Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 6.4 tổ chức buổi họp báo quan trọng để cập nhật diễn biến về chiến sự Trung Đông. Tâm điểm của cuộc họp là hạn chót mà chủ nhân Nhà Trắng đặt ra, khi yêu cầu Iran phải đạt được một thỏa thuận ngừng bắn và lập tức mở cửa lại eo biển Hormuz trước 20 giờ ngày 7.4 theo giờ Mỹ (tức 7 giờ ngày 8.4 giờ VN), AP đưa tin.
Ông Trump cảnh báo nếu Tehran cố tình phớt lờ, quân đội Mỹ sẽ leo thang các đợt không kích, san phẳng các nhà máy điện và hệ thống cầu đường trọng yếu. Tổng thống Mỹ khẳng định toàn bộ hạ tầng của Iran “có thể bị xóa sổ chỉ trong một đêm”. Ông còn nêu ra tham vọng mới tại eo biển Hormuz, đó là để Mỹ kiểm soát và thu phí tuyến đường giao thương này, dù Washington không có nhiều cơ sở để quản lý eo biển trên.
Đài CNN ngày 7.4 dẫn lời ông Peter Layton, nhà nghiên cứu tại Viện châu Á Griffith (Úc) và là cựu sĩ quan Không quân Hoàng gia Úc, nhận định năng lực của Mỹ và Israel khó có thể đánh sập toàn bộ hạ tầng Iran trong 24 giờ.
Ông Layton nêu ra những số liệu cho một nhiệm vụ giả định. Theo đó, ông đặt trường hợp tối ưu là các chiến đấu cơ của Mỹ-Israel có thể sử dụng đến 332 quả bom JDAM (hơn 900 kg) trong 1 ngày tấn công, được trang bị trên 6 máy bay ném bom B-2 của Mỹ, cùng phi đội 40 tiêm kích F-15 của 2 nước. Theo con số trên, ngay cả với kịch bản tất cả đều trúng mục tiêu, hạ tầng Iran cũng khó tê liệt hoàn toàn, ông nói.
“Liên quân 2 nước Mỹ-Israel có thể gây ra một số thiệt hại, thế nhưng khó đánh sập các cây cầu cỡ trung bình đến lớn. Trong khi đó, các nhà máy điện thường là những mục tiêu diện rộng, nên cần kế hoạch tỉ mỉ để gây ra thiệt hại đáng kể chỉ với một lần đánh trúng”, ông Layton lưu ý.
Phản ứng trước những đe dọa từ ông Trump, Iran đã lập tức bác bỏ các đề xuất ngừng bắn tạm thời, nhấn mạnh Tehran muốn một thỏa thuận chấm dứt xung đột hoàn toàn.
Người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Ebrahim Zolfaqari ngày 7.4 cảnh báo: “Nếu các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu phi dân sự tiếp diễn, phản ứng trả đũa của chúng tôi sẽ mạnh mẽ hơn và trên quy mô rộng hơn nhiều”. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố có đến 14 triệu người tại Iran, bao gồm chính ông, sẵn sàng hy sinh tính mạng để bảo vệ đất nước. Đồng thời, Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei khẳng định các vụ hạ sát chỉ huy Iran không làm lung lay lực lượng nước này, sau khi lãnh đạo tình báo IRGC Majid Khademi thiệt mạng.
Trang Axios ngày 7.4 đưa tin ông Trump có thể tạm hoãn hạn chót của “tối hậu thư” nếu cảm thấy có thể đạt được thỏa thuận. Trước đó, truyền thông Mỹ cho hay Iran ngày 6.4 đã đưa ra đề xuất 10 điểm. Ông Trump cho biết phản hồi của Iran “chưa đủ tốt”, đồng thời nói rằng ông nhiều khả năng sẽ không gia hạn thêm.
