Khi rời khỏi khu phố geisha ở Kyoto năm 2016, Kiyoha Kiritaka chạy trốn khỏi thứ mà giờ đây cô gọi là “một hệ thống nô lệ”. Cô bước chân vào thế giới geisha khi còn học trung học sau khi bị mê hoặc bởi sự uyển chuyển của một bậc thầy múa truyền thống Nhật Bản. Lúc đó, Kiritaka đã gia nhập một công ty đào tạo tài năng trẻ và tham gia biểu diễn trong các nhóm nhạc thần tượng chưa nổi tiếng.
“Các chuyển động mượt mà đến khó tin, điều mà một người bình thường không làm nổi”, cô nói.
Mùa xuân năm cuối cấp hai, một người đàn ông đã tiếp cận cô sau buổi diễn và đề nghị cô làm “maiko” (người học việc để trở thành geisha). Ban đầu Kiritaka còn do dự, nhưng tài chính gia đình khó khăn khiến việc theo học lớp đào tạo tài năng trở nên bấp bênh, cô quyết định nắm lấy cơ hội.
Ngay trước khi tốt nghiệp cấp hai, cô gia nhập một okiya (trung tâm môi giới và quản lý geisha, maiko). Kiritaka bắt đầu học việc vào tháng 2/2015 và đến tháng 11 cùng năm, cô ra mắt với tư cách là một maiko tại quận Pontocho, Kyoto.
Cô cho biết khi sau khi uống rượu, hành vi của khách hàng thường biến tướng thành những màn đụng chạm xác thịt. Việc bị luồn tay sờ soạng qua những kẽ hở của bộ kimono bị coi là một phần của “không khí buổi tiệc”, các trò chơi tại đây thường xuyên lồng ghép những hành động đụng chạm hoặc ám chỉ nhạy cảm. Theo lời cô, một áp lực vô hình đè nặng lên các maiko là nếu không chấp nhận bị lạm dụng, họ sẽ không có chỗ đứng trong thế giới này.”
Các khu phố geisha thường gắn liền hình ảnh với những con đường cổ kính và hình thức giải trí tinh tế nhưng theo Kiritaka, thực tế hoàn toàn khác xa. Khi uống rượu, khách hàng bắt đầu đụng chạm xác thịt. Việc bị sờ soạng qua lớp áo kimono được coi là cách “hâm nóng không khí” cho bữa tiệc, đi kèm là các trò chơi mang tính gợi dục. Cô cho biết có một quy ước ngầm rằng những cô gái không chịu được thực tế đó thì chỉ còn cách bỏ nghề.
Kiritaka liên tục bị quấy rối như bị vạt kimono hay bị sờ soạng thân dưới. Cô còn bị khách hàng cưỡng hôn trong taxi khi di chuyển giữa các địa điểm. Thời điểm đó, cô vẫn cam chịu và tự nhủ một khi đã thành maiko thì “không còn đường lui”.
Bước ngoặt xảy ra khi cô đi du lịch suối nước nóng với khách hàng cùng các geisha khác và bà chủ quán trà. Kiritaka vốn đã lo sợ về việc phải tắm chung với khách theo “luật ngầm” mà cô từng nghe kể. Ngay tại phòng khách sạn, những gì cô lo sợ nhất đã thực sự xảy ra.
“Mình không thể làm chuyện này”, cô nhớ lại. Một geisha đàn chị thấy cô khó chịu đã tự làm mình bị thương để chấm dứt tình huống đó. “Tôi nghĩ nếu chuyện này xảy ra lần nữa, tôi sẽ không thể thoát ra được”, cô nói và quyết định nghỉ việc.
Khi đó, hơn một năm đã trôi qua kể từ khi cô vào okiya. Cuộc sống ở đây là tiệc tùng liên miên, thức khuya và chỉ được nghỉ hai ngày mỗi tháng. Việc hạn chế ra khỏi nhà và lịch trình dày đặc khiến cô có rất ít thời gian để suy ngẫm.
