Ngày 10-4, Đài Fox News tường thuật việc vận chuyển dầu mỏ qua eo biển Hormuz trên thực tế vẫn bị đình trệ, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ – Iran, làm dấy lên những nghi vấn về việc liệu Iran có thực sự tuân thủ điều kiện quan trọng của thỏa thuận hay không.
Khoảng 3.200 tàu – trong đó có khoảng 800 tàu chở dầu và tàu hàng – đang ùn ứ ở phía tây eo biển Hormuz, khi các tàu phải neo chờ trong lúc các hãng vận tải biển chờ đợi thông tin rõ ràng về việc liệu có an toàn để đi qua hay không.
Theo ông Matt Smith – nhà phân tích tại Công ty dữ liệu Kpler, trong những ngày gần đây không có tàu chở dầu nào dám mạo hiểm thực hiện hành trình này.
“Chúng tôi không thấy bất kỳ sản phẩm dầu mỏ nào đi qua khu vực này. Vì vậy thực chất eo biển vẫn đóng cửa. Và đây chính là đòn bẩy mà Iran đang có” – ông nói.
Theo Hãng tin Reuters, dữ liệu theo dõi hàng hải hôm nay cho thấy phần lớn tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong 24 giờ qua là những tàu có liên quan đến Iran, trong khi các tàu khác vẫn trì hoãn hành trình, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Mỹ – Iran.
Ba tàu chở dầu – gồm một siêu tàu chở dầu thô có thể vận chuyển tới 2 triệu thùng, một tàu tiếp nhiên liệu và một tàu chở dầu cỡ nhỏ – đều đã rời vùng biển Iran trong 24 giờ qua.
Bốn tàu chở hàng rời, trong đó có một tàu chở quặng sắt từ Iran đi Trung Quốc, cũng đã rời đi trong cùng khoảng thời gian.
Ngày 10-4, Hãng tin AFP dẫn lời một nhà ngoại giao phương Tây cho biết các quốc gia châu Âu và Ả Rập đang gây sức ép lên Israel nhằm chấm dứt các cuộc tấn công vào thủ đô Beirut của Lebanon, hai ngày sau các cuộc không kích chết chóc của Israel vào Lebanon khiến hơn 300 người thiệt mạng.
Chiều 9-4, quân đội Israel đã phát cảnh báo về các cuộc tấn công sắp diễn ra nhằm vào những khu vực rộng lớn và đông dân ở phía nam Beirut, nhưng đến trưa 10-4 (giờ địa phương) vẫn chưa thực hiện lời đe dọa này.
“Các nước châu Âu, các quốc gia vùng Vịnh và Ai Cập đang gây sức ép ngoại giao liên tục nhằm ngăn Israel mở lại các cuộc không kích vào Beirut sau ‘thứ Tư đen tối’ (8-4)” – nhà ngoại giao trên chia sẻ.
Nhóm vũ trang Hezbollah tại Lebanon cho biết các chiến binh của họ đã nhắm mục tiêu vào khu vực Kiryat Shmona ở miền bắc Israel, bằng một đội máy bay không người lái tấn công vào ngày 10-4, theo Đài Al Jazeera.
Nhóm này cũng thông báo đang tiếp tục phóng rocket vào các khu định cư Metula, Margaliot và Misgav Am.
Trong diễn biến khác, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cho biết họ đã phá hủy hơn 200 bệ phóng rocket của Hezbollah và tiêu diệt hơn 250 thành viên thuộc các đơn vị pháo binh của lực lượng này, kể từ khi giao tranh bùng phát giữa hai bên hồi đầu tháng 3.
Theo Hãng tin AFP, ngày 10-4, Hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ Thổ Nhĩ Kỳ đã điều một đoàn xe viện trợ nhân đạo khẩn cấp từ Thổ Nhĩ Kỳ tới Iran, trong bối cảnh tổ chức này cảnh báo tình hình nhân đạo tại Iran đang ở mức “tuyệt vọng”.
“Nhu cầu nhân đạo tại Iran đang cực kỳ cao” – người phát ngôn Hiệp hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế (IFRC), ông Scott Craig, chia sẻ trước khi đoàn xe rời khu vực ngoại ô Ankara.
