Khi nồng độ đường glucose trong máu tăng cao hoặc dao động bất thường, các cấu trúc tinh vi trong mắt như thủy tinh thể, võng mạc sẽ sớm bị ảnh hưởng. Nhiều trường hợp, người bệnh chưa có triệu chứng toàn thân rõ ràng nhưng đã bắt đầu nhìn mờ và một số biểu hiện bất thường khác, theo chuyên trang sức khỏe Medical News Today (Anh).
Điều cần lưu ý là những dấu hiệu này thường thoáng qua, dễ bị phớt lờ hoặc nhầm với mỏi mắt do làm việc nhiều. Những dấu hiệu thường gặp cảnh báo sớm rối loạn đường huyết gồm:
Nhìn mờ là dấu hiệu thường gặp nhất khi đường huyết bắt đầu mất ổn định. Người bệnh có thể thấy thị lực lúc rõ lúc mờ, đặc biệt là sau khi ăn hoặc vào những thời điểm đường huyết thay đổi nhanh.
Nguyên nhân là do lượng đường glucose trong máu tăng cao làm thay đổi áp suất thẩm thấu, kéo nước vào thủy tinh thể, khiến cấu trúc này bị biến dạng tạm thời và làm sai lệch khả năng khúc xạ ánh sáng. Khi đó, hình ảnh không còn được hội tụ chính xác lên võng mạc, dẫn đến nhìn mờ.
Khi đường huyết tiếp tục cao, độ cong của thủy tinh thể cũng thay đổi theo, khiến thị lực không ổn định. Đây thường là dấu hiệu sớm và có thể hồi phục nếu kiểm soát đường huyết kịp thời. Nhưng nếu kéo dài, nguy cơ tổn thương võng mạc sẽ tăng lên.
Một số người nhận thấy trong tầm nhìn xuất hiện các chấm nhỏ, sợi mảnh hoặc đốm đen lơ lửng, giống như “ruồi bay”. Hiện tượng này liên quan đến sự thay đổi trong dịch kính hoặc do rò rỉ máu từ các mạch máu nhỏ trong võng mạc.
Khi đường huyết cao kéo dài, các mao mạch ở võng mạc sẽ yếu và dễ tổn thương hơn. Hệ quả dẫn đến rò rỉ dịch hoặc xuất huyết, tạo ra các đốm lạ trong tầm nhìn. Ở giai đoạn đầu, các đốm có thể xuất hiện ít và thoáng qua nên nhiều người chủ quan. Tuy nhiên, nếu số lượng tăng lên hoặc kèm theo cảm giác chớp sáng, đây có thể là dấu hiệu của tổn thương nghiêm trọng hơn và cần được kiểm tra sớm.
Một dấu hiệu ít được chú ý là sự thay đổi trong cách nhìn màu sắc. Người bệnh có thể cảm thấy màu sắc kém rực rỡ, khó phân biệt các tông màu gần nhau hoặc mọi thứ trông nhạt màu hơn bình thường.
Điều này xảy ra khi các tế bào cảm thụ ánh sáng trong võng mạc, đặc biệt là tế bào nón, chịu trách nhiệm nhận biết màu sắc, bị ảnh hưởng do thiếu ô xy và dinh dưỡng.
Khó nhìn vào ban đêm hoặc trong môi trường thiếu sáng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo. Người bệnh có thể cảm thấy mắt thích nghi chậm với bóng tối hoặc nhìn không rõ trong điều kiện ánh sáng yếu.
Nguyên nhân là do các tế bào que trong võng mạc, chịu trách nhiệm giúp mắt nhìn trong điều kiện thiếu sáng, bị ảnh hưởng. Khi đường huyết cao làm tổn thương các mao mạch nuôi võng mạc, chức năng của các tế bào này suy giảm, theo Medical News Today.
Eshaan Karde, nhà sáng tạo nội dung ở Mumbai, gây chú ý khi chia sẻ hành trình giảm 12 kg trong 2 tháng trong một bài đăng trên Instagram hôm 3/3, theo NDTV. Anh cho biết vừa đi làm hành chính, vừa tập gym và ăn kiêng là thử thách khắc nghiệt nhất từng trải qua. Có những đêm mất ngủ, những lúc hoài nghi liệu có kết quả hay không nhưng Eshaan vẫn kiên trì không bỏ cuộc.
Anh cho hay bí quyết thành công nằm ở việc tuân thủ nghiêm ngặt một chế độ ăn và sinh hoạt lặp lại suốt 60 ngày. "Tôi duy trì tính kỷ luật 80-90% và tuyệt đối nói không với các bữa ăn 'xả kèo' (cheat meals), đường, khoai tây chiên hay bánh quy. Những hôm bận, tôi linh hoạt thay thế bữa trưa bằng các loại bánh cuộn gà giàu protein hoặc cơm để đảm bảo năng lượng", Eshaan, 23 tuổi, nói.