Hệ thống cấp bậc trong okiya rất nghiêm ngặt. Người mắc lỗi có thể bị tát hoặc bị ném đồ vật vào người, để lại những vết bầm tím. Bị lăng mạ là việc xảy ra thường xuyên. Kiritaka kể lại chuyện bị nhốt trong phòng gần 8 giờ mà không có thức ăn, nước uống hay được đi vệ sinh. “Tôi liên tục bị kìm kẹp, không có quyền tự quyết và lên tiếng”, cô nói. “Tôi đánh mất chính bản thân”.
Cô rời đi vào tháng 7/2016 và sau đó nhận được hóa đơn thuế cư trú, dù chưa từng nhận lương thực tế. Trong thời gian ở okiya, cô chỉ nhận được khoảng 50.000 yen (310 USD) mỗi tháng dưới dạng “tiền tiêu vặt”. Tuy nhiên, trên giấy tờ thuế lại ghi nhận cô có thu nhập. Kiritaka không khiếu nại mà chấp nhận đóng thuế để cắt đứt liên lạc.
Cô cho biết mình không ký hợp đồng lao động. Mối quan hệ học việc được chính thức hóa thông qua một nghi lễ truyền thống và cô được dạy không được cãi lời bề trên. Khi muốn rời đi, cô bị yêu cầu hoàn trả 30 triệu yen dù không ký giấy vay tiền. Khi Kiritaka từ chối, bà chủ đã gợi ý “một khách hàng lớn” sẽ giúp trả số tiền này để đổi lấy một mối quan hệ cá nhân. Cô phản đối quyết liệt và cuối cùng được phép rời đi mà không cần trả nợ.
Những khiếu nại tương tự từng xuất hiện từ lâu. Năm 1994, nhiều maiko đã bỏ trốn khỏi okiya với lý do giờ làm việc kéo dài và bị trừng phạt thể xác. Họ cáo buộc bị tát, bị mở trộm thư từ cá nhân, bị vứt bỏ đồ đạc và không được giữ tiền tip từ khách. Tại một cuộc họp báo, họ nói rằng sợ mất mạng nếu tiếp tục ở lại.
Vào tháng 6/2025, các luật sư và học giả đã thiết lập một mạng lưới để kiểm tra các vấn đề xung quanh văn hóa geisha và maiko, nâng cao nhận thức về những trường hợp như Kiritaka và kêu gọi cải cách.
Quỹ Nghệ thuật múa truyền thống Kyoto cho biết người làm nghề geisha và maiko không ký hợp đồng chính thức nhưng các phong tục đều được giải thích trước và có sự đồng ý của cá nhân cùng cha mẹ. Họ phủ nhận việc tắm chung với khách và khẳng định học viên vị thành niên bị cấm uống rượu, đồng thời nỗ lực bảo vệ maiko khỏi quấy rối tình dục.
Kiritaka và những người khác bác bỏ lời giải thích này. Cô cho hay đến bây giờ, vẫn còn các maiko đang làm việc kể chuyện bị khách chạm vào người không phù hợp, thậm chí bị hành hung, mang thai và phá thai. Luật sư tư vấn cho Kiritaka cho rằng có thể khép trường hợp này vào khung tội lao động cưỡng bức và buôn bán người.
“Vẫn còn nhiều người đang đau khổ”, Kiritaka nói. “Những tổn thương từ thuở thiếu thời sẽ chẳng bao giờ lành lại, bất kể bao nhiêu năm trôi qua”.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 6.4 tổ chức buổi họp báo quan trọng để cập nhật diễn biến về chiến sự Trung Đông. Tâm điểm của cuộc họp là hạn chót mà chủ nhân Nhà Trắng đặt ra, khi yêu cầu Iran phải đạt được một thỏa thuận ngừng bắn và lập tức mở cửa lại eo biển Hormuz trước 20 giờ ngày 7.4 theo giờ Mỹ (tức 7 giờ ngày 8.4 giờ VN), AP đưa tin.
Ông Trump cảnh báo nếu Tehran cố tình phớt lờ, quân đội Mỹ sẽ leo thang các đợt không kích, san phẳng các nhà máy điện và hệ thống cầu đường trọng yếu. Tổng thống Mỹ khẳng định toàn bộ hạ tầng của Iran "có thể bị xóa sổ chỉ trong một đêm". Ông còn nêu ra tham vọng mới tại eo biển Hormuz, đó là để Mỹ kiểm soát và thu phí tuyến đường giao thương này, dù Washington không có nhiều cơ sở để quản lý eo biển trên.