Ông đánh giá thiệt hại quy mô lớn đối với cơ sở hạ tầng đã khiến cuộc khủng hoảng thêm trầm trọng, đồng thời gây ra những tác động nghiêm trọng về tâm lý và sức khỏe tinh thần đối với người dân.
Đoàn xe viện trợ mang theo khoảng 200 bộ dụng cụ xử lý chấn thương, bao gồm các vật tư y tế khẩn cấp dành cho nạn nhân của các vụ không kích.
Đại sứ Mỹ tại Israel, ông Mike Huckabee (70 tuổi), vừa chia sẻ về cuộc sống của mình trong thời gian Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, cho biết ông đã trải qua nhiều tuần tại một trung tâm chỉ huy.
“Sau 6 tuần sống trong trung tâm chỉ huy, ở một phòng cùng hai con chó, ngủ trên giường xếp, nấu ăn bằng lò vi sóng và bếp điện và bị hạn chế di chuyển rất nhiều, chúng tôi đã trở lại nơi ở trong thời gian ngừng bắn” – ông Huckabee viết trên nền tảng X ngày 10-4.
“Cuối cùng cũng được ngủ giường thật! Làm đại sứ đúng là vừa xa xỉ vừa đầy phiêu lưu!” – ông chia sẻ.
Ông Huckabee là người ủng hộ Israel. Ông từng gây tranh cãi hồi tháng 2 khi nói trong một cuộc phỏng vấn rằng ông “sẽ ổn” nếu Israel kiểm soát phần lớn Trung Đông.
Ngày 10-4, bầu không khí bất định bao trùm quanh kế hoạch khởi động đàm phán giữa Mỹ và Iran vào cuối tuần này tại thủ đô Islamabad (Pakistan), khi chưa có thông báo nào về việc các phái đoàn đàm phán tới nơi, trong lúc hai bên liên tục cáo buộc đối phương không thực hiện đúng thỏa thuận ngừng bắn, theo Hãng tin AFP.
Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ không hài lòng về cách Iran xử lý eo biển Hormuz – tuyến hàng hải lẽ ra phải được mở lại theo thỏa thuận ngừng bắn. Trong khi đó Iran phản ứng giận dữ với các cuộc tấn công của Israel tại Lebanon, khẳng định Lebanon cũng nằm trong phạm vi thỏa thuận – điều mà Washington bác bỏ.
Dù vậy Islamabad vẫn thúc đẩy công tác chuẩn bị cho cuộc đàm phán. Các nguồn tin cho biết nội dung sẽ bao gồm nhiều vấn đề nhạy cảm, trong đó có chương trình làm giàu uranium của Iran và bảo đảm dòng chảy thương mại tự do qua eo biển Hormuz.
Iran nói rằng sự tham gia của nước này có thể phụ thuộc vào việc Israel ngừng các cuộc tấn công vào Lebanon.
“Đàm phán nhằm chấm dứt cuộc chiến phụ thuộc vào việc Mỹ tuân thủ các cam kết ngừng bắn trên mọi mặt trận, đặc biệt là tại Lebanon” – người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei nói.
Các quan chức Iran thậm chí cho rằng những cuộc tấn công của Israel ở Lebanon đã khiến tiến trình đàm phán tại Pakistan trở nên “vô nghĩa”.
Lệnh ngừng bắn có hiệu lực vào ngày 8/4 đem lại không khí yên tĩnh cho thủ đô Tehran sau hơn một tháng hứng chịu các trận không kích dồn dập. "Mọi người đều cảm thấy như được sống lại", một sinh viên đại học cho hay. "Ai cũng hạnh phúc".
Tuy nhiên, anh lo ngại giao tranh còn lâu mới kết thúc. Lệnh ngừng bắn đang lung lay vì chiến dịch của Israel nhằm vào Hezbollah ở Lebanon, lực lượng được Iran hậu thuẫn, cũng như việc Tehran từ chối mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch với nguồn cung năng lượng thế giới.
Maryam Saeedpoor, nhiếp ảnh gia sống ở trung tâm Tehran, từng cố làm cho bản thân bận rộn bằng cách vẽ tranh khi tiếng tên lửa tập kích vang vọng khắp thành phố. "Nhưng tay tôi run rẩy, không vẽ nổi", cô kể lại.
