư Nguyễn Trung Tín nhấn mạnh.
Theo luật sư, tiền lương là quyền lợi gắn liền với công sức lao động và phải được chi trả đầy đủ, đúng thời hạn.
“Việc chưa hoàn tất nghĩa vụ bảo hiểm (nếu có) cần được xử lý thông qua cơ chế đối chiếu, truy thu hoặc thỏa thuận rõ ràng, chứ không thể trở thành lý do để trì hoãn hoặc từ chối trả lương”, ông cho biết.
Trên thực tế, việc sinh viên đi làm thêm từ sớm không còn xa lạ, nhưng không phải ai cũng được tiếp cận đầy đủ thông tin về hợp đồng lao động hay bảo hiểm.
Phạm Thị Quyên, sinh viên Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội, hiện đang làm thêm tại một cửa hàng trang sức trong trung tâm thương mại, cho biết bản thân chưa được ký hợp đồng lao động chính thức.
“Mình cũng không hiểu rõ lắm về quyền lợi, chỉ biết là nếu được ký hợp đồng thì sẽ có bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và có thêm tháng lương thứ 13”, Quyên chia sẻ.
Trong khi đó, Nguyễn Trung Kiên, sinh viên Trường ĐH Tôn Đức Thắng TP.HCM, hiện làm bán thời gian tại một quán cà phê, cũng cho biết mình chưa từng ký hợp đồng lao động.
“Mình cũng có biết sơ qua về quyền lao động, nhưng nghĩ làm việc làm bán thời gian thì không quá quan trọng. Chủ yếu làm thêm kiếm tiền nên em cũng không để ý nhiều đến chuyện hợp đồng”, Kiên nói.
Những chia sẻ này cho thấy một điểm chung: nhiều sinh viên bước vào thị trường lao động với tâm lý “làm tạm”, từ đó dễ bỏ qua quyền lợi của chính mình.
Theo tiến sĩ Nguyễn Thị Bích, Trưởng bộ môn luật lao động (Trường ĐH Luật TP.HCM), sinh viên và lao động trẻ thường gặp bất lợi do thiếu hiểu biết và kinh nghiệm: Không phân biệt rõ các loại hợp đồng, không quan tâm đến quyền lợi bảo hiểm, không lưu giữ thông tin làm việc và ngại va chạm khi có tranh chấp.
Đặc biệt, tâm lý “làm thêm cho vui” hoặc “chỉ làm tạm thời” khiến nhiều người chấp nhận làm việc mà không có hợp đồng hoặc thỏa thuận rõ ràng.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Bích nhận định: “Dù là lao động toàn thời gian hay bán thời gian, khi đã có quan hệ lao động thì quyền và nghĩa vụ của các bên đều được pháp luật điều chỉnh. Việc không ký hợp đồng hoặc không quan tâm đến hợp đồng có thể khiến người lao động rơi vào thế bất lợi khi xảy ra tranh chấp”.
Theo bà, nhiều sinh viên hiện nay chưa có thói quen tìm hiểu quy định pháp luật lao động từ sớm, dẫn đến việc dễ chấp nhận những điều kiện làm việc thiếu rõ ràng.
“Người lao động không đi xin việc, mà đang trao đổi giá trị sức lao động của mình. Khi không nhận thức được điều này, họ dễ chấp nhận những điều kiện bất lợi”, bà nhấn mạnh.
Xung quanh việc lao động trẻ cần làm gì để tự bảo vệ mình? Trao đổi thêm về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Bích cho biết trong trường hợp phát sinh tranh chấp, người lao động được khuyến nghị: Kiểm tra hợp đồng, bảng lương; trao đổi trực tiếp với quản lý; lưu giữ bằng chứng làm việc; liên hệ cơ quan chức năng nếu cần.
Gắn bó với nghề làm bánh khoảng 15 năm, anh Hữu cho biết mỗi đơn đặt hàng đều mang một yêu cầu khác nhau, buộc anh phải liên tục sáng tạo và điều chỉnh kỹ thuật để đáp ứng.
Thay vì chọn những mẫu bánh phổ biến, anh Hữu tập trung vào dòng bánh tạo hình 12 con giáp, một hướng đi không dễ nhưng giúp anh tạo dấu ấn riêng. Theo anh, mỗi con giáp không chỉ khác nhau về hình dáng mà còn có “thần thái” riêng, đòi hỏi người làm phải hiểu và tái hiện được cái hồn của con vật.
