“Còn nhớ khi tôi cho Iran 10 ngày để đạt được thỏa thuận hoặc mở eo biển Hormuz không?” – Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên nền tảng Truth Social ngày 4-4.
“Thời gian đang cạn dần. Còn 48 giờ trước khi mọi hậu quả khủng khiếp sẽ giáng xuống họ” – nhà lãnh đạo Mỹ nêu cảnh báo.
Theo Hãng tin AFP, ban đầu, vào ngày 21-3, ông Trump đã đe dọa sẽ “xóa sổ” các nhà máy điện của Iran, bắt đầu với nhà máy điện lớn nhất của nước này, “nếu Iran không mở hoàn toàn eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ”.
Tuy nhiên, hai ngày sau, ông cho biết “các cuộc nói chuyện rất tốt đẹp và hiệu quả” đang được tổ chức với phía Iran. Ông đã hoãn mọi cuộc tấn công vào các nhà máy điện Iran trong vòng 5 ngày.
Sau đó ông tiếp tục gia hạn, kéo dài đến 20h tối 6-4 theo giờ Mỹ (tức 7h sáng 7-4 theo giờ Việt Nam).
“Quân đội của chúng tôi, lực lượng vĩ đại và hùng mạnh nhất ở bất cứ đâu trên thế giới, thậm chí còn chưa bắt đầu phá hủy những gì còn lại ở Iran. Tiếp theo sẽ là các cây cầu, rồi đến các nhà máy điện!” – ông Trump viết trên Truth Social hôm 2-4.
Những ngày qua ông Trump liên tục dọa sẽ giáng đòn mạnh vào Iran. Các chuyên gia cho rằng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng dân sự có thể cấu thành “tội ác chiến tranh”, theo AFP.
Ngày 4-4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Tehran đang hướng tới việc đạt được một thỏa thuận chấm dứt xung đột với Mỹ và Israel theo hướng “toàn diện và lâu dài”.
Theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông, trong tuyên bố đăng trên mạng xã hội X, Ngoại trưởng Araghchi khẳng định lập trường của Iran đang bị một số phương tiện truyền thông Mỹ “diễn giải sai lệch”, đồng thời nhấn mạnh Tehran không từ chối tham gia các cuộc đàm phán tại Islamabad (Pakistan) như một số thông tin trước đó.
Ông Araghchi nêu rõ điều quan trọng đối với Iran không phải là địa điểm đàm phán mà là các điều kiện bảo đảm chấm dứt “cuộc chiến phi pháp” một cách dứt điểm và bền vững.
Trong diễn biến khác, Nga đã bắt đầu đợt sơ tán theo kế hoạch đối với 198 công nhân khỏi nhà máy điện hạt nhân Bushehr ở Iran, ngay sau khi một quả đạn do các cuộc tấn công của Mỹ và Israel rơi xuống gần cơ sở này.
“Đúng như kế hoạch, chúng tôi đã bắt đầu giai đoạn chính của cuộc sơ tán hôm nay (4-4)” – Hãng thông tấn Tass của Nga dẫn lời ông Alexey Likhachev, tổng giám đốc Tập đoàn năng lượng hạt nhân Rosatom của Nga.
Đây là đợt sơ tán thứ ba khỏi cơ sở này và hiện vẫn còn khoảng 100 nhân viên Nga ở lại đây.
Nằm gần thành phố Bushehr trên bờ tây nam Vịnh Ba Tư, nhà máy điện hạt nhân Bushehr là cơ sở điện hạt nhân duy nhất của Iran đang hoạt động và đóng vai trò trung tâm trong chương trình năng lượng dân sự của nước này.
Đây đều là cấp độ quan hệ song phương cao nhất hiện tại giữa các nước này.