Cô không cảm thấy yên tâm trước thỏa thuận ngừng bắn cũng như quyết định rút lại lời đe dọa "xóa sổ nền văn minh Iran" của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Saeedpoor lo ngại các cuộc không kích đã gây thiệt hại lâu dài cho ngành công nghiệp và cơ sở hạ tầng của Iran, những thứ đã giúp đất nước vượt qua hàng chục năm dưới lệnh trừng phạt quốc tế. Đối với cô, lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần chỉ là "tạm thời" và không có gì đảm bảo chiến sự đã kết thúc.
"Theo tôi, Tehran là thành phố ấm áp và đẹp nhất thế giới, nhưng giờ đây, nó đầy rẫy nỗi buồn và đau đớn", Saeedpoor nói. "Họ nói rằng muốn hạ sát các lãnh đạo chính phủ nhưng đã có quá nhiều người vô tội thiệt mạng".
Trước khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, trên một con phố gần nhà, cô đã nhìn thấy các đội cứu nạn tìm kiếm người sống sót trong đống đổ nát.
"May là cư dân đều không ở nhà vào ngày hôm đó. Tất cả ngôi nhà dọc con phố đều bị phá hủy vì họ đã tấn công một đồn cảnh sát", cô nói.
Iran ghi nhận hơn 2.000 người thiệt mạng và hàng chục nghìn người bị thương trong hơn một tháng chiến sự. Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran cho hay hàng nghìn nhà dân đã bị hư hại.
Trước khi lệnh ngừng bắn được công bố, người dân Iran đã tích trữ nước hoặc sơ tán đến vùng an toàn hơn sau khi ông Trump đe dọa về hạn chót tối hậu thư. Nhiều người đã trải qua một đêm không ngủ cho đến khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố trước thời hạn mà ông Trump đưa ra.
Một người đàn ông gần 30 tuổi làm việc trong ngành quảng cáo cho biết đã giật mình tỉnh giấc trước bình minh. Khi không nghe thấy tiếng nổ của hệ thống phòng không, anh biết rằng lệnh đình chiến đã được ban hành và "đi ngủ với nụ cười trên môi".
Người dân Iran luôn tự hào về lịch sử nền văn minh Ba Tư tồn tại hàng nghìn năm, cũng như cơ sở hạ tầng của đất nước. Bao quanh Tehran là những ngọn núi phủ tuyết trắng; những người cai trị đất nước từ thế kỷ 19 đã xây dựng các đại lộ dài, rộng, trồng cây tiêu huyền và hệ thống kênh dẫn nước vẫn hoạt động tới ngày nay. Dầu mỏ đã đem lại sự giàu có cho đất nước, thúc đẩy xây dựng cơ sở hạ tầng trước Cách mạng Hồi giáo 1979 và cuộc chiến Iran - Iraq. Giờ đây, những vết sẹo của cuộc chiến mới đang hiện diện khắp nơi.
Nền văn minh Ba Tư nổi tiếng hơn cả có lẽ là nhờ di sản văn học; nhiều người Iran bình thường có thể trích dẫn thơ của các thi sĩ nổi tiếng. Một nhà báo địa phương gần đây đã đăng lên tài khoản X ảnh một chồng trứng bày bán tại một cửa hàng kèm biển quảng cáo: "Ai đọc thơ sẽ được giảm giá".
Ali Jafarabadi, người đứng đầu Book City - chuỗi nhà sách lớn nhất Iran, cho biết nhiều người đã tìm đến việc đọc sách khi phải ở trong nhà trong thời gian thành phố bị oanh tạc. Doanh số bán tiểu thuyết lịch sử, sách kỹ năng sống và sách tô màu cho người lớn đã tăng lên.
Ít nhất 6 chi nhánh của ông trên khắp Tehran đã bị hư hại trong chiến sự. Một vụ nổ từ cuộc không kích đã xuyên qua chi nhánh chính trên phố Shariati nổi tiếng, làm vỡ cửa kính phía trước và một thanh kim loại đã đâm xuyên qua một dãy sách trong văn phòng của Jafarabadi.