“Trong 12 con giáp, con hổ là khó tạo hình nhất vì phải thể hiện được sự oai phong, dữ dằn. Nếu làm không tới, nhìn sẽ rất ‘hiền’, mất đi cái chất của con vật”, anh chia sẻ.
Khi đã quen tay, trung bình một chiếc bánh tạo hình cầu kỳ anh Hữu mất khoảng 1–2 tiếng đồng hồ để hoàn thành. Với những mẫu đơn giản hơn, anh có thể rút ngắn thời gian xuống còn 30–45 phút. Tuy nhiên, phía sau khoảng thời gian tưởng chừng ngắn đó là cả quá trình luyện tập kéo dài nhiều năm.
Quy trình làm bánh bắt đầu từ việc tiếp nhận yêu cầu của khách, sau đó anh sẽ phác thảo ý tưởng và gửi lại để thống nhất trước khi thực hiện. Theo anh Hữu, công đoạn khó nhất nằm ở việc tạo hình chi tiết, từ đường nét khuôn mặt, ánh mắt đến từng bộ phận nhỏ của con vật.
“Phải làm sao để từng chi tiết đều chính xác, nhìn vào có cảm giác sống động như thật. Đặc biệt, khi tạo hình bằng kem, phải thao tác nhanh vì nếu chậm, kem dễ bị chảy, mất form”, anh nói.
Điểm khiến các sản phẩm của anh Hữu nhận được nhiều lời khen là độ sắc nét và sống động. Để đạt được điều đó, anh cho biết bản thân phải dành nhiều thời gian quan sát, nghiên cứu đặc điểm của từng con vật.
“Không chỉ làm cho giống, mà còn phải thể hiện được thần thái. Ví dụ như rồng phải uyển chuyển, còn hổ thì phải toát lên vẻ mạnh mẽ”, anh chia sẻ.
Thời gian đầu, anh cũng gặp không ít khó khăn khi các chi tiết chưa đạt như mong muốn. Tuy nhiên, qua quá trình luyện tập và tích lũy kinh nghiệm, tay nghề của anh ngày càng hoàn thiện.
Không chỉ trong khâu tạo hình, theo anh Hữu việc vận chuyển bánh cũng là một thách thức lớn vì anh nhận đơn đặt hàng ở nhiều tỉnh, thành. Hơn nữa, những chiếc bánh có nhiều chi tiết dễ bị hư hỏng, không còn nguyên vẹn nếu không được bảo quản đúng cách. Vì vậy, anh thường hướng dẫn kỹ cho người giao hàng cách cầm, đặt bánh, thậm chí với những đơn lớn, anh ưu tiên vận chuyển bằng ô tô để đảm bảo an toàn.
Theo anh Hữu, mức giá của các sản phẩm dao động từ khoảng 500.000 đồng đến 5 triệu đồng, tùy vào độ phức tạp và kích thước. Anh cho biết chủ yếu tập trung vào những mẫu bánh có mức giá bình dân để tiếp cận được nhiều khách hàng. Còn những mẫu bánh to, đắt tiền hơn đa phần là do khách yêu cầu.
Anh Hữu chia sẻ nhiều người sau khi nhận bánh đã bày tỏ sự bất ngờ, thậm chí “không nỡ cắt” vì quá đẹp. Đó cũng chính là động lực để anh tiếp tục theo đuổi công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ này. “Khi hoàn thành một chiếc bánh ưng ý và nhận được lời khen từ khách, mình cảm thấy rất vui. Những lúc đó, mình thấy công sức bỏ ra hoàn toàn xứng đáng”, anh nói.
Anh Lê Hoàng Vũ (31 tuổi, ngụ P.Tăng Nhơn Phú, TP.HCM, trước đây là P.Tân Phú, TP.Thủ Đức), cho biết anh biết đến tiệm bánh của anh Hữu qua TikTok và bị thu hút bởi các mẫu tạo hình độc lạ. “Sinh nhật vừa rồi tôi đặt thử một chiếc bánh hình con heo, giá khá hợp lý nhưng thành phẩm rất đẹp, giống như hình mẫu. Không chỉ vậy, bánh còn ngon. Dịp sinh nhật tới, chắc tôi sẽ tiếp tục đặt ở đây vì trước giờ hiếm thấy nơi nào làm bánh kiểu này", anh Vũ chia sẻ.
