Ông là Lê Huy Xuân – người lính đặc công nước từng khiến đối phương khiếp sợ tại chiến trường Quảng Nam – Đà Nẵng, với chiến công phá hủy hàng chục xe bọc thép.
Trong căn nhà nhỏ đơn sơ, ông Lê Huy Xuân xúc động nhắc về thời hoa lửa của mình. Năm nay đã 81 tuổi nhưng ông vẫn nhớ như in những kỷ niệm thời trai trẻ. Năm 1963, chàng thanh niên Lê Huy Xuân hừng hực sức trẻ viết đơn tình nguyện ra trận. Thế nhưng trong lần khám tuyển đầu tiên ông bị loại. Lý do không đủ sức khỏe vì ông nhỏ người, chỉ nặng có 41 kg.
Không nản lòng, sang năm 1964 ông tiếp tục ứng tuyển. Đơn vị tuyển quân khi ấy nhận định: “Người thấp bé, nhẹ cân thế này lại rất phù hợp với nhiệm vụ luồn lách, bí mật của đặc công”. Vậy là chính cái vóc dáng nhỏ bé ấy đã đưa ông trở thành một chiến sĩ đặc công tinh nhuệ.
Tháng 10.1964, sau 3 tháng huấn luyện, ông cùng đồng đội hành quân vào chiến trường Quảng Nam – Đà Nẵng, bắt đầu những ngày tháng chiến đấu oanh liệt tại đây. Khi đó đơn vị đặc công chính quy chưa thành lập, ông được biên chế vào đơn vị trinh sát đặc nhiệm B12, trực thuộc Bộ Tư lệnh Công binh. Tại đèo Hải Vân, đơn vị 120 người của ông chia làm hai ngả: một nửa ngược lên Tây nguyên, một nửa xuôi về vùng chảo lửa Quảng Nam. Ông Xuân nằm trong số những người về vùng Điện Bàn, Duy Xuyên, Đại Lộc, những nơi được mệnh danh là “vùng đất chết” bởi bom đạn đối phương.
Là lính đặc công, đặc biệt là đặc công nước và công binh, nhiệm vụ chính của ông Xuân và đồng đội là đánh cầu, phá đường để cắt đứt các tuyến giao thông huyết mạch của đối phương. Trong bóng đêm đen đặc, những người lính đặc công ngâm mình hàng giờ dưới làn nước lạnh, bí mật áp sát chân cầu để gài mìn. Sự sống và cái chết chỉ cách nhau gang tấc, bởi chỉ cần sơ suất gây ra một tiếng động nhỏ, hay một sai sót trong kỹ thuật kích nổ, họ sẽ mãi mãi nằm lại dưới lòng sông.
Ông Xuân bồi hồi nhớ lại trận đánh đầu tiên vào ngày 25.2.1965. Mục tiêu là cầu Cao Lâu trên QL1. Bằng sự mưu trí và gan dạ, ông cùng đồng đội đã đánh sập cây cầu này, gây tiếng vang lớn, làm tê liệt tuyến giao thông huyết mạch của đối phương trong nhiều ngày. Tiếp đó là những trận đánh vang dội khác như phá cầu Bình Long, cầu Thượng Đức.
Đặc biệt, dấu ấn sâu đậm ở chiến trường khốc liệt với ông là những chiến công phá xe bọc thép, nơi da thịt đối đầu với sắt thép. Ông và đồng đội phải luồn sâu vào lòng địch, tiếp cận các xe bọc thép để phá hủy. Đây là nhiệm vụ vô cùng nguy hiểm vì nếu bị đối phương phát hiện thì chắc chắn hy sinh.
Vậy mà ông Xuân đã cùng đồng đội phá hủy tới hơn 20 xe bọc thép và tiêu diệt gần 300 lính đối phương, trong đó có lần phá hủy hơn 10 xe, tiêu diệt 152 lính. Sau mỗi trận đánh, ông đều được tặng bằng khen, giấy khen ghi nhận chiến công.
Với những thành tích xuất sắc, ông đã vinh dự được trao tặng Huân chương Chiến công hạng nhì, 2 Huân chương Chiến công hạng ba và rất nhiều bằng khen, giấy khen. Ông cũng đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp tỉnh (năm 1965 -1966), Chiến sĩ thi đua toàn Quân khu 5 (năm 1967 – 1968).