Một phụ nữ là huấn luyện viên thể hình và người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội, cho hay gần đây cô đã bắt đầu lái xe máy quanh thành phố "như một hình thức đối đầu định kiến". Ngoài việc yêu cầu phụ nữ phải quàng khăn che tóc dù quy định này đang dần nới lỏng, chính quyền Iran từ lâu cũng không có thiện cảm với việc phụ nữ lái xe máy.
"Trên hành trình của mình, cô chứng kiến hai thái cực đối lập của thủ đô Tehran. Ở những vùng đồi phía bắc giàu có, nhịp sống vẫn trôi đi như chưa hề có chiến sự, người người vẫn lấp đầy các quán cà phê sang trọng. Trong khi đó, tại khu trung tâm, cô ghé thăm những quán cà phê truyền thống cũ kỹ, nơi nặng mùi khói shisha và gần như chỉ có đàn ông lui tới. Thế nhưng, bom đạn không phân biệt giàu nghèo, các cuộc không kích đã tàn phá cả những khu phố thượng lưu lẫn các khu vực của tầng lớp lao động.
"Những con phố nơi các tòa nhà bị phá hủy mang một cảm giác khác hẳn", cô nói. "Im ắng và ngập mùi tử khí".
Đối với một số người dân, họ hy vọng cuộc chiến sẽ thay đổi chính quyền hiện tại, nhưng với những người khác, họ lại thất vọng vì Iran đồng ý dừng cuộc chiến mà họ cho là đang thắng.
Người đàn ông làm việc trong ngành quảng cáo cho biết hầu hết người dân nằm ở giữa hai thái cực đó. "Đa số người dân Iran là người ôn hòa, không giống như những gì bạn thấy trên các nền tảng như Twitter. Mọi người đều mong muốn tình hình được cải thiện, chứ không phải một tình huống cực đoan hóa bằng mọi giá".
Sáng 10-4, tại cuộc gặp cung cấp thông tin về tình hình Iran ở Hà Nội, phóng viên đặt câu hỏi cho Đại biện lâm thời Iran tại Việt Nam Mohammad Mirali Mohammadi: Việt Nam đã đề nghị tạo điều kiện cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, đề nghị này đã được giải quyết ra sao?
Ông Mohammadi cho biết: "Việc hạn chế tàu bè đi lại trên eo biển Hormuz không chỉ ảnh hưởng đến Iran mà còn ảnh hưởng các quốc gia trên thế giới. Để hỗ trợ tàu thuyền Việt Nam đi lại trên eo biển Hormuz, các cơ quan chức năng của Việt Nam và Iran đã liên hệ, trao đổi về vấn đề này".
Ông Mohammadi cho hay trước khi xung đột xảy ra, Hormuz luôn được mở và không có vấn đề gì xảy ra cho tàu thuyền di chuyển qua eo biển này.
"Tình hình hiện tại ở eo biển Hormuz khá phức tạp, đây là khu vực đang xảy ra chiến sự. Đã có nhiều liên lạc trong thời gian qua. Tôi hy vọng kết quả của các cuộc liên hệ này sớm được thể hiện rõ ràng, bao gồm cả việc tàu thuyền Việt Nam được phép đi lại qua eo biển Hormuz", ông nói.
Trước đó vào hôm 2-4, tại họp báo thường kỳ, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết kể từ khi xảy ra xung đột, Bộ Ngoại giao đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng chỉ đạo các cơ quan đại diện Việt Nam ở khu vực Trung Đông theo dõi sát tình hình hiện tại, thường xuyên cập nhật thông tin, duy trì liên lạc với các tàu và thuyền viên có tuyến hàng hải tại khu vực này, sẵn sàng các biện pháp hỗ trợ trong trường hợp cần thiết.
"Ngay từ đầu của cuộc xung đột, khi tàu thuyền Việt Nam gặp khó khăn tại eo biển Hormuz, trên cơ sở phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng của Việt Nam, Bộ Ngoại giao đã và đang tích cực trao đổi, thúc đẩy các bên liên quan đảm bảo an ninh, an toàn và tạo điều kiện thuận lợi cho các tàu, thuyền viên Việt Nam đi qua eo biển Hormuz.
