Theo tiến sĩ Verónica Boix-Mansilla, nghiên cứu viên chính tại Project Zero – nhóm nghiên cứu thuộc Trường sau ĐH về giáo dục Harvard thuộc ĐH Harvard (Mỹ), con em của chúng ta đang sống trong một thời đại mới nơi xung đột ngày càng gia tăng, sự phân cực chính trị ngày càng rõ rệt và những bất định ngày càng bủa vây. Thực tế đó đòi hỏi một thế hệ người trẻ có năng lực chung sống và làm việc với những người có suy nghĩ, lối sống hoàn toàn khác mình.
Để làm được điều này, bà đề cập đến khái niệm “năng lực toàn cầu” (global competence) – tức năng lực hiểu biết, phân tích và hành động trước các vấn đề toàn cầu hoặc liên văn hóa. Bà lưu ý, năng lực toàn cầu không phải là sao chép ý tưởng của người khác để áp dụng ở đất nước mình hay tệ hơn là trở thành ai đó khác. Ngược lại, đó là hiểu rõ bản thân: biết mình là ai, đến từ nền văn hóa nào và tôn trọng những giá trị gì.
“Năng lực toàn cầu phải được xây dựng trên những người trẻ có kết nối vững chắc với văn hóa bản địa và biết cách chủ động, sáng tạo, sống có trách nhiệm khi bước ra thế giới”, tiến sĩ Boix-Mansilla nêu quan điểm tại hội thảo quốc tế “Việt Nam – Điểm chạm học thuật toàn cầu” tổ chức mới đây ở Dinh Độc Lập.
Kể với Thanh Niên, bà Boix-Mansilla khẳng định trong bối cảnh toàn cầu hóa, căn tính dân tộc là yếu tố vô cùng quan trọng. Nếu hòa tan quá mức (over-adaptation), bạn trẻ tăng nguy cơ bị khủng hoảng căn tính cá nhân và dễ đối diện với các vấn đề sức khỏe tinh thần. Nhưng ngược lại, nếu chỉ giữ khư khư căn tính Việt mà không chịu khó tìm hiểu về những nền văn hóa khác, khả năng thích nghi của các bạn với trật tự toàn cầu mới cũng bị hạn chế.
Căn tính dân tộc cũng cần đề cao khi người trẻ phát triển năng lực toàn cầu.
“Người trẻ cần học tiếng Anh không chỉ để hiểu những gì đang diễn ra ở New York và Điện Buckingham, mà còn để kể câu chuyện xảy ra ở đất nước nơi mình thuộc về cũng như tăng cường hiện diện trong những cuộc đối thoại toàn cầu”, bà nói. Điều này đặc biệt quan trọng vì trong một thế giới mở, các bạn cần kết nối hiểu biết về địa phương với hiểu biết toàn cầu để đi tìm lời giải cho các vấn đề cộng đồng mình đang gặp phải.
Đồng tình, tiến sĩ Murat Günel, nguyên Tổng giám đốc The Koç School (Thổ Nhĩ Kỳ), cho biết nhiều học sinh trường ông chuộng đi nước ngoài để làm việc, trải nghiệm, từ Thái Lan, Ấn Độ đến Anh, Mỹ. Trong số đó, có em cho rằng việc tìm hiểu văn hóa nước mình là điều gì đó “tầm thường” và việc tỏ tường những nền văn hóa khác mới là “đẳng cấp”.
“Các em chưa biết rằng, nếu không hiểu mình thì chẳng thể hiểu được người”, ông nói.
Đó là lý do nam tiến sĩ khuyên người trẻ cần nắm chắc nguồn lực nội tại của bản thân trước, từ đó mới có thể chuyển hóa thành điều khác. Ví dụ việc học ngoại ngữ như tiếng Anh phải được xây dựng trên vốn liếng của ngôn ngữ mẹ đẻ – ở trường hợp này là tiếng Việt.
Ông Trung Lê, đồng sáng lập ReGenerating Education (Mỹ), cho biết trong một trật tự thế giới mới, một niềm tin cũ đang quay trở lại. Đó là đặt người trẻ vào những vấn đề thật, với quyền chủ động thực sự để tạo ra tác động đến xã hội thay vì chỉ để các em học trong những tòa “tháp ngà” học thuật. Điều này đã và đang thay đổi mục đích của việc học, từ “Con biết được bao nhiêu kiến thức?” thành “Con biết mình sẽ trở thành kiểu người thế nào?”.
