Với hành trình chinh phục không gian sâu hướng tới Mặt trăng, 4 phi hành gia trên tàu Orion khi thực hiện sứ mệnh lịch sử Artemis II phải tìm cách duy trì những sinh hoạt quen thuộc như uống sinh tố, chụp ảnh bằng điện thoại, xử lý email lỗi, thậm chí sửa toilet gặp trục trặc.
Trong không gian sống chật hẹp tương đương hai chiếc xe minivan, mọi sinh hoạt diễn ra trong trạng thái không trọng lực. Với Christina Koch – người phụ nữ đầu tiên bay vào không gian sâu, hành trình 10 ngày giống như một chuyến “cắm trại ngoài vũ trụ”, nơi tinh thần đồng đội và khả năng thích nghi được đặt lên hàng đầu.
Danh sách vật dụng trên tàu có 58 bánh tortilla, 43 ly cà phê, thịt bò nướng, 5 loại tương ớt – và một cái toilet duy nhất. Khác với các sứ mệnh Apollo trước đây – khi phi hành gia phải dùng túi chứa chất thải và bỏ lại trên bề mặt Mặt trăng – đây là lần đầu một chuyến bay không gian sâu được trang bị hệ thống vệ sinh hoàn chỉnh.
Tuy nhiên toilet này bất ngờ gặp sự cố và được Christina Koch xử lý. Cô hài hước tự nhận mình là “thợ sửa ống nước ngoài không gian”.
Theo cô, đây có lẽ là thiết bị quan trọng nhất trên tàu – và khi nó hoạt động ổn định, cả phi hành đoàn đều “thở phào nhẹ nhõm”.
Toilet đặt trong khoang nhỏ, phát ra tiếng ồn lớn, buộc phi hành gia phải đeo thiết bị bảo vệ tai khi sử dụng, nhưng cũng là nơi hiếm hoi có được sự riêng tư.
Không chỉ gặp trục trặc với toilet, phi hành đoàn còn xử lý những vấn đề quen thuộc “dưới mặt đất” như hệ thống email Microsoft Outlook bị lỗi. Chỉ huy Reid Wiseman cho biết sự cố đã được đội kiểm soát bay tại Houston nhanh chóng khắc phục.
Để duy trì thể trạng trong môi trường vi trọng lực – nơi cơ thể dễ mất khối lượng cơ và xương nếu không vận động – phi hành đoàn tuân thủ lịch sinh hoạt nghiêm ngặt, gồm 30 phút tập luyện mỗi ngày với thiết bị dạng bánh đà, cho phép thực hiện các bài tập như chèo thuyền, squat hay nâng tạ.
Giấc ngủ cũng là trải nghiệm đặc biệt. Các túi ngủ được cố định vào thành tàu để tránh trôi nổi. Christina Koch thậm chí ngủ trong tư thế lộn ngược, “treo mình như một con dơi” giữa khoang tàu – theo mô tả của chỉ huy Wiseman.
Trong chuyến đi này, NASA cho phép các phi hành gia mang theo điện thoại thông minh để ghi lại khoảnh khắc đáng nhớ, kết nối với gia đình và chia sẻ với mọi người ở Trái đất.
Phi hành gia Jeremy Hansen cho biết cảm giác lơ lửng khiến ông “như trở lại làm một đứa trẻ”. Còn Victor Glover – người da màu đầu tiên bay quanh Mặt trăng – thừa nhận rằng dù phải giữ sự chuyên nghiệp, vẫn có lúc chỉ muốn reo hò khi tàu Orion rời bệ phóng.
Đến tối qua (4.4, theo giờ VN), số phận phi công điều khiển máy bay tiêm kích F-15 của Mỹ vẫn chưa rõ.
Trước đó, chiều tối 3.4 (theo giờ VN), Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố bắn rơi thêm một máy bay tiêm kích tàng hình F-35 của Mỹ, nhưng kết quả xác minh sau thì chiến đấu cơ bị bắn hạ là dòng F-15. Chiến đấu cơ này được điều khiển bởi 2 thành viên phi hành đoàn. Trong đó, người phụ trách điều khiển vũ khí của chiến đấu cơ đã được giải cứu thành công, còn phi công trực tiếp điều khiển máy bay thì chưa rõ số phận giữa bối cảnh người này đang bị Iran ra sức truy lùng. Vụ việc tạo ra những thách thức quân sự và ngoại giao cho Mỹ. Vấn đề sẽ trở nên phức tạp hơn nếu phi công Mỹ bị Iran bắt làm tù binh.
Tiếp đến, Iran cũng đã bắn trúng 2 trực thăng UH-60 Blackhawk tham gia tìm kiếm và cứu nạn thành viên phi hành đoàn chiếc F-15. Một số binh sĩ trên 2 trực thăng UH-60 Blackhawk bị thương nhẹ nhưng tất cả đều an toàn.