Nhưng chiến tranh không chỉ có chiến công, mà còn là rất nhiều hy sinh. Ông Xuân ngậm ngùi nhớ lại, đại đội của ông khi vượt Trường Sơn vào nam có hơn 100 người lính trẻ măng, hừng hực khí thế. Vậy mà đến ngày đất nước im tiếng súng, chỉ còn khoảng hơn 20 người trở về. Những người chỉ huy dạn dày kinh nghiệm như đại đội trưởng, chính trị viên đều đã nằm lại mãi mãi nơi chiến trường.
Nỗi đau càng thắt lại khi ông nhắc về những người đồng hương. Cùng đi từ thôn Bà Khê năm ấy có 8 anh em, nhưng chỉ còn 3 người trở về, trong đó ông Xuân đã để lại một phần máu thịt nơi chiến trường. Trong một trận càn ác liệt, ông Xuân cõng một đồng đội bị thương rút lui, đã không may vấp phải mìn, mất một phần chân trái và 3 lần phải cưa chân do đang tuổi phát triển, xương chân cứ thế trồi ra.
Hành trình từ cõi chết trở về của ông Xuân cũng đầy khốc liệt. Cuối năm 1969, ông được chuyển ra Bắc điều trị. Đoàn xe thương binh chở những người lính không còn lành lặn rời xa chiến trường, nhưng bom đạn vẫn không buông tha. Khi đoàn xe đi đến Hang Đá (Quảng Bình), máy bay đối phương phát hiện và trút bom. “Xe cháy, 40 thương binh ngồi trên xe trúng bom hy sinh gần hết, chỉ còn vài người sống sót, trong đó có tôi”, ông Xuân đau đớn nhớ lại. Ông liên tục thấm nước mắt khi nhắc lại kỷ niệm đau thương và cho biết thế hệ thanh niên quê ông năm ấy ra đi có rất ít người trở về, trong đó có những anh em của mình.
Năm 1971, sau thời gian điều trị, ông Lê Huy Xuân phục viên trở về quê hương Bà Khê. Cơ thể không còn lành lặn nhưng ông vẫn hăng hái tham gia công tác địa phương. Suốt 33 năm (từ 1971 – 2004), ông làm Tổ trưởng tổ tự quản, tham gia giữ gìn an ninh trật tự cho xóm làng. Dù thương tật hành hạ mỗi khi trái gió trở trời, ông vẫn cần mẫn làm thợ mộc, làm ruộng để lo cho con cái.
Tuy nhiên có một điều chưa trọn vẹn là do bị thất lạc nhiều giấy tờ nên ông gặp rất nhiều khó khăn và thiệt thòi về các chế độ chính sách. Hiện ông chỉ được hưởng chế độ thương binh hạng 3/4. Ngoài ra, một người con của ông bị chậm phát triển trí tuệ, nghi do ông nhiễm chất độc khi tham gia chiến đấu ở chiến trường. Dẫu vậy, chưa khi nào ông đòi hỏi chế độ, bởi với ông, việc được sống và trở về đã là may mắn hơn những đồng đội của mình.
Khi chúng tôi hỏi ông muốn nhắn nhủ điều gì với thế hệ trẻ hôm nay, người lính già chia sẻ: “Tôi mong thế hệ trẻ hiểu và trân trọng sự hy sinh của thế hệ cha anh. Ngày xưa chúng tôi đi chiến trường là xác định sẵn sàng hy sinh tuổi xuân, xương máu vì đất nước, không toan tính thiệt hơn. Lớp trẻ bây giờ được sống trong hòa bình, cần chịu khó học tập và làm việc sao cho xứng đáng với thế hệ cha anh. Đừng bao giờ quên lịch sử, quên đi cái giá của độc lập tự do ngày hôm nay”.
Đêm 8.4, 2 học sinh lớp 5 rủ nhau chơi ven sông Hiếu (P.Đông Hà, tỉnh Quảng Trị) không may trượt chân xuống nước. Một em được đưa đi cấp cứu, em còn lại tử vong. Đây là vụ việc mới nhất trong chuỗi tai nạn đuối nước thương tâm xảy ra trên địa bàn.
Điều đáng nói, những vụ việc như vậy không còn cá biệt. Khi thời tiết bắt đầu nắng nóng, sông, hồ, đập trở thành nơi tụ tập yêu thích của trẻ nhỏ, cũng là lúc nguy cơ tai nạn rình rập.