Một số nước trung gian ở khu vực đang ráo riết tìm các điều khoản thỏa thuận có thể làm hài lòng Mỹ và Iran. Các nước nêu rằng quá trình Tehran ra quyết định thường diễn ra chậm, do vậy Washington nên cân nhắc gia hạn thêm thời gian. Một số nước như Israel, Ả Rập Xê Út và Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) lại có lập trường thúc giục Tổng thống Trump không đồng ý ngừng bắn, nếu Iran không có các nhượng bộ rõ ràng. Giới quan sát cho rằng bất chấp nhiều nỗ lực từ các bên thứ ba, viễn cảnh Mỹ và Iran đồng ý một thỏa thuận ngừng giao tranh vẫn còn xa vời.
Ngày 6-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đe dọa sẽ tiêu diệt Iran "chỉ trong một đêm" nếu Tehran không đạt được thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz trước thời hạn chót là 20h tối 7-4 (giờ Mỹ).
Theo Đài BBC, Washington gần đây đã liên tục gây áp lực quân sự, cũng như ông Trump từng kêu gọi các nước tự bảo vệ tuyến vận tải, khiến nhiều quốc gia tại châu Á đã chủ động chọn con đường ngoại giao trực tiếp với Iran để đạt được các thỏa thuận riêng về việc lưu thông qua Hormuz, thay vì chờ đợi một giải pháp quân sự từ Mỹ.
Cụ thể, Pakistan hôm 28-3 thông báo rằng Iran đã đồng ý cho 20 tàu của nước này đi qua eo Hormuz. Ngoại trưởng Pakistan gọi đây là "cử chỉ tích cực và mang tính xây dựng", đồng thời nhấn mạnh: "Đối thoại, ngoại giao và các biện pháp xây dựng lòng tin là con đường duy nhất để tiến lên phía trước".
Iran cũng công khai hoan nghênh các tàu treo cờ Ấn Độ được đi qua eo biển. Đại sứ quán Iran tại Ấn Độ viết trên X: "Những người bạn Ấn Độ của chúng tôi hoàn toàn an toàn, không có gì phải lo lắng". Đáp lại, Ngoại trưởng Ấn Độ cho biết việc tàu chở dầu của nước này được lưu thông là kết quả của ngoại giao.
Trung Quốc - nước mua dầu Iran lớn nhất - cũng xác nhận một số tàu của họ đã đi qua eo biển, dù không nêu chi tiết. Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy bất chấp xung đột, hàng triệu thùng dầu Iran (đang bị Mỹ trừng phạt) vẫn được vận chuyển tới Trung Quốc trong những tuần gần đây.
Kể từ khi chiến sự bùng nổ, Bắc Kinh đã duy trì quan hệ ngoại giao thân thiện với Tehran và cùng Pakistan nỗ lực làm trung gian cho một lệnh ngừng bắn giữa các bên tham chiến.
Mới đây nhất, Ngoại trưởng Philippines cho biết Iran đã cam kết đảm bảo "hành trình an toàn, không bị cản trở và nhanh chóng" cho các tàu nước này, sau cuộc điện đàm được đánh giá là "rất hiệu quả" nhằm đảm bảo nguồn cung năng lượng và phân bón.
Dù vậy, giới quan sát cho rằng các thỏa thuận hiện nay vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng, chẳng hạn như chưa có thông tin cụ thể liệu các đảm bảo an toàn áp dụng cho toàn bộ tàu của một quốc gia hay chỉ một số chuyến cụ thể, hay việc các tàu có phải trả phí để được đi qua hay không.
Ví dụ, Công ty vận tải Mitsui OSK Lines cho biết một tàu Nhật Bản chở khí tự nhiên hóa lỏng cuối tuần qua đã an toàn đi qua eo biển Hormuz, nhưng không bình luận về việc có phải trả phí cầu đường hay không và làm thế nào thủy thủ đoàn đảm bảo được chuyến đi an toàn.
Malaysia cũng cho biết một số tàu chở dầu của họ đã được Iran cho phép đi qua miễn phí, nhưng chưa rõ liệu các tàu Malaysia khác có được hưởng bảo đảm tương tự hay không.