Đồng tình, tiến sĩ Verónica Boix-Mansilla lưu ý thế giới ngày nay đòi hỏi nhiều hơn ở việc học. Không chỉ là học kiến thức, mà còn phải học cách bảo vệ Trái đất, học cách tránh xung đột, học cách làm chủ những tiến bộ kỹ thuật, công nghệ… “Tri thức không còn cố định mà liên tục sinh sôi, khiến những điều ta biết rõ hôm nay có thể chẳng là gì vào ngày mai”, bà chia sẻ.
Nghệ sĩ Thanh Bùi, nhà sáng lập Trường phổ thông liên cấp Việt Nam Tinh Hoa (TP.HCM), chung quan điểm. Làm quen với sự thay đổi sẽ là kỹ năng sống còn, ông nhận định, vì ngày nay đã không còn cái gọi là “an toàn tuyệt đối”. “Hàng chục nghìn gia đình nhận email lúc 6 giờ sáng để nhận tin mình bị sa thải vì cắt giảm nhân sự không còn là điều mới mẻ”, ông chia sẻ.
“Trẻ cần học cách đủ dũng cảm chấp nhận sự thay đổi và chủ động thích nghi với nó”, ông nói thêm.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Diệu Anh, giảng viên ở Khoa Tâm lý học, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), thì lưu ý thêm song song với kiến thức, các em cũng cần được giáo dục nhận thức và hành vi về sức khỏe tâm thần, và yếu tố này cũng phải tích hợp trong bộ khung năng lực toàn cầu. “Để thành công, điều này cần có sự chung tay, đồng thuận giữa ba bên là giáo viên, phụ huynh và nhà trường”, bà nói.
Từ luận văn tốt nghiệp của sinh viên Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM), một nghiên cứu về kỹ thuật mới giúp AI trả lời câu hỏi trắc nghiệm ổn định hơn được đăng trên tạp chí quốc tế Q1.
Khởi nguồn từ một luận văn tốt nghiệp đại học, công trình nghiên cứu của thầy trò khoa khoa học và kỹ thuật máy tính của trường này đã được công bố trên tạp chí quốc tế hàng đầu về trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục sau khi trải qua nhiều vòng phản biện.
Bài báo Enhancing Large Language Model Performance for Automatic Zero-Shot Multiple-Choice Question Answering via Single-Token Logit Prompting của nhóm tác giả từ Việt Nam đã được công bố trên tạp chí Computers and Education: Artificial Intelligence.
Đây là tạp chí mở thuộc Nhà xuất bản Elsevier, hiện xếp hạng Q1, đứng đầu lĩnh vực giáo dục (Education), hạng 4 trong lĩnh vực khoa học máy tính ứng dụng (Computer Science Applications) và hạng 5 lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI- Artificial Intelligence), theo SCImago.
Nhóm tác giả gồm Đặng Phú Quốc - cựu sinh viên Trường ĐH Bách khoa (đồng tác giả chính), Trần Trương Tuấn Phát - giảng viên Trường ĐH Bách khoa (đồng tác giả chính), TS Vũ Đức Lý (giảng viên Trường ĐH Quốc tế Miền Đông), Nguyễn Song Thiên Long và Võ Thị Như Quỳnh cùng là sinh viên năm thứ ba Trường ĐH Bách khoa, được PGS.TS Quản Thành Thơ - Trưởng khoa khoa học và kỹ thuật máy tính Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM) hướng dẫn.
Công trình tập trung vào đề xuất kỹ thuật viết lời nhắc (prompting) mới mang tên Single-Token Logit (STL) nhằm nâng cao độ chính xác và tính ổn định của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) khi tự động trả lời câu hỏi trắc nghiệm (MCQ). Tác giả Đặng Phú Quốc cho biết nghiên cứu xuất phát từ luận văn tốt nghiệp đại học của anh.
"Ban đầu mình chỉ đặt mục tiêu giải quyết tốt một bài toán chuyên môn về mô hình ngôn ngữ lớn, chứ không kỳ vọng sẽ được công bố trên tạp chí thứ hạng cao. Sau khoảng 28 tháng kể từ khi bắt tay nghiên cứu, đến tháng 3-2026 công trình đã được đăng trên tạp chí Computers and Education: Artificial Intelligence", anh Quốc chia sẻ.