Trước đó, tối 30.3, lực lượng chức năng tìm thấy thi thể một thiếu niên bị đuối nước tại hồ Trạng Bìa (xã Gio Linh). Nạn nhân gặp nạn khi cùng nhóm bạn đến khu vực hồ nước ở thôn Cẩm Phổ để tắm.
Chiều 4.4, em N.T.L. (học sinh lớp 6, Trường THCS Quảng Hòa) cùng nhóm bạn đến khu vực Hòa Sơn (xã Quảng Sơn cũ) chụp ảnh. Trong lúc đứng ở mép sông, em không may trượt chân, rơi xuống nước và tử vong dù được người dân ứng cứu.
Cũng trong ngày 4.4, tại khu vực hồ sông Thai (xã Phú Trạch), em T.M.Q. (học sinh lớp 8, Trường THCS Quảng Phú) bị đuối nước khi cùng nhóm bạn tắm hồ.
Trước đó một ngày, chiều 3.4, em N.T.N. (học sinh lớp 9, Trường THCS Lộc Thủy) bị đuối nước khi tắm tại sông Kiến Giang.
Gần hơn, chiều 7.4, em N.N.M. (học sinh lớp 8, trú xã Triệu Cơ) dù không biết bơi vẫn xuống tắm tại kênh thủy lợi ở xã Triệu Phong và bị đuối nước, tử vong.
Liên tiếp những vụ việc trong thời gian ngắn khiến nỗi đau chồng chất, đồng thời đặt ra cảnh báo cấp bách về an toàn cho trẻ em trong môi trường nước.
Quảng Trị có hệ thống sông suối, ao hồ dày đặc, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn, đặc biệt tại các khu vực không có người giám sát hoặc thiếu điều kiện bảo đảm.
Công an các địa phương khuyến cáo phụ huynh tuyệt đối không để trẻ tự ý tắm sông, ao, hồ khi không có người lớn đi cùng; cần trang bị kỹ năng phòng, chống đuối nước cho trẻ. Khi xảy ra sự cố, phải nhanh chóng hô hoán, tìm cách hỗ trợ và báo ngay cho lực lượng chức năng.
Phòng Cảnh sát PCCC và cứu hộ cứu nạn Công an tỉnh Quảng Trị cũng đã phải phát đi cảnh báo, nhấn mạnh mỗi gia đình cần nâng cao trách nhiệm trong quản lý, bảo vệ trẻ em; thường xuyên nhắc nhở, giáo dục trẻ về nguy cơ khi tiếp xúc với môi trường nước. Việc cho trẻ học bơi, học kỹ năng an toàn được xem là giải pháp lâu dài, thiết thực.
Bên cạnh đó, chính quyền địa phương, nhà trường và các tổ chức cần tăng cường tuyên truyền; cắm biển cảnh báo, rào chắn tại các khu vực nguy hiểm; tổ chức hoạt động trang bị kỹ năng sống, kỹ năng phòng tránh tai nạn cho học sinh, nhất là trong dịp hè.
Đối với học sinh, cần tuân thủ quy định an toàn, không tự ý tắm ở nơi nước sâu, chảy xiết hoặc không có người lớn. Khi phát hiện người gặp nạn, phải bình tĩnh gọi người hỗ trợ, tránh tự ý cứu khi không có kỹ năng để hạn chế rủi ro.
Chuỗi tai nạn liên tiếp khi hè chưa đến cho thấy nguy cơ đuối nước đang hiện hữu và đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt hơn từ gia đình, nhà trường và toàn xã hội.
Tại điểm thi Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, Hồ Ngọc Mỹ Duyên, sinh viên tình nguyện, đã có mặt từ 6 giờ sáng để hỗ trợ thí sinh. Nhiều bạn trẻ gặp khó khăn trong việc tìm phòng thi, trong khi phụ huynh cũng rất căng thẳng. Đội hình tình nguyện viên đã nỗ lực hết mình để giúp các thí sinh tự tin hơn trong kỳ thi năm 2026. Sự hỗ trợ của tình nguyện viên thực sự góp phần quan trọng vào thành công của các thí sinh.
Cùng chung nhiệt huyết, Huỳnh Quốc Bảo, sinh viên Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, chia sẻ mình vốn là thí sinh của kỳ thi năm ngoái. "Mình được các anh chị giúp đỡ rất nhiệt tình nên năm nay muốn hỗ trợ lại các thí sinh", Bảo tâm sự.