Ngoài ra, chuyên gia Roger Fouquet tại Đại học Quốc gia Singapore cũng nhận định Iran có thể đang "tách bạch giữa quan hệ đồng minh và mức độ tham gia thực tế vào xung đột", khi vẫn cho phép tàu của một số quốc gia có liên hệ với Mỹ - như trường hợp của Philippines - được lưu thông.
Do đó nhà kinh tế năng lượng Shi cho rằng dù các thỏa thuận này đánh dấu một bước tiến ngoại giao đáng chú ý, nhưng chúng chỉ giúp giảm áp lực ngắn hạn cho chuỗi cung ứng năng lượng, chưa phải là giải quyết triệt để cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz khi chiến sự vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Trong ảnh vệ tinh thương mại do hãng Airbus chụp ngày 5/4, ít nhất 28 hố va chạm đã xuất hiện dọc theo một số tuyến đường ở tỉnh Isfahan tại miền trung Iran, cách khoảng 20 km so với vị trí sân bay dã chiến được lực lượng Mỹ thiết lập để tập kết, sơ tán đặc nhiệm và phi công F-15E được giải cứu cùng ngày.
Các miệng hố có giãn cách tương đối đều đặn, mỗi hố rộng khoảng 9 m, đủ lớn để khiến những tuyến đường này bị chặn, cho thấy đây dường như là kết quả của loạt đòn đánh có chủ đích.
Đài CNN trước đó cho biết trong lúc đặc nhiệm Mỹ tiếp cận sườn núi nơi phi công F-15E đang ẩn náu, các máy bay đã không kích khu vực xung quanh để đảm bảo binh sĩ Iran không thể đến gần khu vực.
Một ảnh vệ tinh khác cho thấy miệng hố lớn, có đường kính khoảng 12 m, gần nơi lực lượng Iran thu được các mảnh vỡ tiêm kích F-15E trước đó hai ngày. Một số người đứng quanh hố, gần đó là hai ôtô màu trắng. Địa điểm này nằm cách sân bay dã chiến của Mỹ khoảng 30 km.
Chưa rõ đây là hố được tạo ra khi chiếc F-15E lao xuống đất, hay là hiện trường sau khi không quân Mỹ ném bom để ngăn Iran thu được những thiết bị nguyên vẹn trên tiêm kích bị bắn hạ.
Giới chức Mỹ chưa bình luận về hình ảnh.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, hôm 5/4 lần đầu lên tiếng xác nhận tiêm kích đa năng F-15E bị bắn rơi trong lúc làm nhiệm vụ chiến đấu ở Iran, hai ngày sau khi sự việc xảy ra.
Phi công buồng trước được sơ tán ngay sau đó. Sĩ quan điều khiển vũ khí ở buồng sau phải leo lên sườn núi ở độ cao khoảng 2.100 m để tránh sự truy đuổi của dân quân Iran. Người này ẩn nấp ở một khe núi và được Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) xác định vị trí.
Mỹ sau đó huy động hàng trăm binh sĩ và lính đặc nhiệm tinh nhuệ, cùng hàng chục máy bay để giải cứu quân nhân bị mắc kẹt tại Iran. Sau khi tiếp cận được mục tiêu, họ rút về sân bay dã chiến để lên máy bay rời khỏi Iran. Tuy nhiên, hai vận tải cơ đặc nhiệm MC-130J gặp sự cố không thể cất cánh, khiến giới chỉ huy Mỹ phải điều máy bay dự bị tới sơ tán quân nhân theo từng đợt.
Reuters dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các đơn vị đặc nhiệm đã phá hủy 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J và 4 trực thăng, trước khi rời đi để ngăn chúng rơi vào tay Iran. Trong khi đó, quân đội Iran tuyên bố lực lượng nước này đã bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Trong cuộc phỏng vấn được hãng thông tấn Reuters công bố hôm 6/4, Denys Shtilierman, đồng sáng lập kiêm nhà thiết kế chính của công ty Fire Point tại Ukraine, tiết lộ hãng đang thảo luận với các doanh nghiệp châu Âu về khả năng ra mắt hệ thống phòng không mới vào năm 2027.