Theo Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, trong 24 giờ qua, khu vực Nam bộ ghi nhận nắng nóng chạm ngưỡng 40 độ. Nắng nóng xảy ra trên diện rộng. Dự báo trong 24 - 48 giờ tới, khu vực Nam bộ tiếp tục xuất hiện nắng nóng trên diện rộng, có nơi nắng nóng gay gắt. Nhiệt độ cao nhất phổ biến từ 35 - 37 độ C, có nơi trên 37 độ C. Thời gian nắng nóng trong ngày chủ yếu từ 12 - 16 giờ và được dự báo nắng nóng gay gắt kỷ lục kéo dài trong nhiều ngày tới.
Người trẻ ùa ra đường vào chiều tối để tránh nắng nóng chạm ngưỡng 40 độ ban ngày
ẢNH: AN VY
Nguyễn Tuấn Du, sinh viên Trường ĐH Công nghệ TP.HCM, cho biết gần đây anh bạn gần như đổi hẳn lịch đi chơi. "Ban ngày nắng quá gay gắt, ra đường rất mệt nên mình thường chờ đến tối mới đi. Buổi tối không khí dễ chịu hơn, việc đi lại cũng đỡ ngột ngạt. Nếu có hẹn bạn bè thì mình cũng ưu tiên chọn nơi có máy lạnh để ngồi lâu vẫn thoải mái", Du nói.
Không chỉ thay đổi giờ ra ngoài, Du nói hiện nay, nhiều bạn của Du còn chủ động cắt bớt các hoạt động ngoài trời vào ban ngày. Thay vào đó, họ tranh thủ giải quyết công việc từ sáng sớm hoặc dời sang chiều tối.
"Nếu buộc phải ra đường, mình chuẩn bị thêm cả nước uống, áo khoác chống nắng, khẩu trang, nón, quạt cầm tay… Nhưng phải bắt buộc dữ lắm, mình mới chịu đi, còn không mình sẽ dời lịch, hẹn sang buổi tối cho mát mẻ", Du nói.
Trần Thị Thu Hiền, sinh viên Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, ĐH Quốc gia TP.HCM, cho biết thời tiết nắng nóng khiến sinh hoạt hàng ngày của cô gái thay đổi đáng kể. Trước đây, Hiền thường tranh thủ ra ngoài vào đầu giờ chiều để đi shopping, cà phê hoặc gặp bạn, nhưng nay cô nói rằng chuyện này cần tính toán lại. Bởi lẽ, theo Hiền, trời vào lúc 4 - 5 giờ chiều vẫn còn nắng, còn thời gian từ 1 - 3 giờ chiều thì nắng quá gay gắt, có thể là… phỏng da.
"Chỉ đứng ngoài một lúc là thấy người mệt và da nóng ran. Vì thế, mình chờ đến chiều tối mới chịu ra đường. Chưa kể, ngay cả chuyện ăn uống cũng thay đổi, mình uống nước nhiều hơn, chọn món thanh mát hơn vì cơ thể lúc nào cũng có cảm giác thiếu nước", Hiền nói.
Đặng Hoàng Thu Thảo (29 tuổi), ngụ ở đường 8 P.Thủ Đức (TP.HCM), cũng có cách thích nghi tương tự. Thảo cho biết những ngày nắng gắt kéo dài khiến cơ thể dễ uể oải, mất sức nếu di chuyển ngoài đường lâu. Vì vậy, cô hạn chế các cuộc hẹn vào buổi trưa, đồng thời ưu tiên những địa điểm mát mẻ hoặc có cây xanh.
Tại một số trung tâm thương mại ở TP.HCM, lượng khách ghé đến vào những ngày nắng nóng có chiều hướng tăng. Anh Nguyễn Bá Long, nhân viên tại Vincom Đồng Khởi (TP.HCM), cho biết trời càng nóng, khách tìm đến trung tâm mua sắm càng đông hơn vào buổi tối. Theo anh Long, nhiều người chọn đây như một điểm để tránh nóng sau giờ làm, vừa mua sắm, ăn uống, vừa tận hưởng không gian mát mẻ.
Theo chuyên gia, bên cạnh chuyện đảo lịch sinh hoạt để né nắng, người trẻ cũng cần chú ý giữ sức khỏe trong những ngày oi bức kéo dài. Bác sĩ chuyên khoa 2 Huỳnh Tấn Vũ, Đơn vị điều trị ban ngày, Bệnh viện đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3, cho biết thời tiết nóng nực khiến cơ thể dễ mất nước do ra nhiều mồ hôi, từ đó ảnh hưởng đến các chức năng cơ thể và làm giảm điện giải.