Phía sau hai khái niệm mới có sự khác biệt rất rõ về danh xưng và rất cơ bản về nội hàm so với những cấp độ khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược khác. Nó phản ánh mức độ rất cao về thực sự tin cậy lẫn nhau và về đồng thuận lợi ích chiến lược thiết thực trước mắt cũng như lợi ích chiến lược căn bản lâu dài. Nó giúp cho hai bên trở thành đồng minh chiến lược thực thụ của nhau mà không cần phải ràng buộc lẫn nhau vào bất kỳ liên minh quân sự song phương hay đa phương nào.
Phía sau những khái niệm này có 3 nội hàm nổi bật. Thứ nhất, Pháp và Nhật Bản, Pháp và Hàn Quốc định hướng nâng cấp quan hệ song phương không chỉ bó gọn và hạn chế trong phạm vi khuôn khổ quan hệ hợp tác song phương mà còn vươn cả ra ngoài phạm vi khuôn khổ ấy để tác động tới chính trị thế giới và tham gia trực tiếp vào việc xử lý những vấn đề toàn cầu. Cách tiếp cận và định hướng này giúp họ tận dụng việc thúc đẩy quan hệ hợp tác song phương để đồng thời gây dựng và nâng cao vị thế, vai trò, ảnh hưởng trên thế giới.
Thứ hai là mức độ thể chế hóa rất cao và sâu rộng quan hệ hợp tác song phương trên mọi lĩnh vực và về mọi phương diện. Thứ ba là sự thể hiện tầm vóc và chất lượng mới của quan hệ hợp tác ở vụ việc và kết quả cụ thể cũng như ở giá trị thiết thực của quan hệ hợp tác song phương đối với tất cả các bên liên quan.
"Dựa trên những trao đổi với Thủ tướng Shehbaz Sharif và Thống chế Asim Munir của Pakistan, trong đó họ đã yêu cầu tôi tạm dừng sử dụng lực lượng hủy diệt nhắm đã được điều đến Iran tối nay, và với điều kiện Cộng hòa Hồi giáo Iran đồng ý mở hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn eo biển Hormuz, tôi đồng ý tạm ngừng ném bom và tấn công Iran trong thời gian 2 tuần", Tổng thống Trump thông báo trên mạng xã hội Truth Social sáng 8.4 giờ VN, tức tối 7.4 giờ miền đông Mỹ, chỉ vài chục phút trước hạn chót mà ông đề ra.
Ông Trump gọi đây là thỏa thuận ngừng bắn hai chiều. Ông giải thích cho quyết định của mình rằng Mỹ đã đạt được toàn bộ những mục tiêu quân sự đề ra, thậm chí vượt xa mục tiêu đó, và tiến rất xa trong việc đạt thỏa thuận dứt khoát về hòa bình lâu dài với Iran và hòa bình tại Trung Đông.
Tổng thống Trump cho biết Mỹ đã nhận được phản hồi gồm 10 điểm của Iran cho đề xuất hòa bình và tin rằng đó là cơ sở khả thi để đàm phán. Theo ông, hầu hết những điểm bất đồng trước đây đã được hai nước nhất trí và thời hạn 2 tuần sẽ giúp hoàn thiện và thi hành thỏa thuận.
Cuối bài viết, ông Trump bày tỏ niềm vinh dự khi vấn đề tồn tại lâu năm này sắp được giải quyết.
Theo CNN, một quan chức cấp cao của Nhà Trắng nói rằng Israel cũng đã đồng ý với việc ngừng bắn tạm thời và hoãn chiến dịch oanh tạc trong khi đàm phán tiếp tục.
Trong khi đó, tờ The New York Times đưa tin rằng Iran đã chấp nhận đề xuất ngừng bắn 2 tuần của Pakistan sau nỗ lực ngoại giao khẩn trương. Các quan chức Iran được trích lời nói rằng thỏa thuận ngừng bắn đã được Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei phê chuẩn.
Mặt khác, truyền thông Iran đưa tin rằng cuộc đàm phán để hoàn tất thỏa thuận với Mỹ sẽ diễn ra vào ngày 10.4 và có thể được kéo dài thêm.