Không những vậy, đến rạng sáng 4.4, 1 chiếc máy bay cường kích A-10 Thunderbolt II đã bị Iran bắn trúng. Tuy nhiên, phi công đã kịp điều khiển chiếc A-10 ra khỏi lãnh thổ Iran, rồi nhảy dù và được giải cứu. Quân đội Iran tuyên bố chiếc máy bay rơi xuống vịnh Ba Tư sau khi bị hệ thống phòng không của nước này bắn ở gần eo biển Hormuz.
Tờ The Washington Post dẫn lời chuẩn tướng không quân về hưu Houston Cantwell (Mỹ) cho biết lần cuối cùng một chiến đấu cơ của Mỹ bị bắn hạ trong chiến đấu là chiếc A-10 Thunderbolt II. Vụ việc xảy ra trong cuộc chiến Iraq năm 2003. Chính vì thế, việc chiếc F-15 vừa bị bắn hạ được cho là điều chưa từng xảy ra với không quân Mỹ trong hơn 20 năm qua.
Nhận xét về vụ việc, ông Behnam Ben Taleblu, Giám đốc cấp cao chương trình Iran tại Quỹ bảo vệ dân chủ - một tổ chức tư vấn chính sách ở Washington (Mỹ), đánh giá nhiều khả năng phía Iran đã sử dụng tên lửa đối không vác vai để bắn hạ chiếc F-15. Khi tác chiến, chiến đấu cơ có thể phải bay rất thấp.
Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 1.4 công bố quân đội nước này đã tiến hành hơn 13.000 lượt không kích trong cuộc tấn công Iran từ ngày 28.2, và đã đánh trúng 12.300 mục tiêu.
Mỹ cũng đã tự tin rằng đã vô hiệu hóa hoàn toàn hệ thống phòng không Iran. Cách đây vài ngày, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cho biết hệ thống phòng không của Iran đã bị phá hủy đến mức Mỹ triển khai máy bay ném bom B-52 dễ dàng tấn công lãnh thổ nước này. Ra đời và chiến đấu hơn 70 năm, oanh tạc cơ B-52 có ưu thế mang lượng vũ khí lớn, nhưng tốc độ bay chậm hơn các dòng oanh tạc cơ hiện đại và cũng thiếu khả năng tàng hình. Việc tăng cường triển khai B-52 trực tiếp tấn công cho thấy Mỹ tự tin đã phá hủy năng lực phòng không của Iran.
Chính vì thế, việc F-15 bị bắn hạ là lời cảnh báo cho không quân Mỹ trong cuộc chiến chưa hạ nhiệt ở Iran, nhất là khi Tổng thống Trump đe dọa sẽ sử dụng không quân để đưa đối phương "về thời kỳ đồ đá".
Bên cạnh đó, một điểm nghẽn khác của cuộc chiến là eo biển Hormuz - nơi Iran đang phong tỏa để gây áp lực với Mỹ. Để "mở cửa" Hormuz, Mỹ nhiều khả năng có thể sử dụng sức mạnh quân sự. Với giải pháp này, máy bay cường kích A-10 đóng vai trò quan trọng để có thể triệt hạ các ổ tấn công di động mà Iran có thể triển khai ở vùng núi dọc eo biển Hormuz. Các máy bay này cần tiến hành các phi vụ liên tục và đảm bảo một chuỗi tiêu diệt chặt chẽ để có thể nhanh chóng vô hiệu hóa các mục tiêu. Dòng máy bay cường kích này cũng là vũ khí hữu hiệu để hỗ trợ lực lượng Mỹ nếu đổ bộ lên đảo Kharg của Iran. Thực tế, từ ngày 1.4, tờ The New York Times dẫn lời quan chức Mỹ Lầu Năm Góc đang điều động thêm 18 cường kích A-10 để gia nhập 12 chiếc A-10 hiện có ở Trung Đông.
Song song là lớp phòng thủ với trực thăng vũ trang để thiết lập lực lượng yểm trợ chống lại tàu tấn công nhanh, tàu không người lái của Iran. Có như thế, Mỹ mới hạn chế việc các tàu chiến bị tập kích ở vùng biển này. Tuy nhiên, với việc 2 chiến đấu cơ bị bắn hạ và 2 máy bay trực thăng bị tấn công chỉ trong 1 ngày khiến các toan tính trên của Washington gặp thách thức lớn.
"Quân đội Anh và đồng minh đã theo dõi từng km hành trình của các tàu ngầm Nga trong hơn một tháng. Họ triển khai tàu ngầm tấn công Đề án 971 để đánh lạc hướng chúng tôi khỏi hai tàu ngầm thuộc Tổng cục Nghiên cứu Biển sâu (GUGI)", Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey cho biết hôm nay.