Ông chỉ ra rằng để đánh chặn một tên lửa đạn đạo, hệ thống phòng không Patriot do Mỹ sản xuất thường phải khai hỏa 2-3 đạn, mỗi quả có giá nhiều triệu USD.
"Nếu chúng tôi có thể giảm số tiền này xuống dưới một triệu USD, đó sẽ là diễn biến mang tính 'thay đổi cuộc chơi' với giải pháp phòng không", Shtilierman nói, thêm rằng hệ thống mới dự kiến bắt đầu triển khai chiến đấu từ cuối năm sau.
Ông từ chối nêu tên các doanh nghiệp châu Âu đang tham gia thảo luận, song lưu ý rằng Fire Point "đặc biệt quan tâm" tới hợp tác về radar cũng như hệ thống liên lạc và tìm kiếm mục tiêu cho tên lửa, vốn là những lĩnh vực mà hãng còn thiếu chuyên môn.
"Các công ty châu Âu như Weibel, Hensoldt, SAAB và Thales đều có công nghệ chất lượng về radar", Shtilierman nói.
Ukraine và nhiều quốc gia phương Tây hiện phụ thuộc vào hệ thống Patriot cho nhiệm vụ đánh chặn tên lửa đạn đạo. Tuy nhiên, nguồn cung tên lửa cho tổ hợp này đang ngày càng khan hiếm, do các nước vùng Vịnh sử dụng chúng với số lượng lớn để đối phó đòn tập kích từ Iran.
Trong khi đó, hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo duy nhất của châu Âu là SAMP/T chỉ được sản xuất với số lượng rất nhỏ.
Fabian Hoffmann, chuyên gia về tên lửa thuộc Đại học Quốc phòng Na Uy, nhận định ra mắt hệ thống phòng không giá rẻ trong năm 2027 là "mục tiêu tham vọng" đối với Fire Point. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng không chỉ quân đội Ukraine mà các nước khác cũng rất cần khí tài như vậy, ngay cả khi hệ thống mới có tỷ lệ chặn mục tiêu thấp hơn Patriot.
Cũng trong cuộc phỏng vấn, Shtilierman tiết lộ rằng Fire Point đang trong giai đoạn cuối của quá trình phát triển hai mẫu tên lửa đạn đạo. Loại nhỏ hơn có tên gọi FP-7 và đạt tầm bắn khoảng 300 km, có nét tương đồng với dòng ATACMS của Mỹ và sẽ được triển khai "trong tương lai gần".
Mẫu còn lại là FP-9 với đầu đạn nặng 900 kg, tầm bay tối đa 850 km, đủ sức vươn tới thủ đô Moskva của Nga và sắp được đưa vào thử nghiệm. Shtilierman nhận định các cuộc tập kích nhằm vào Moskva sẽ "gây ra thay đổi lớn trong suy nghĩ của giới lãnh đạo và người dân Nga".
Được thành lập sau khi xung đột bùng phát hồi đầu năm 2022, Fire Point là nhà sản xuất máy bay không người lái (UAV) lớn nhất tại Ukraine. Trong những tháng gần đây, tên lửa hành trình Flamingo của hãng cũng đã được dùng để tập kích các cơ sở quân sự và công nghiệp quốc phòng Nga.
Tên lửa Flamingo được quảng bá là có tầm bắn 3.000 km và mang đầu đạn nặng 1.150 kg. Nhà sản xuất tuyên bố tốc độ xuất xưởng tên lửa Flamingo là 3 quả mỗi ngày với chi phí gần 700.000 USD một quả.
Shtilierman thừa nhận Flamingo đang gặp một số vấn đề, trong đó có khâu sản xuất động cơ. Ông cho biết Fire Point dự kiến tăng sản lượng sau khi mẫu động cơ mới do công ty tự chế tạo được đưa vào sản xuất hàng loạt từ tháng 10, cũng như sau khi nhà máy nhiên liệu tên lửa ở Đan Mạch hoạt động vào cuối năm nay.