Đài CNN ngày 7.4 dẫn lời ông Peter Layton, nhà nghiên cứu tại Viện châu Á Griffith (Úc) và là cựu sĩ quan Không quân Hoàng gia Úc, nhận định năng lực của Mỹ và Israel khó có thể đánh sập toàn bộ hạ tầng Iran trong 24 giờ.
Ông Layton nêu ra những số liệu cho một nhiệm vụ giả định. Theo đó, ông đặt trường hợp tối ưu là các chiến đấu cơ của Mỹ-Israel có thể sử dụng đến 332 quả bom JDAM (hơn 900 kg) trong 1 ngày tấn công, được trang bị trên 6 máy bay ném bom B-2 của Mỹ, cùng phi đội 40 tiêm kích F-15 của 2 nước. Theo con số trên, ngay cả với kịch bản tất cả đều trúng mục tiêu, hạ tầng Iran cũng khó tê liệt hoàn toàn, ông nói.
"Liên quân 2 nước Mỹ-Israel có thể gây ra một số thiệt hại, thế nhưng khó đánh sập các cây cầu cỡ trung bình đến lớn. Trong khi đó, các nhà máy điện thường là những mục tiêu diện rộng, nên cần kế hoạch tỉ mỉ để gây ra thiệt hại đáng kể chỉ với một lần đánh trúng", ông Layton lưu ý.
Phản ứng trước những đe dọa từ ông Trump, Iran đã lập tức bác bỏ các đề xuất ngừng bắn tạm thời, nhấn mạnh Tehran muốn một thỏa thuận chấm dứt xung đột hoàn toàn.
Người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Ebrahim Zolfaqari ngày 7.4 cảnh báo: "Nếu các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu phi dân sự tiếp diễn, phản ứng trả đũa của chúng tôi sẽ mạnh mẽ hơn và trên quy mô rộng hơn nhiều". Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố có đến 14 triệu người tại Iran, bao gồm chính ông, sẵn sàng hy sinh tính mạng để bảo vệ đất nước. Đồng thời, Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei khẳng định các vụ hạ sát chỉ huy Iran không làm lung lay lực lượng nước này, sau khi lãnh đạo tình báo IRGC Majid Khademi thiệt mạng.
Trang Axios ngày 7.4 đưa tin ông Trump có thể tạm hoãn hạn chót của "tối hậu thư" nếu cảm thấy có thể đạt được thỏa thuận. Trước đó, truyền thông Mỹ cho hay Iran ngày 6.4 đã đưa ra đề xuất 10 điểm. Ông Trump cho biết phản hồi của Iran "chưa đủ tốt", đồng thời nói rằng ông nhiều khả năng sẽ không gia hạn thêm.
Một số nước trung gian ở khu vực đang ráo riết tìm các điều khoản thỏa thuận có thể làm hài lòng Mỹ và Iran. Các nước nêu rằng quá trình Tehran ra quyết định thường diễn ra chậm, do vậy Washington nên cân nhắc gia hạn thêm thời gian. Một số nước như Israel, Ả Rập Xê Út và Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) lại có lập trường thúc giục Tổng thống Trump không đồng ý ngừng bắn, nếu Iran không có các nhượng bộ rõ ràng. Giới quan sát cho rằng bất chấp nhiều nỗ lực từ các bên thứ ba, viễn cảnh Mỹ và Iran đồng ý một thỏa thuận ngừng giao tranh vẫn còn xa vời.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã leo thang thế đối đầu với Iran vào ngày 12/4, khi tuyên bố kế hoạch phong tỏa hải quân tại eo biển Hormuz sau khi các cuộc đàm phán ngừng bắn kéo dài kết thúc mà không đạt được thỏa thuận.
Sau hơn 21 giờ đàm phán tại Islamabad với sự tham gia của quan chức Mỹ, Iran và Pakistan, Phó Tổng thống JD Vance xác nhận vào sáng sớm 12/4 rằng các cuộc đàm phán đã kết thúc mà không đạt được thỏa thuận mở lại tuyến hàng hải hay gia hạn lệnh ngừng bắn vẫn còn mong manh.