Tại khu vực Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM, nhóm sinh viên gồm Nguyễn Cao Hạ Vy, Nguyễn Hiệp Hoàng Long, Châu Minh Quân và Nguyễn Lê Quỳnh Trang cùng là sinh viên trường này cũng túc trực từ sớm để giúp đỡ thí sinh. Nhận thấy nhiều bạn quên mang theo thước, tẩy..., nhóm đã nhiệt tình hướng dẫn các em chỗ mua bổ sung kịp thời.
Thông tin thêm về công tác điều phối, bạn Nguyễn Cao Hạ Vy cho biết các tuyến đường chính ở khu đô thị ĐH Quốc gia TP.HCM được phân thành các trạm chính, mỗi trạm có khoảng 10 - 15 tình nguyện viên. "Sau đó, chúng mình sẽ chia thành các trạm nhỏ khoảng 3 - 5 bạn để có thể hỗ trợ phụ huynh một cách tốt nhất", Hạ Vy nói.
Vy cho biết đây là lần đầu tham gia hỗ trợ thí sinh. Từng là thí sinh tham gia kỳ thi đánh giá năng lực, Vy thấu hiểu tâm lý hoảng loạn của các bạn nếu chẳng may đến nhầm địa điểm thi. "Do vậy, nếu mình giúp đỡ được các bạn phần nào, giúp các bạn đến đúng giờ và đúng nơi thi thì mình sẽ cố hết sức", Vy tâm sự.
Chị Nguyễn Tú Anh (41 tuổi, ngụ P.Hạnh Thông, TP.HCM) đưa con gái đến điểm thi tại Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM từ 6 giờ. Chị chia sẻ: "Lượng người đổ về cùng thời điểm khiến khu vực gửi xe mà mình biết nhanh chóng bị quá tải cục bộ, mình và con gái cũng chật vật tìm chỗ đỗ xe. May mà có các bạn tình nguyện viên hướng dẫn đường đi đến các bãi xe, nên đỡ mất thời gian hơn".
Theo bạn Võ Thị Hiếu, Trạm trưởng trạm số 6 của đội tình nguyện viên ĐH Quốc gia TP.HCM, phụ huynh đưa con đi thi rất vất vả. Trong lúc hỗ trợ thí sinh vào buổi sáng, nhóm của Hiếu gặp một phụ huynh bị giảm thân nhiệt, đứng không vững khi vừa đưa con đến điểm thi. Hiếu nhanh chóng gọi taxi, cùng một số phụ huynh khác dìu người này lên xe đưa đến bệnh viện gần nhất.
Hiếu cho biết trong buổi thi đánh giá năng lực đầu tiên, có rất nhiều tình huống khiến phụ huynh thêm căng thẳng. Có thí sinh quên mang bút chì, có em quên căn cước công dân, có em đến gần sát giờ mới phát hiện thiếu giấy tờ nên cha mẹ lại tất tả chở về lấy.
"Mỗi lần như vậy, người lo nhất vẫn là phụ huynh. Nhiều phụ huynh vừa chạy xe vừa sợ con vào trễ, sợ con hoảng loạn rồi ảnh hưởng đến bài thi. Nhìn mà tụi mình thấy thương lắm", Hiếu nói.
Nguyễn Thị Linh Chi, sinh viên Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM, cho biết nhóm của bạn tự chuẩn bị sẵn nước uống, bánh và khăn để hỗ trợ phụ huynh chờ con ngoài nắng. Theo Chi, có nhiều người vừa đưa con vào cổng đã thấm mệt, nhưng vẫn không muốn rời đi vì sợ con cần gì đó bất ngờ.
"Ánh mắt ai cũng đầy sự hồi hộp. Từng là thí sinh và trải qua kỳ thi này, tụi mình thấu hiểu lắm và muốn san sẻ giúp phụ huynh bớt phần nào", Chi nói.
Nguyễn Minh Trung, sinh viên Trường ĐH Bách khoa, ĐH Quốc gia TP.HCM, và Trần Kim Ánh, sinh viên Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, cũng có mặt từ sớm để tiếp sức cho thí sinh. Dù không có tên trong danh sách, không có người thân dự thi tại đây, hai bạn vẫn nhiệt tình hỗ trợ chỉ đường, trấn an những phụ huynh đang bối rối vì không quen địa điểm.
Trung cho biết càng đứng ở cổng trường lâu càng thấy thương cha mẹ của các thí sinh, vì có nhiều người từ sáng sớm đã tất tả đưa con đi, mồ hôi ướt áo nhưng vẫn chỉ quan tâm con có kịp giờ hay không.