Dữ liệu từ trang theo dõi chuyến bay Flightradar24 hôm nay cho thấy máy bay không người lái (UAV) trinh sát MQ-4C Triton của hải quân Mỹ xuất phát từ căn cứ Sigonella tại Italy, bay qua vịnh Ba Tư, quần thảo ở eo biển Hormuz rồi quay đầu trở về điểm xuất phát.
Tuy nhiên, sau khi tiến vào không phận Arab Saudi, UAV Mỹ bật mã phát đáp "7400", cho thấy nó đã mất kết nối với đài điều khiển. Máy bay sau đó chuyển hướng về phía Iran và liên tục hạ độ cao, từ 15.850 m xuống 2.900 m.
Phi cơ chuyển sang mã phát đáp "7700", được dùng trong trường hợp khẩn nguy trên không, không lâu trước khi tín hiệu định vị biến mất hoàn toàn trên vịnh Ba Tư, ngoài khơi Iran.
Biên tập viên Stefano D'Urso của chuyên trang hàng không quân sự Aviationist nhận định chiếc MQ-4C đã lao xuống biển, nhưng cho rằng còn quá sớm để kết luận sự việc có liên quan đến Iran hay không.
Giới chức Mỹ và Iran chưa lên tiếng về thông tin.
MQ-4C Triton là UAV dành cho hải quân Mỹ, được phát triển từ mẫu RQ-4 Global Hawk của không quân. Hệ thống Triton có nhiệm vụ cung cấp dữ liệu tình báo, trinh sát và do thám theo thời gian thực tại các vùng đại dương rộng lớn và duyên hải gần bờ, cũng như tham gia hoạt động tuần thám biển, tìm kiếm cứu hộ và hỗ trợ trinh sát cơ P-8A Poseidon.
Mỗi máy bay MQ-4C có giá xuất xưởng 180-230 triệu USD, tùy lô sản xuất. Hải quân Mỹ ban đầu dự định đặt mua 70 chiếc, nhưng sau đó cắt giảm đơn hàng còn 27 máy bay. Theo trang tin chuyên ngành Inside Defense, toàn bộ dự án Triton đã tiêu tốn khoảng 13 tỷ USD, khiến giá mỗi phi cơ MQ-4C có thể lên tới hơn 600 triệu USD nếu tính cả chi phí nghiên cứu và phát triển.
Máy bay dài 14,5 m, có sải cánh 40 m và khối lượng rỗng 6,7 tấn. Một chiếc MQ-4C có thể làm nhiệm vụ liên tục trong 30 giờ, tầm hoạt động 15.200 km, trần bay 18 km và đạt tốc độ tối đa 575 km/h.
Cảm biến chính của Triton là radar mảng pha quét điện tử chủ động AN/ZPY-3, có khả năng quan sát khu vực rộng 5.200 km2 chỉ trong một lần quét ở độ cao 17 km. Khi hoạt động ở tầm thấp, Triton có thể triển khai tổ hợp quang điện - hồng ngoại MTS-B tương tự mẫu MQ-9 Reaper, kèm theo đó là thiết bị chỉ thị và đo xa laser.
Máy bay cũng được lắp hệ thống hỗ trợ điện tử (ESM) dạng module, cho phép phát hiện và nhận dạng tín hiệu radar từ xa, giúp xác định vị trí của lực lượng đối phương.
Quân đội Mỹ đã gần 30 máy bay các loại trong 6 tuần xung đột với Iran, trong đó có ít nhất một đến hai máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry, nhiều phi cơ tiếp dầu KC-135, 4 tiêm kích hạng nặng F-15E, một cường kích A-10, một số trực thăng có người lái và 16 UAV MQ-9 Reaper.
Nguyễn Tiến (Theo Aviationist, AFP, AP, UK Defence)