GUGI là một trong những cơ quan bí mật nhất thuộc Bộ Quốc phòng Nga, được cho là sở hữu phương tiện có thể lặn sâu tới 6.000 m. Cơ quan này cũng vận hành tàu ngầm Belgorod thuộc Đề án 09852, có khả năng triển khai tàu lặn con và siêu ngư lôi hạt nhân Poseidon.
Bộ trưởng Healey nói rằng các tàu ngầm Nga không tiến vào lãnh hải Anh, mà chỉ hoạt động ở vùng đặc quyền kinh tế phía bắc nước Anh, gần các đường cáp và ống ngầm trọng yếu. Nhóm chiến hạm Anh sau đó thả phao thủy âm để gây chú ý.
"Chúng tôi khiến nhóm tàu ngầm Nga hiểu rằng bản thân đang bị theo dõi và hoạt động của họ không còn là bí mật. Điều này giúp làm giảm nguy cơ gây tổn hại đến các đường ống hoặc cáp biển của chúng tôi", ông nói, thêm rằng tàu ngầm Nga sau đó rời khỏi khu vực và di chuyển về hướng bắc.
Năng lực hải quân Anh đã bị soi xét trong những tuần gần đây. Tổng thống Donald Trump nhiều lần chỉ trích phản ứng của London trong xung đột ở Trung Đông, cũng mô tả các tàu sân bay tối tân trong biên chế hải quân Anh là "đồ chơi".
Bộ trưởng Healey khẳng định chiến dịch này cũng cho thấy triển khai phần lớn lực lượng hải quân Anh tới Trung Đông không phục vụ lợi ích quốc gia. "Hải quân Anh sẽ tăng cường nỗ lực bảo vệ hạ tầng dưới biển", ông cho hay.
Bộ Quốc phòng Na Uy cùng ngày thông báo đã điều một hộ vệ hạm và máy bay tuần thám P-8A Poseidon tham gia chiến dịch chung với Anh trong những tuần qua nhằm "răn đe tàu ngầm Nga".
Bộ Quốc phòng Nga chưa bình luận về thông tin.
Quan hệ giữa Anh và Nga được nhận định đang ở mức thấp nhất từ trước đến nay, trong đó Moskva coi London có thái độ đặc biệt thù địch. Quan chức Nga từng tuyên bố nước này "có quyền cắt cáp quang biển" của đối phương sau khi cáo buộc phương Tây "đồng lõa phá đường ống Nord Stream".
Anh và Na Uy tháng 12/2025 ký hiệp ước quốc phòng, thành lập hạm đội liên hợp để truy tìm tàu ngầm Nga ở Bắc Đại Tây Dương, bảo vệ hạ tầng dưới biển trong khu vực. Hạm đội này có 13 chiến hạm săn ngầm, trong đó có 5 chiếc của Na Uy.
Anh phụ thuộc rất nhiều vào mạng lưới hạ tầng dưới biển để truyền dữ liệu, cũng như cần nguồn cung dầu mỏ và khí đốt qua đường ống ngầm. Ủy ban Chiến lược An ninh Quốc gia Anh hồi tháng 9/2025 cảnh báo các vụ tấn công nhằm vào những hệ thống này có thể gây "gián đoạn thảm khốc" cho hệ thống tài chính và viễn thông.
Nhà Trắng không tiết lộ chi tiết cuộc gặp nêu trên. Trong khi đó, viết trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump chỉ trích NATO "đã không có mặt khi chúng tôi cần, và họ cũng sẽ không có mặt nếu chúng tôi cần họ lần nữa". Đáp lại, Tổng thư ký NATO cho rằng phần lớn châu Âu ủng hộ chiến dịch tại Trung Đông của Tổng thống Mỹ, dù một số nước đã không thực hiện đúng cam kết. Ông Trump thời gian qua liên tục chỉ trích các đồng minh NATO khi các nước từ chối tham gia chiến dịch cùng Mỹ và Israel đối phó Iran. Chủ nhân Nhà Trắng cũng dọa sẽ rút khỏi liên minh quân sự lâu đời này.
Trong một diễn biến liên quan, tờ The Wall Street Journal tiết lộ chính quyền Tổng thống Trump nhiều khả năng sẽ không rút hoàn toàn khỏi NATO, nhưng sẽ xem xét một số biện pháp "trừng phạt" với những thành viên không hỗ trợ trong cuộc xung đột với Iran. Theo các nguồn thạo tin, Nhà Trắng đang cân nhắc rút bớt quân đội khỏi các quốc gia thành viên NATO, thậm chí có thể xem xét đóng cửa một căn cứ Mỹ tại châu Âu. Chính quyền ông Trump chưa phản hồi thông tin này.
Giới quan sát cho rằng quan hệ Mỹ - NATO đang diễn biến phức tạp sau những động thái gây sức ép từ Tổng thống Trump. Reuters dẫn lời bà Oana Lungescu, cựu phát ngôn viên NATO, nhận định "đây là thời điểm nguy hiểm đối với liên minh xuyên Đại Tây Dương".