"Đằng sau một buổi thi kéo dài vài tiếng là chuỗi ngày dài ôn tập, thức khuya, ăn vội, ngủ muộn của thí sinh và bên cạnh đó là sự đồng hành thầm lặng của cha mẹ", Trung nói.
Sau khi tốt nghiệp ngành nông nghiệp sạch Trường Nông nghiệp, ĐH Cần Thơ, chị Ngô Thị Xuân Thủy (36 tuổi, ngụ xã Tam Ngãi, Vĩnh Long - trước là xã Thông Hòa, H.Cầu Kè, Trà Vinh) có nhiều năm làm việc tại các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh nông nghiệp. Quá trình làm việc, chị tích lũy được kiến thức, hiểu rõ nhu cầu thị trường và hình thành tư duy phát triển sản phẩm nông nghiệp sạch.
Những lần về quê, thấy bà con hái trái mù u bán dưới dạng nguyên liệu thô, giá trị chưa được khai thác trọn vẹn khiến chị trăn trở. Đến năm 2019, chị xin nghỉ việc, về quê khởi nghiệp từ trái mù u.
Trong quá trình nghiên cứu, chị phát hiện hạt mù u có thể chiết xuất thành loại dầu thảo dược có giá trị cao, thị trường trong nước còn nhiều tiềm năng. Chị bắt đầu mua hạt từ bà con người đồng bào dân tộc Khmer và những hộ dân quanh vùng, vừa tạo nguồn thu ổn định cho họ, vừa chủ động nguyên liệu sạch.
"Sau khi tìm hiểu, tôi biết cây mù u đã được người dân sử dụng từ hơn 30 năm trước như một phương thuốc trị bỏng rất hiệu quả. Tuy nhiên, bà con chỉ trồng mà chưa biết cách khai thác giá trị kinh tế. Vì vậy tôi nảy sinh ý tưởng làm dầu mù u", chị Thủy cho biết.
Năm 2021, chị Thủy chính thức đưa ra thị trường dòng dầu mù u sạch đầu tiên, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong hành trình khởi nghiệp. Chị chọn hướng đi khác biệt, làm dầu sạch theo phương pháp truyền thống, đảm bảo "3 không" (không pha tạp, không hóa chất, không phụ gia), đồng thời kiểm soát quy trình từ hạt đầu vào đến sản phẩm cuối cùng. Tất cả sản phẩm của chị Thủy đều đã được kiểm định chất lượng an toàn tại Trung tâm kỹ thuật Tiêu chuẩn đo lường chất lượng 3 (Ủy ban Tiêu chuẩn đo lường chất lượng quốc gia).
Nhằm đa dạng hóa nguồn thu và nâng cao giá trị dược liệu địa phương, ngoài trái mù u, chị Thủy mở rộng danh mục sản phẩm từ hạt chùm ngây, tinh dầu sả chanh, bạc hà, vỏ bưởi… Sản phẩm không chỉ góp phần chăm sóc sắc đẹp, mà còn mang đến giải pháp phục hồi da tổn thương theo hướng an toàn.
Chị còn giúp 20 hộ đồng bào Khmer và nông dân trong vùng có đầu ra ổn định cho trái mù u. Nhiều hộ dân cho biết trước đây trái mù u rụng đầy vườn nhưng không ai mua. Từ khi có cơ sở của chị Thủy, bà con phơi khô bán được 10.000 - 15.000 đồng/kg. Bà Diêu Thị Thuận (ngụ xã Tam Ngãi, Vĩnh Long) cho hay: "Hồi trước trồng chơi thôi, trái rụng cũng bỏ. Giờ có cô Thủy mua đều đặn, tới mùa hái bán có thêm thu nhập. Nguồn thu tuy nhỏ nhưng ổn định, giúp nhiều hộ đồng bào Khmer như tôi có thêm chi phí sinh hoạt".
Hiện mỗi năm cơ sở của chị Thủy cung ứng khoảng 3 - 5 tấn dầu mù u, giá bán từ 500.000 đồng/lít, thu nhập dao động 200 - 300 triệu đồng/năm. Với vùng nguyên liệu ngày càng mở rộng, chị đặt mục tiêu tăng công suất lên 10 tấn dầu/năm; đồng thời dự định thành lập tổ hợp tác, HTX liên kết các nhà vườn trong vùng, hình thành chuỗi sản xuất khép kín từ khâu mua nguyên liệu đến chế biến, tinh luyện, đóng chai, đưa ra thị trường.