Thông tin thêm, anh Trần Trương Tuấn Phát cho hay nhóm đã trải qua nhiều vòng phản biện kín hai chiều. Mỗi vòng đều yêu cầu những cải tiến đáng kể như bổ sung thí nghiệm, làm rõ cách diễn giải, củng cố định hướng nghiên cứu và tái cấu trúc bản thảo.
Việc lựa chọn nơi nộp bài được nhóm thực hiện theo gợi ý của Nhà xuất bản Elsevier. Chỉ sau khi được chấp nhận, nhóm mới có thông tin đây là tạp chí đứng đầu thế giới trong lĩnh vực giáo dục (Education). "Đó là kết quả đặc biệt mà chính nhóm tác giả cũng không ngờ tới", PGS.TS Quản Thành Thơ nói thêm.
Từ thực tế nghiên cứu, nhóm nhận thấy hiện tượng gọi là giới hạn Multiple-Choice Symbol Binding (MCSB) làm giảm đáng kể độ tin cậy của LLM, nhất là khi ứng dụng vào chấm bài hay xây dựng ngân hàng câu hỏi của lĩnh vực giáo dục. Vì thế, nhóm đề xuất kỹ thuật Single-Token Logit (STL).
Thay vì đưa toàn bộ đáp án và yêu cầu mô hình chọn A - B - C - D như thông thường, STL tách từng đáp án riêng biệt và yêu cầu mô hình đánh giá theo dạng đúng - sai cho từng lựa chọn.
Hệ thống lần lượt hỏi "Đáp án này có đúng không?" và sử dụng xác suất của token "yes" để đánh giá mức độ phù hợp. "Cơ chế này giúp mô hình xác minh từng lựa chọn một cách độc lập, không bị chi phối bởi vị trí hay nhãn đáp án, khắc phục trực tiếp hạn chế của giới hạn MCSB", anh Phát nói về ưu điểm của nghiên cứu.
Nghiên cứu còn tích hợp kỹ thuật Retrieval-Augmented Generation (RAG) cho phép mô hình truy xuất kiến thức bên ngoài khi cần, giúp tăng độ chính xác theo ngữ cảnh cũng như kiểm tra độ ổn định của giải pháp trong các điều kiện khác nhau.
Khi thử nghiệm trên ba bộ dữ liệu khoa học chuẩn gồm ARC, OpenBookQA và SciQ, STL cho kết quả ngang bằng hoặc vượt trội so với nhiều phương pháp phổ biến với mức cải thiện lên tới 11 điểm phần trăm trong một số cấu hình, đồng thời giảm đáng kể chi phí tính toán.
Về tiềm năng ứng dụng, kỹ thuật STL có thể hỗ trợ giáo viên rà soát đề thi, tự động gợi ý đáp án cho câu hỏi chưa có lời giải, hỗ trợ chấm bài và phát triển các hệ thống học tập thông minh có khả năng giải thích kết quả đánh giá.
Theo PGS.TS Quản Thành Thơ, công bố không chỉ đóng góp xuất sắc về mặt giá trị học thuật đối với các nghiên cứu trong lĩnh vực LLM mà còn cho thấy việc nâng cao độ tin cậy của AI không nhất thiết phải đến từ mô hình lớn hơn hay kiến trúc phức tạp. "Đôi khi chỉ một thay đổi nhỏ trong cách thiết kế lời nhắc (prompt) cũng có thể tạo ra khác biệt lớn trong ứng dụng thực tế", ông Thơ nhận định.
Thông tin trên được đại tá Chu An Thanh, Trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hà Nội, cho biết tại hội nghị thông tin báo chí về tình hình, kết quả công tác bảo đảm an ninh, trật tự quý 1-2026 vào chiều 6-4.
Theo cơ quan điều tra, trong quá trình phá vụ án đường dây giết mổ, tiêu thụ heo bệnh, lực lượng chức năng xác định Công ty Cường Phát là đầu mối tiếp nhận lượng heo từ cơ sở giết mổ của các nghi phạm liên quan.
