Các nguồn tin cho hay các báo cáo tình báo của Mỹ đưa ra cảnh báo như trên là vì cho rằng việc kiểm soát eo biển Hormuz là đòn bẩy thực sự duy nhất mà Iran có đối với Mỹ.
“Chắc chắn là giờ đây khi Iran nhận thấy rõ quyền lực và ảnh hưởng của mình đối với eo biển này, họ sẽ không sớm từ bỏ nó”, một trong 3 nguồn tin bình luận. Họ từ chối tiết lộ chi tiết về cơ quan nào đã đưa ra các đánh giá như trên.
Cơ quan Tình báo trung ương Mỹ (CIA) chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức về yêu cầu bình luận từ Reuters. Hiện cũng chưa có thông tin phản ứng từ Iran.
Cảnh báo mới cho thấy Tehran có thể tiếp tục kiểm soát chặt giao thông qua eo biển Hormuz để giữ giá năng lượng ở mức cao như một biện pháp gây áp lực lên Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm tìm ra lối thoát nhanh chóng cho cuộc chiến đã kéo dài gần 5 tuần, theo Reuters.
Chi phí năng lượng tăng cao có nguy cơ làm gia tăng lạm phát ở Mỹ, tạo ra gánh nặng chính trị cho Tổng thống Trump khi ông phải đối mặt với tỷ lệ ủng hộ thấp và đảng Cộng hòa của ông đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Các báo cáo cũng cung cấp dấu hiệu mới nhất cho thấy cuộc chiến, nhằm xóa sổ sức mạnh quân sự của Iran, trên thực tế có thể làm tăng ảnh hưởng khu vực của nước này bằng cách cho thấy khả năng đe dọa tuyến đường thủy quan trọng này của Tehran, theo Reuters.
“Trong nỗ lực ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hủy diệt hàng loạt, Mỹ đã trao cho Iran một vũ khí gây rối loạn quy mô lớn”, ông Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, một tổ chức ngăn ngừa xung đột có trụ sở tại Bỉ, bình luận. Ông còn nhận định Tehran hiểu rằng khả năng chi phối thị trường năng lượng thế giới thông qua việc kiểm soát eo biển Hormuz “mạnh mẽ hơn nhiều so với cả vũ khí hạt nhân.”
Tổng thống Trump hôm 4.4 tuyên bố Iran chỉ còn 48 giờ để đạt được thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz, nếu không sẽ phải đối mặt với “địa ngục”.”Hãy nhớ khi tôi cho Iran 10 ngày để thỏa thuận hoặc mở cửa eo biển Hormuz. Thời gian đang cạn dần – chỉ còn 48 giờ nữa trước khi địa ngục giáng xuống họ…”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Đáp lại, tướng Ali Abdollahi Aliabadi thuộc Bộ chỉ huy Trung ương Khatam al-Anbiya ở Tehran nói rằng cảnh báo mới của Tổng thống Trump là “một hành động bất lực, lo lắng, mất cân bằng và ngu ngốc”, theo AFP. Ông Aliabadi cảnh báo rằng “cánh cửa địa ngục sẽ mở ra với các người” nếu cơ sở hạ tầng của Iran tiếp tục bị tấn công.
Trước đó vào ngày 3.4, một quan chức Nhà Trắng cho Reuters hay ông Trump “tự tin rằng eo biển sẽ sớm được mở lại” và đã nói rõ rằng Iran sẽ không được phép điều tiết tuyến đường thủy này sau xung đột.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã sử dụng nhiều chiến thuật khác nhau để khiến việc vận chuyển thương mại qua eo biển Hormuz trở nên quá nguy hiểm kể từ khi Tổng thống Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phát động cuộc chiến vào ngày 28.2, theo Reuters.
Từ việc tấn công các tàu dân sự và rải thủy lôi đến việc đòi phí qua lại, Iran thực tế đã phong tỏa giao thông qua eo biển Hormuz.