Bác sĩ Vũ khuyến cáo bạn trẻ nên uống đủ nước, ưu tiên nước đun sôi để nguội hoặc các loại nước uống phù hợp như nước dừa, nước chanh, sinh tố trái cây. Ngoài ra, bạn có thể bổ sung thêm các loại trái cây mọng nước và rau xanh trong bữa ăn hàng ngày. Ngược lại, bạn nên hạn chế đồ uống chứa cồn, quá nhiều đường hoặc quá lạnh để tránh cơ thể mất nước nhiều hơn.
Ông là Lê Huy Xuân - người lính đặc công nước từng khiến đối phương khiếp sợ tại chiến trường Quảng Nam - Đà Nẵng, với chiến công phá hủy hàng chục xe bọc thép.
Trong căn nhà nhỏ đơn sơ, ông Lê Huy Xuân xúc động nhắc về thời hoa lửa của mình. Năm nay đã 81 tuổi nhưng ông vẫn nhớ như in những kỷ niệm thời trai trẻ. Năm 1963, chàng thanh niên Lê Huy Xuân hừng hực sức trẻ viết đơn tình nguyện ra trận. Thế nhưng trong lần khám tuyển đầu tiên ông bị loại. Lý do không đủ sức khỏe vì ông nhỏ người, chỉ nặng có 41 kg.
Không nản lòng, sang năm 1964 ông tiếp tục ứng tuyển. Đơn vị tuyển quân khi ấy nhận định: "Người thấp bé, nhẹ cân thế này lại rất phù hợp với nhiệm vụ luồn lách, bí mật của đặc công". Vậy là chính cái vóc dáng nhỏ bé ấy đã đưa ông trở thành một chiến sĩ đặc công tinh nhuệ.
Tháng 10.1964, sau 3 tháng huấn luyện, ông cùng đồng đội hành quân vào chiến trường Quảng Nam - Đà Nẵng, bắt đầu những ngày tháng chiến đấu oanh liệt tại đây. Khi đó đơn vị đặc công chính quy chưa thành lập, ông được biên chế vào đơn vị trinh sát đặc nhiệm B12, trực thuộc Bộ Tư lệnh Công binh. Tại đèo Hải Vân, đơn vị 120 người của ông chia làm hai ngả: một nửa ngược lên Tây nguyên, một nửa xuôi về vùng chảo lửa Quảng Nam. Ông Xuân nằm trong số những người về vùng Điện Bàn, Duy Xuyên, Đại Lộc, những nơi được mệnh danh là "vùng đất chết" bởi bom đạn đối phương.
Là lính đặc công, đặc biệt là đặc công nước và công binh, nhiệm vụ chính của ông Xuân và đồng đội là đánh cầu, phá đường để cắt đứt các tuyến giao thông huyết mạch của đối phương. Trong bóng đêm đen đặc, những người lính đặc công ngâm mình hàng giờ dưới làn nước lạnh, bí mật áp sát chân cầu để gài mìn. Sự sống và cái chết chỉ cách nhau gang tấc, bởi chỉ cần sơ suất gây ra một tiếng động nhỏ, hay một sai sót trong kỹ thuật kích nổ, họ sẽ mãi mãi nằm lại dưới lòng sông.
Ông Xuân bồi hồi nhớ lại trận đánh đầu tiên vào ngày 25.2.1965. Mục tiêu là cầu Cao Lâu trên QL1. Bằng sự mưu trí và gan dạ, ông cùng đồng đội đã đánh sập cây cầu này, gây tiếng vang lớn, làm tê liệt tuyến giao thông huyết mạch của đối phương trong nhiều ngày. Tiếp đó là những trận đánh vang dội khác như phá cầu Bình Long, cầu Thượng Đức.
Đặc biệt, dấu ấn sâu đậm ở chiến trường khốc liệt với ông là những chiến công phá xe bọc thép, nơi da thịt đối đầu với sắt thép. Ông và đồng đội phải luồn sâu vào lòng địch, tiếp cận các xe bọc thép để phá hủy. Đây là nhiệm vụ vô cùng nguy hiểm vì nếu bị đối phương phát hiện thì chắc chắn hy sinh.