Ngoài ra, Công ty Cường Phát được xác định có tham gia thu mua heo với giá rẻ, chủ yếu là heo yếu, có dấu hiệu bệnh hoặc đang trong vùng dịch.
"Các nghi phạm đã bàn bạc, thỏa thuận thu mua heo giá thấp để đưa về giết mổ, sau đó bán ra thị trường nhằm hưởng chênh lệch", đại tá Thanh cho biết.
Sau khi thu mua, số heo này được sơ chế, đóng gói, dán nhãn của doanh nghiệp rồi đưa đi tiêu thụ. Một phần sản phẩm được bán lại cho các đơn vị trung gian để cung cấp cho bếp ăn tập thể.
Cơ quan điều tra bước đầu xác định từ Công ty Cường Phát, thịt heo tiếp tục được phân phối tới một số doanh nghiệp khác như Công ty suất ăn công nghiệp Hà Nội, Công ty thực phẩm Khánh Ngọc, Công ty thực phẩm Hương Sơn…
Các đơn vị này sau đó cung cấp cho bếp ăn tập thể, cơ sở chế biến thực phẩm và người tiêu dùng.
Trong đó, Công ty dịch vụ suất ăn công nghiệp Hà Nội được xác định có cung cấp thực phẩm cho khoảng 26 trường học công lập. Công ty Khánh Ngọc chủ yếu cung cấp cho các bếp ăn trường mầm non tư thục trên địa bàn Hà Nội.
Tuy nhiên đại tá Chu An Thanh cho biết đến nay, cơ quan điều tra chưa chứng minh được sự câu kết giữa Cường Phát và các đơn vị nhập thịt heo để đưa vào bếp ăn tập thể hay trường học. Nội dung này Công an Hà Nội vẫn đang xác minh.
Trước đó, ngày 29-3, Công an TP Hà Nội cho biết Cơ quan cảnh sát điều tra đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố 8 bị can trong đường dây giết mổ, tiêu thụ heo bệnh xảy ra tại thành phố.
Trong đó, Nguyễn Thị Hiền (31 tuổi, trú tại Hà Nội), Đỗ Văn Thanh (43 tuổi, trú tại Phú Thọ), Nguyễn Thị Bình (53 tuổi, trú tại Hà Nội), Nguyễn Văn Thành (55 tuổi, trú tại Hà Nội, Giám đốc Công ty TNHH thực phẩm Cường Phát) bị khởi tố về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.
Lê Ngọc Anh (52 tuổi, Trạm trưởng Trung tâm chẩn đoán, xét nghiệm và kiểm soát giết mổ - Chi cục Chăn nuôi thủy sản và thú y Hà Nội), Nguyễn Phong Nam (43 tuổi, cán bộ trung tâm), Nguyễn Thị Phương Lan (42 tuổi, cán bộ trung tâm) bị khởi tố về tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản.
Riêng Vũ Kim Tuấn (53 tuổi, cán bộ Trung tâm chẩn đoán, xét nghiệm và kiểm dịch động vật - Chi cục Chăn nuôi thủy sản và thú y tỉnh Phú Thọ) bị khởi tố về tội giả mạo trong công tác.
Ngày 17-3, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an thành phố Hà Nội tiến hành kiểm tra hoạt động giết mổ heo tại lò mổ của bà Nguyễn Thị Hiền trong cơ sở giết mổ gia súc tập trung Vạn Phúc (thôn 3, xã Nam Phù, Hà Nội).
Đây là một lò mổ cung cấp lượng thịt heo lớn chủ yếu cho các chợ đầu mối, chợ dân sinh và các cung ty cung cấp thực phẩm lớn của thành phố.
Quá trình kiểm tra, phát hiện Nguyễn Thị Hiền đã giết mổ heo mắc dịch tả heo châu Phi.
Công an cáo buộc Hiền cùng một số nghi phạm đã cấu kết chặt chẽ, hình thành đường dây khép kín từ khâu thu gom heo bệnh tại các tỉnh như Phú Thọ, Tuyên Quang vận chuyển về Hà Nội, giết mổ tập trung và đưa ra tiêu thụ trên thị trường.
Bên cạnh đó, các nghi phạm đã móc nối với một số cán bộ kiểm dịch để bỏ qua các khâu kiểm soát bắt buộc, cho phép heo bệnh, thậm chí heo đã chết được đưa vào giết mổ.