Giới chuyên gia cho rằng một chiến dịch quân sự nhằm mở lại eo biển Hormuz sẽ gây ra nhiều rủi ro tiềm ẩn đáng kể, theo Reuters. Eo biển Hormuz chia cắt Iran và Oman. Eo biển này rộng 33 km ở điểm hẹp nhất, nhưng luồng hàng hải chỉ rộng 3 km theo cả hai hướng, khiến tàu thuyền và binh sĩ dễ trở thành mục tiêu.
Ngay cả khi lực lượng Mỹ chiếm được bờ biển và các đảo phía nam Iran, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran vẫn có thể tấn công họ và duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz bằng máy bay không người lái và tên lửa phóng từ sâu bên trong Iran, theo Reuters dẫn lời một số chuyên gia.
“Chỉ cần một hoặc hai máy bay không người lái là đủ để làm gián đoạn giao thông và ngăn cản tàu thuyền đi qua”, ông Vaez bình luận.
Một số chuyên gia còn cho rằng ngay cả sau xung đột, Iran khó có thể từ bỏ khả năng kiểm soát qua eo biển Hormuz vì họ sẽ cần phải tái thiết, và việc thu phí qua lại đối với tàu thuyền thương mại sẽ là một phương tiện để gây quỹ tái thiết.
Trong một podcast của tạp chí Foreign Affairs hôm 2.4, cựu Giám đốc CIA Bill Burns dự đoán rằng Tehran “sẽ tìm cách duy trì đòn bẩy mà họ đã giành lại được bằng cách làm gián đoạn giao thông” qua eo biển Hormuz.
Ông Burns còn cho rằng Iran sẽ tìm cách sử dụng khả năng kiểm soát tuyến đường thủy này để giành được “sự răn đe lâu dài và các đảm bảo an ninh” trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào với Mỹ và để đạt được “một số lợi ích vật chất trực tiếp” như thu phí qua lại để có tiền cho quá trình phục hồi sau xung đột. “Điều đó tạo ra một cuộc đàm phán thực sự khó khăn ngay bây giờ”, ông nhận định.
Theo các báo cáo từ chính quyền Ukraine, Nga đã tiến hành đợt tấn công lớn nhằm vào nhiều khu vực. Trong đêm ngày 6, rạng sáng 7.4, Ukraine đã vô hiệu hóa 77 trong số 110 máy bay không người lái (UAV) Nga.
Theo Bộ Tổng tham mưu Ukraine ngày 7.4, đã có 150 cuộc giao tranh giữa lực lượng Nga và Ukraine trong 24 giờ, với tâm điểm là hướng giao tranh ở mặt trận Pokrovsk, tỉnh Donetsk, miền đông Ukraine. Kyiv nêu rằng đợt tập kích UAV của Nga vào thành phố Nikopol, tỉnh Dnipropetrovsk đã đánh trúng 1 xe buýt, làm 4 người chết và 16 người bị thương. Ngoài ra, khu vực Korabelnyi ở tỉnh Kherson, miền nam Ukraine cũng ghi nhận thiệt hại, Ukrainska Pravda đưa tin.
Quân đội Ukraine cho biết đã đáp trả với loạt tấn công cảng dầu Ust-Luga của Nga ở tỉnh Leningrad trong ngày 7.4. Bộ Tổng tham mưu Ukraine nêu rằng vụ tấn công đã gây thiệt hại cho 3 bể chứa ở cơ sở trên, thuộc sở hữu của Công ty Transneft-Baltika (Nga).
Trong khi đó, giới chức Nga cáo buộc Ukraine tập kích vào trường học ở khu vực do Nga kiểm soát tại tỉnh Zaporizhzhia, phía đông nam Ukraine. Giới chức Nga tại Zaporizhzhia nói rằng trường học đã bị tập kích bằng UAV Ukraine và có 6 người bị thương. Quân đội Nga tuyên bố đã đánh chặn 217 UAV Ukraine, theo TASS.
Nga và Ukraine không bình luận về tuyên bố của đối thủ. Hai bên cũng phủ nhận tấn công dân thường và hạ tầng dân sự.