Chàng trai bắt đầu hành trình giảm cân từ ngày 26/1 đến 27/3. Trước đó, Eshaan nặng 80 kg, với 25-26% mỡ cơ thể. Sau 2 tháng điều chỉnh chế độ ăn, anh giảm còn 70 kg, mỡ cơ thể chỉ còn 14-15%. "Điều tuyệt vời nhất của hành trình này là tôi không mất quá nhiều cơ, chủ yếu giảm mỡ", Eshaan nói, cho biết gần đạt được mục tiêu vóc dáng mơ ước.
Anh cho biết chế độ ăn chia làm 4 bữa. Bữa sáng là một trong những bữa ăn quan trọng nhất trong ngày bởi nó cung cấp nguồn năng lượng cần thiết cho cơ thể hoạt động suốt cả ngày dài. Vì thế, Eshaan luôn đảm bảo thực đơn của mình có đủ protein cùng lượng tinh bột và chất béo cần thiết để duy trì năng lượng. Bữa sáng của anh thường gồm một muỗng đạm whey kết hợp với yến mạch và 150 ml sữa, cung cấp khoảng 35 gram protein, 35 gram tinh bột và 8 gram chất béo.
Bữa trưa, anh ưu tiên sự cân bằng dưỡng chất với 200 gram ức gà (hoặc phô mai tươi paneer truyền thống của Ấn Độ), ăn kèm với 2 ổ bánh mì roti, nước sốt nhẹ và rau xanh. Bữa ăn này cung cấp lượng dinh dưỡng cao hơn bữa sáng với khoảng 50 gram protein và 45-50 gram tinh bột.
Giai đoạn xế chiều thường là thời điểm dễ phá vỡ chế độ ăn kiêng nhất nhưng Eshaan đã khéo léo thay thế các loại đồ ăn nhanh bằng một khẩu phần nhẹ lành mạnh gồm một loại trái cây, một nắm hạt khô và 5 lòng trắng trứng, cung cấp khoảng 22-24 gram protein.
Cuối cùng, để kết thúc ngày dài một cách nhẹ nhàng nhưng vẫn đủ no, Eshaan cắt giảm tối đa tinh bột và chất béo trong bữa tối, chỉ tập trung vào 200 gram salad gà hoặc phô mai tươi, đảm bảo nạp thêm 45 gram protein cho quá trình phục hồi cơ bắp.
Theo Eshaan, chế độ ăn của anh được thiết kế xoay quanh ba nhóm dưỡng chất thiết yếu. Với thực đơn có thịt gà, anh nạp vào cơ thể khoảng 150-155 gram protein, 110-120 gram tinh bột và 35-40 gram chất béo, tương đương mức năng lượng 1.400-1.500 kcal mỗi ngày. Trong khi với phương án ăn chay sử dụng phô mai paneer, lượng protein đạt khoảng 130-135 gram nhưng lượng chất béo và calo sẽ cao hơn, dao động mức 1.700-1.800 kcal.
PGS.TS Nguyễn Huy Thắng - Trưởng khoa bệnh lý mạch máu não Bệnh viện Nhân dân 115 - cho biết tình trạng nắng nóng kéo dài và gay gắt có thể làm gia tăng nguy cơ đột quỵ trong cộng đồng.
Hiện khoa đang điều trị khoảng 200 bệnh nhân đột quỵ, phần lớn trong độ tuổi từ 50 đến 70. Tuy nhiên đáng chú ý là ngày càng xuất hiện nhiều ca bệnh ở người trẻ, thậm chí mới ngoài 30 tuổi.
Theo ông Thắng, thời tiết nóng ẩm khiến cơ thể mất nước nhanh chóng. Khi cơ thể thiếu nước, máu trở nên cô đặc hơn, làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối trong lòng mạch, đặc biệt là hệ tĩnh mạch. Nguy cơ này càng cao nếu con người phải tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng trong thời gian dài, hoặc khi thân nhiệt tăng cao vượt ngưỡng 40 độ C.
Không chỉ thời tiết nóng, trời lạnh giá cũng có thể gây tác động tương tự. Khi trời lạnh, nhiều người có xu hướng uống ít nước hơn, dẫn đến tình trạng mất nước tiềm ẩn. Đồng thời sự thay đổi nhiệt độ đột ngột nóng hay lạnh đều có thể ảnh hưởng đến sự co giãn của hệ mạch máu, làm tăng huyết áp và gia tăng gánh nặng cho tim.
Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với người lớn tuổi hoặc những người có bệnh nền như tăng huyết áp nhưng chưa được kiểm soát tốt.
Các nghiên cứu quốc tế gần đây cũng đã chỉ ra mối liên hệ giữa thời tiết và nguy cơ đột quỵ. Tại hội nghị của Hội Tim mạch châu Âu năm 2022, một nghiên cứu tại Nhật Bản trên 3.367 người từ 65 tuổi trở lên ở thành phố Okayama cho thấy nguy cơ đột quỵ tăng rõ rệt vào khoảng một tháng sau mùa mưa.
Cứ mỗi 1 độ C nhiệt độ tăng thêm, nguy cơ đột quỵ xuất huyết não tăng 24% và nguy cơ đột quỵ thiếu máu não tăng 36%.