Từ đầu năm 2026 đến nay, các nghi phạm đã tiêu thụ khoảng 3.600 con heo mắc dịch bệnh (tương đương gần 300 tấn).
Số thịt này được đưa vào các chợ đầu mối, chợ dân sinh và bán cho Công ty TNHH thực phẩm Cường Phát. Công ty này đã cung cấp thực phẩm cho một số trường học trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Theo kế hoạch, trong tháng 4, TP.HCM sẽ thực hiện kiểm tra 317 cơ sở cung cấp suất ăn, cung cấp nguyên liệu, thực phẩm cho trường học.
Nội dung kiểm tra sẽ tập trung vào việc chấp hành pháp luật về an toàn thực phẩm. Trong đó kiểm tra về hồ sơ pháp lý gồm giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh; giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với những cơ sở thuộc diện phải có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.
TP.HCM cũng kiểm tra điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm tại cơ sở: vệ sinh, trang thiết bị, dụng cụ; điều kiện về con người... Kiểm tra nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng của nguyên liệu, thực phẩm dùng để chế biến suất ăn cung cấp cho học sinh; nguyên liệu, thực phẩm dùng để sản xuất, kinh doanh các loại thực phẩm cung cấp cho trường học.
TP.HCM còn kiểm tra hồ sơ tự công bố sản phẩm/đăng ký bản công bố sản phẩm, ghi nhãn; việc thực hiện chế độ kiểm thực 3 bước và lưu mẫu; các hồ sơ pháp lý và nội dung khác có liên quan theo yêu cầu.
UBND TP.HCM giao trách nhiệm Sở An toàn thực phẩm sẽ thành lập các đoàn kiểm tra, phối hợp với UBND các phường, xã, đặc khu kiểm tra các cơ sở cung cấp suất ăn cho trường học; các cơ sở cung cấp nguyên liệu, thực phẩm cho trường học. Trong trường hợp cần thiết, các đoàn kiểm tra có thể mời các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan phối hợp kiểm tra.
Sở An toàn thực phẩm tổng hợp, báo cáo kết quả kiểm tra khi kết thúc đợt kiểm tra cho UBND TP. Ngoài ra, Sở An toàn thực phẩm báo cáo nhanh kết quả kiểm tra khi có yêu cầu.
Theo kế hoạch, việc kiểm tra nhằm đánh giá việc chấp hành các quy định của pháp luật về bảo đảm an toàn thực phẩm của các cơ sở cung cấp suất ăn bán trú, cung cấp thực phẩm phục vụ bữa ăn cho học sinh trong trường học.
Ngoài ra, kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý các trường hợp vi phạm về an toàn thực phẩm, hạn chế, ngăn ngừa các sự cố về an toàn thực phẩm, góp phần làm tốt công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe học sinh. Đồng thời, tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Thông qua hoạt động kiểm tra, kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những bất cập, yếu kém trong công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bảo đảm an toàn thực phẩm.
Thời gian qua, như Thanh Niên phản ảnh, liên tiếp có nhiều vụ việc liên quan đến an toàn thực phẩm bữa ăn bán trú cho học sinh. Trong đó vừa mới đây vụ gần 300 tấn lợn bệnh của Công ty TNHH thực phẩm Cường Phát (Công ty Cường Phát, Hà Nội) có thể lọt vào bữa ăn học đường, nhiều phụ huynh lo lắng, bất an. Sau đó lại có thông tin phụ huynh một trường mầm non ở Thái Nguyên phát hiện thịt lợn chuẩn bị đưa vào nấu ăn bán trú cho học sinh có mỡ màu vàng. Khi các phụ huynh tự góp tiền kiểm nghiệm thì kết quả thịt lợn dương tính với vi khuẩn E.coli và vi rút dịch tả lợn châu Phi.
Trước đó, hồi cuối tháng 1.2026, tại TP.HCM xảy ra vụ công ty cung cấp suất ăn cho hàng loạt trường học vướng nghi vấn dùng thực phẩm không rõ nguồn gốc. Nhiều trường phải tạm dừng tổ chức bữa ăn bán trú, sau đó đã đổi nhà cung cấp suất ăn.