Bộ Ngoại giao đã phối hợp với Bộ Xây dựng làm việc với Đại sứ quán Iran tại Hà Nội và Bộ Ngoại giao Iran, đề nghị phía Iran tạo điều kiện, có các biện pháp hỗ trợ đảm bảo an toàn cho tàu và lao động Việt Nam được rời khỏi khu vực và hàng hải an toàn qua eo biển Hormuz trong thời gian sớm nhất", bà Hằng cho biết.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao cho biết thêm trên cơ sở đề nghị của Việt Nam, các cơ quan chức năng Iran đang triển khai các thủ tục liên quan đến việc di chuyển của tàu Việt Nam.
"Các cơ quan chức năng của Việt Nam đang cùng các doanh nghiệp, chủ tàu chuẩn bị các thủ tục cần thiết, tiếp tục làm việc với các cơ quan chức năng sở tại về các yêu cầu kỹ thuật liên quan để tàu hàng và thuyền viên Việt Nam được di chuyển trong thời gian sớm nhất, đồng thời đảm bảo an ninh, an toàn cho người và tàu trong quá trình di chuyển", bà Phạm Thu Hằng nói trong họp báo.
Sau 6 tuần giao tranh căng thẳng, sáng 8-4 giờ Việt Nam, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần.
Thông báo được đưa ra sau khi Pakistan đề xuất Mỹ hoãn tấn công 2 tuần và Iran mở lại eo biển Hormuz để tạo điều kiện cho tiến trình ngoại giao.
Diễn biến này diễn ra chỉ khoảng 90 phút trước hạn chót 20h ngày 7-4 giờ Mỹ (tức 7h sáng 8-4 giờ Việt Nam) mà ông Trump đặt ra để Iran đạt thỏa thuận và mở lại eo biển Hormuz.
Theo NBC News và Hãng tin AFP, tuyên bố của Hội đồng An ninh quốc tối cao Iran vào ngày 8-4 cho biết nước này sẽ bắt đầu giai đoạn đàm phán kéo dài hai tuần để chấm dứt xung đột với Mỹ, bắt đầu từ ngày 10-4 tại Islamabad (Pakistan).
Thời gian đàm phán có thể kéo dài dựa trên thỏa thuận giữa hai bên. Hội đồng An ninh quốc gia tối cao nhấn mạnh việc chấm dứt xung đột phụ thuộc vào việc Mỹ chấp nhận các yêu cầu mà Iran đã nêu trong đề xuất 10 điểm gửi cho Washington thông qua trung gian Pakistan.
"Cần nhấn mạnh rằng điều này không có nghĩa là chiến tranh sẽ chấm dứt. Iran sẽ chỉ chấp nhận chấm dứt chiến tranh khi ngoài việc đồng ý các nguyên tắc được nêu trong kế hoạch 10 điểm, các chi tiết cũng được hoàn tất trong các cuộc đàm phán", tuyên bố cho biết.
Phía Iran cho biết các điều khoản đã được lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei phê chuẩn.
Đề xuất 10 điểm được truyền thông Iran đăng tải bao gồm các nội dung chính như kiểm soát việc di chuyển qua eo biển Hormuz dưới sự phối hợp của lực lượng vũ trang Iran, thiết lập cơ chế quá cảnh an toàn tại eo Hormuz dưới khuôn khổ kiểm soát của Iran.
Đề xuất nêu vấn đề chấm dứt chiến tranh đối với toàn bộ "trục kháng chiến" - các lực lượng được Iran hậu thuẫn trong khu vực như Hezbollah ở Lebanon, Houthi ở Yemen.
Iran yêu cầu Mỹ rút quân khỏi tất cả các căn cứ và vị trí trong khu vực Trung Đông, đồng thời Washington phải chấp nhận chương trình làm giàu uranium của Tehran.
Toàn bộ thiệt hại của Iran phải được bồi thường, mọi lệnh trừng phạt và nghị quyết liên quan phải được dỡ bỏ. Iran cũng yêu cầu phải giải phóng toàn bộ tài sản bị đóng băng của nước này ở nước ngoài.
Toàn bộ các điều khoản này phải được đưa vào một nghị quyết mang tính ràng buộc của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.