Vậy mà ông Xuân đã cùng đồng đội phá hủy tới hơn 20 xe bọc thép và tiêu diệt gần 300 lính đối phương, trong đó có lần phá hủy hơn 10 xe, tiêu diệt 152 lính. Sau mỗi trận đánh, ông đều được tặng bằng khen, giấy khen ghi nhận chiến công.
Với những thành tích xuất sắc, ông đã vinh dự được trao tặng Huân chương Chiến công hạng nhì, 2 Huân chương Chiến công hạng ba và rất nhiều bằng khen, giấy khen. Ông cũng đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp tỉnh (năm 1965 -1966), Chiến sĩ thi đua toàn Quân khu 5 (năm 1967 - 1968).
Nhưng chiến tranh không chỉ có chiến công, mà còn là rất nhiều hy sinh. Ông Xuân ngậm ngùi nhớ lại, đại đội của ông khi vượt Trường Sơn vào nam có hơn 100 người lính trẻ măng, hừng hực khí thế. Vậy mà đến ngày đất nước im tiếng súng, chỉ còn khoảng hơn 20 người trở về. Những người chỉ huy dạn dày kinh nghiệm như đại đội trưởng, chính trị viên đều đã nằm lại mãi mãi nơi chiến trường.
Nỗi đau càng thắt lại khi ông nhắc về những người đồng hương. Cùng đi từ thôn Bà Khê năm ấy có 8 anh em, nhưng chỉ còn 3 người trở về, trong đó ông Xuân đã để lại một phần máu thịt nơi chiến trường. Trong một trận càn ác liệt, ông Xuân cõng một đồng đội bị thương rút lui, đã không may vấp phải mìn, mất một phần chân trái và 3 lần phải cưa chân do đang tuổi phát triển, xương chân cứ thế trồi ra.
Hành trình từ cõi chết trở về của ông Xuân cũng đầy khốc liệt. Cuối năm 1969, ông được chuyển ra Bắc điều trị. Đoàn xe thương binh chở những người lính không còn lành lặn rời xa chiến trường, nhưng bom đạn vẫn không buông tha. Khi đoàn xe đi đến Hang Đá (Quảng Bình), máy bay đối phương phát hiện và trút bom. "Xe cháy, 40 thương binh ngồi trên xe trúng bom hy sinh gần hết, chỉ còn vài người sống sót, trong đó có tôi", ông Xuân đau đớn nhớ lại. Ông liên tục thấm nước mắt khi nhắc lại kỷ niệm đau thương và cho biết thế hệ thanh niên quê ông năm ấy ra đi có rất ít người trở về, trong đó có những anh em của mình.
Năm 1971, sau thời gian điều trị, ông Lê Huy Xuân phục viên trở về quê hương Bà Khê. Cơ thể không còn lành lặn nhưng ông vẫn hăng hái tham gia công tác địa phương. Suốt 33 năm (từ 1971 - 2004), ông làm Tổ trưởng tổ tự quản, tham gia giữ gìn an ninh trật tự cho xóm làng. Dù thương tật hành hạ mỗi khi trái gió trở trời, ông vẫn cần mẫn làm thợ mộc, làm ruộng để lo cho con cái.
Tuy nhiên có một điều chưa trọn vẹn là do bị thất lạc nhiều giấy tờ nên ông gặp rất nhiều khó khăn và thiệt thòi về các chế độ chính sách. Hiện ông chỉ được hưởng chế độ thương binh hạng 3/4. Ngoài ra, một người con của ông bị chậm phát triển trí tuệ, nghi do ông nhiễm chất độc khi tham gia chiến đấu ở chiến trường. Dẫu vậy, chưa khi nào ông đòi hỏi chế độ, bởi với ông, việc được sống và trở về đã là may mắn hơn những đồng đội của mình.
Khi chúng tôi hỏi ông muốn nhắn nhủ điều gì với thế hệ trẻ hôm nay, người lính già chia sẻ: "Tôi mong thế hệ trẻ hiểu và trân trọng sự hy sinh của thế hệ cha anh. Ngày xưa chúng tôi đi chiến trường là xác định sẵn sàng hy sinh tuổi xuân, xương máu vì đất nước, không toan tính thiệt hơn. Lớp trẻ bây giờ được sống trong hòa bình, cần chịu khó học tập và làm việc sao cho xứng đáng với thế hệ cha anh. Đừng bao giờ quên lịch sử, quên đi cái giá của độc lập tự do ngày hôm nay".