Căng thẳng gia tăng
Chỉ vài giờ sau khi đàm phán kết thúc, ông Trump đăng trên mạng xã hội rằng ông đã chỉ thị Hải quân Mỹ phong tỏa “mọi tàu thuyền cố gắng đi vào hoặc rời khỏi eo biển Hormuz”, đồng thời chặn các tàu trên vùng biển quốc tế trả “phí bất hợp pháp” cho Iran.
Ông cáo buộc Tehran rải thủy lôi và gây khó khăn cho hoạt động vận tải toàn cầu tại tuyến đường hẹp này, nơi khoảng 20% lượng dầu thế giới thường đi qua, đồng thời cảnh báo rằng “các quốc gia khác” sẽ tham gia cùng Mỹ.
Cùng lúc, ông Trump nhắc lại cảnh báo rằng các chính phủ nước ngoài không được cung cấp vũ khí cho Iran, cảnh báo hậu quả nghiêm trọng đối với bất kỳ quốc gia nào hỗ trợ Tehran.
Tuy nhiên, dù động thái này cho thấy sự chuyển hướng rõ rệt sang biện pháp gây áp lực mạnh mẽ, các chuyên gia quân sự và phân tích hàng hải cho rằng việc thực thi phong tỏa hải quân đối với Iran sẽ cực kỳ khó khăn.
Một cuộc phong tỏa hải quân đối với Iran sẽ là một trong những hành động quân sự quan trọng nhất của Mỹ. Nó sẽ kiểm tra liệu ưu thế hải quân của Mỹ có thể vượt qua chiến lược bất đối xứng của Iran hay không. Đây là chiến lược không nhằm đối đầu trực tiếp lực lượng Mỹ mà khiến việc vận tải trở nên nguy hiểm đến mức tự đình trệ.
Các cuộc đàm phán tại Islamabad, được quan chức Mỹ mô tả là căng thẳng và toàn diện, nhằm giải quyết việc Iran hạn chế tàu thuyền qua eo biển và kéo dài lệnh ngừng bắn. Tuy nhiên, việc kết thúc mà không có thỏa thuận đã loại bỏ rào cản ngoại giao cuối cùng ngăn leo thang.
Trước đó, ông Trump từng ám chỉ có thể chấp nhận mở lại một phần eo biển như một phần của thỏa thuận, nhưng tuyên bố mới cho thấy sự kiên nhẫn của ông dường như đã cạn. Giới chức quân sự Mỹ cho biết các cuộc tấn công trong hơn 1 tháng qua đã phá hủy phần lớn hải quân truyền thống của Iran. Tuy nhiên, các nhà phân tích nhấn mạnh đây không phải công cụ chính của Tehran.
Thế khó với kế hoạch
Iran vận hành hai lực lượng hải quân: hải quân chính quy và lực lượng hải quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Lực lượng IRGC tập trung vào hoạt động tác chiến bất đối xứng với xuồng cao tốc, tàu tên lửa nhỏ, tàu rải mìn và UAV, phù hợp với vùng nước hẹp của vịnh Ba Tư.
Hơn 60% số xuồng tấn công nhanh của IRGC vẫn còn nguyên vẹn sau nhiều tuần bị Mỹ tấn công, và tiếp tục là mối đe dọa lớn đối với vận tải biển, theo Newsweek. Iran cũng có tàu ngầm cỡ nhỏ hoạt động ở khu vực hẹp của eo biển nước nông, có thể phóng ngư lôi.
Mặt khác, tại điểm hẹp nhất, eo biển Hormuz chỉ rộng khoảng 32km. Điều này tạo lợi thế cho chiến thuật bất đối xứng: Các xuồng nhỏ khó bị phát hiện, có thể ẩn trong tàu cá dân sự hoặc căn cứ ven bờ.
Ngoài ra, Iran có thể tấn công từ đất liền bằng tên lửa chống hạm đặt trên xe tải, cho phép tấn công mà không cần triển khai tàu.
Mặt khác, Iran được cho là sở hữu hàng nghìn thủy lôi. Việc rải mìn có thể thực hiện bí mật và việc rà phá rất chậm, nguy hiểm. Chỉ riêng nguy cơ thủy lôi cũng đủ khiến các công ty vận tải dừng hoạt động.