Một nghiên cứu khác tại 8 thành phố lớn ở Trung Quốc với quy mô dân số lên tới 48 triệu người cũng ghi nhận cả thời tiết quá nóng (28-34 độ C) lẫn quá lạnh (4-23 độ C) đều làm tăng nguy cơ đột quỵ.
Tuy nhiên tác động của thời tiết nóng thường xảy ra trong 3 ngày đầu tiếp xúc, trong khi ảnh hưởng của thời tiết lạnh có thể kéo dài khoảng 2 tuần.
Theo bác sĩ Thắng, những thời điểm chuyển mùa, khi nhiệt độ biến động mạnh, là giai đoạn nguy cơ cao nhất bị đột quỵ. Sau đó cơ thể dần thích nghi nên mức độ ảnh hưởng có thể giảm xuống.
Tại Việt Nam, hiện chưa có nghiên cứu quy mô lớn nào đánh giá cụ thể mối liên hệ giữa thời tiết và đột quỵ.
Theo ghi nhận thực tế trong lâm sàng, mối liên quan này là có cơ sở. Các chuyên gia nhận định thời tiết nên được xem là yếu tố thúc đẩy, chứ không phải nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ, ngoại trừ những trường hợp tăng thân nhiệt nghiêm trọng.
Bác sĩ Tiêu Tiệp Kiện (Xiao Jiejian), chuyên gia quản lý cân nặng tại Phòng khám Tam Thụ Kim Oanh (New Taipei City), chia sẻ nhiều người gặp tình trạng "người gầy nhưng bụng phệ" (skinny-fat). Dù đã nhịn ăn tinh bột hay tập luyện quá sức khiến mặt và tay chân gầy đi, nhưng vòng eo vẫn không cải thiện.
Theo bác sĩ Tiêu, thủ phạm thực sự gây ra các bệnh mạn tính không phải lớp mỡ dưới da có thể cấu véo được, mà là mỡ nội tạng - lớp mỡ bao quanh gan và tụy. Mỡ nội tạng ẩn sâu bên trong cơ thể là mầm mống dẫn đến bệnh tim mạch, tiểu đường và gan nhiễm mỡ, nguy hiểm hơn nhiều so với mỡ dưới da.
Tin vui là bạn có thể giảm loại mỡ này mà không cần giảm tổng lượng calo hay sụt cân quá nhanh thông qua 4 phương pháp đã được khoa học chứng minh:
Bổ sung polyphenol thực vật
Polyphenol có nhiều trong các loại thực phẩm như trà xanh, matcha. Một nghiên cứu cho thấy những người thực hiện chế độ ăn giàu polyphenol có tốc độ giảm mỡ gan cao gấp đôi so với chế độ ăn thông thường. Thậm chí, khoảng 50% người tham gia nghiên cứu đã đảo ngược thành công tình trạng gan nhiễm mỡ.
Tăng cường chất xơ hòa tan
Chất xơ hòa tan thúc đẩy đường ruột sản sinh các axit béo chuỗi ngắn, từ đó kích thích tiết ra các hormone đường ruột tương tự GLP-1 (một loại hormone giúp no lâu). Điều này không chỉ giúp tăng cảm giác thèm ăn mà còn hỗ trợ ổn định đường huyết bền vững.
Ưu tiên tinh bột kháng (Resistance Starch)
Trong một nghiên cứu lâm sàng, những bệnh nhân gan nhiễm mỡ được yêu cầu uống nước chứa 40 g "tinh bột kháng" mỗi ngày. Kết quả sau 4 tháng, lượng mỡ gan của nhóm này đã giảm trực tiếp 9%.
Các nguồn tinh bột kháng tự nhiên bao gồm gạo lứt, ngũ cốc nguyên hạt hoặc thực phẩm tinh bột đã được để nguội.
Nâng cao tỷ lệ protein trong bữa ăn
Chỉ cần nâng tỷ lệ protein trong khẩu phần ăn từ 10% lên 30%, ngay cả khi tổng lượng calo và cân nặng không đổi, lượng mỡ gan có thể giảm tới 42% chỉ sau 3 tuần.
Để giảm mỡ nội tạng hiệu quả, bác sĩ Tiêu Tiệp Kiện đưa ra lộ trình "tối ưu hóa" thực đơn hàng ngày như sau:
Thay đổi đồ uống: Thay các loại trà sữa, nước ngọt bằng trà xanh hoặc matcha nguyên chất.
Cải thiện hộp cơm trưa: Thay sườn chiên rán bằng cá hồi, hoặc bổ sung thêm hai quả trứng luộc. Trứng luộc rất giàu choline - một dưỡng chất cực kỳ tốt cho quá trình phục hồi tế bào gan.
Chọn tinh bột thông minh: Thay cơm trắng bằng cơm gạo lứt để tận dụng nguồn tinh bột kháng "miễn phí".
Cảnh giác với "kẻ thù" giấu mặt: Đường trong nước trái cây, sữa chua có đường, mỡ lợn và các loại thịt chế biến sẵn như thịt xông khói là những nguyên nhân hàng đầu khiến gan tích mỡ nhanh chóng.