Iran sở hữu kho thủy lôi hải quân lớn tích lũy qua nhiều thập kỷ, bao gồm thủy lôi tiếp xúc phát nổ khi va chạm, thủy lôi từ tính phát hiện tín hiệu từ trường của thân tàu, thủy lôi âm thanh phản ứng với tiếng chân vịt, và thủy lôi áp suất cảm nhận sự thay đổi áp lực nước khi tàu đi qua.
Các biến thể tiên tiến hơn có thể phân biệt giữa các loại tàu khác nhau, thậm chí được lập trình để chỉ kích nổ với tàu chở dầu lớn mà bỏ qua tàu quét mìn nhỏ hơn.
Thêm vào đó, Iran đã có đội xuồng không người lái (USV) mang thuốc nổ có khả năng tấn công tàu. Điều này khiến việc kiểm soát tuyến hàng hải càng trở nên phức tạp.
Theo các chuyên gia, mục tiêu quan trọng hàng đầu của Iran không phải là thắng trong cuộc đối đầu trực diện với Mỹ. Họ chỉ cần khiến tuyến vận tải đủ trở nên rủi ro là đã thành công trong việc làm gián đoạn hàng hải và đạt được mục tiêu.
Một số chuyên gia cho rằng Mỹ có thể tận dụng ưu thế hải quân để ngăn chặn hoạt động xuất khẩu dầu của Iran, gây áp lực kinh tế lớn mà không cần chiến dịch quân sự kéo dài.
Sau khi đàm phán bất thành, cả Mỹ và Iran đang đánh giá lại lập trường của đối phương. Việc thực thi phong tỏa sẽ đòi hỏi triển khai hải quân quy mô lớn và phối hợp với các đồng minh.
Các công ty vận tải, bảo hiểm và thị trường năng lượng toàn cầu đang chuẩn bị cho tình trạng gián đoạn kéo dài. Ngay cả khi chưa có phong tỏa toàn diện, việc Mỹ siết kiểm soát và Iran tiếp tục gây sức ép cũng có thể khiến lưu lượng vận tải qua eo biển Hormuz duy trì ở mức thấp, tiếp tục gia tăng áp lực lên Washington.
Video quay từ trên cao cho thấy khoảnh khắc lửa lan nhanh trên phần mái vòm của nhà thi đấu xe đạp lòng chảo tại Công viên Olympic Rio de Janeiro lúc 4h17 ngày 8/4. Đám cháy nhanh chóng lan rộng, bao trùm một nửa mái vòm, bốc khói mù mịt.
Giới chức cứu hỏa Rio de Janeiro đã điều động 20 xe chữa cháy, 80 lính cứu hỏa đến hiện trường. Đám cháy được khống chế vào buổi sáng, với một phần mái vòm cháy đen, nhưng không gây thương vong.
Công trình là trung tâm xe đạp lòng chảo lớn nhất Brazil, được xây dựng phục vụ Olympic Rio 2016, nay là nơi luyện tập của đội tuyển xe đạp, cử tạ nước này. Bên trong công trình có Bảo tàng Olympic, trưng bày các hiện vật, tư liệu của kỳ Thế vận hội, gồm đuốc Olympic và huy chương.
Phần mái vòm của nhà thi đấu được làm từ vải bạt canvas tổng hợp. Đây là thiết kế mái màng (membrane) dạng nhẹ, rất dễ cháy lan nếu bắt lửa.
Dù mái vòm bị hư hại, kết cấu nhà thi đấu và bảo tàng bên dưới hầu như không bị ảnh hưởng. Thị trưởng Eduardo Cavaliere dẫn đánh giá sơ bộ cho biết đường đua vẫn nguyên vẹn, chỉ cần vệ sinh và bảo trì.
Công trình này từng hai lần bị cháy năm 2017 do đèn chiếu rơi xuống, nhưng chỉ bị hư hại nhẹ.
Các chuyên gia an toàn cháy nổ cho rằng vụ hỏa hoạn lần này là lời nhắc nhở rằng các công trình mang tính biểu tượng cần có các biện pháp phòng cháy chữa cháy đa tầng, không chỉ đáp ứng các tiêu chuẩn tại thời điểm xây dựng.