Kyiv Post ngày 7.4 đưa tin Hải quân Ukraine đã sử dụng một loạt tên lửa chống hạm công nghệ cao của Thụy Điển để phá hủy một giàn khoan dầu trên biển Đen do lực lượng Nga kiểm soát.
Video do Lực lượng Hải quân Ukraine công bố cho thấy hình ảnh ít nhất hai vật thể giống tên lửa tấn công giàn khoan Sivash. Quân đội Ukraine nói rằng Nga đã sử dụng giàn khoan bỏ hoang này để giám sát không phận, hỗ trợ tác chiến điện tử và làm bệ phòng không.
Truyền thông Ukraine tiết lộ các cuộc tấn công được thực hiện bằng tên lửa RBS-15 Gungir, một loại vũ khí chống hạm tầm xa do Thụy Điển thiết kế và được phát triển bởi Tập đoàn Saab Bofors Dynamics. Các hãng truyền thông quân sự tại Nga và Ukraine ngày 7.4 nêu rằng loại tên lửa này đã được sử dụng trong cuộc chiến.
RBS-15 Gungir dài 4,3 m và có thể được phóng từ tàu, máy bay hoặc mặt đất. Vũ khí này nặng khoảng 650 kg với khả năng “bắn rồi quên”, tức kíp phóng không cần can thiệp để điều chỉnh đường bay sau khi khai hỏa.
Trang tin quân sự Militarnyi của Ukraine hôm 6.4 đã xác nhận việc phóng tên lửa RBS-15 đã được hé lộ trong video trên, cho biết thêm Ukraine và Thụy Điển đã ký một thỏa thuận vào năm 2024 về việc chuyển giao các hệ thống này.
Bộ Ngoại giao Nga và Điện Kremlin đã đồng loạt đưa ra cảnh báo cứng rắn tới các quốc gia vùng Baltic bao gồm Estonia, Latvia và Lithuania. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova và người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cáo buộc các nước trên tiếp tay cho UAV Ukraine mượn không phận để tấn công các hạ tầng xuất khẩu dầu của Nga trên biển Baltic. Phía Moscow đe dọa sẽ áp dụng các biện pháp đáp trả trực tiếp, bao gồm cả phương án quân sự, nếu tình trạng này không chấm dứt.
Cả 3 nước Baltic đều kiên quyết bác bỏ cáo buộc của Nga. Bộ Quốc phòng Latvia gọi đây là thông tin "hoàn toàn vô căn cứ". Quan chức quân đội Estonian Ants Kiviselg cho biết đã làm việc với Kyiv để đảm bảo UAV của Ukraine không bay qua lãnh thổ các nước thành viên liên minh quân sự NATO.
Theo Kyiv Post, các đợt tấn công của Ukraine ngày 6-7.4 nhằm vào cảng dầu Ust-Luga đã theo lộ trình từ các địa điểm ở tỉnh Chernihiv hoặc Sumy, miền bắc Ukraine, bay qua các tỉnh Bryansk, Smolensk và Novgorod của Nga, trước khi tiếp cận cảng dầu ở Leningrad.
Ngày 6-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đe dọa sẽ tiêu diệt Iran "chỉ trong một đêm" nếu Tehran không đạt được thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz trước thời hạn chót là 20h tối 7-4 (giờ Mỹ).
Theo Đài BBC, Washington gần đây đã liên tục gây áp lực quân sự, cũng như ông Trump từng kêu gọi các nước tự bảo vệ tuyến vận tải, khiến nhiều quốc gia tại châu Á đã chủ động chọn con đường ngoại giao trực tiếp với Iran để đạt được các thỏa thuận riêng về việc lưu thông qua Hormuz, thay vì chờ đợi một giải pháp quân sự từ Mỹ.
Cụ thể, Pakistan hôm 28-3 thông báo rằng Iran đã đồng ý cho 20 tàu của nước này đi qua eo Hormuz. Ngoại trưởng Pakistan gọi đây là "cử chỉ tích cực và mang tính xây dựng", đồng thời nhấn mạnh: "Đối thoại, ngoại giao và các biện pháp xây dựng lòng tin là con đường duy nhất để tiến lên phía trước".
Iran cũng công khai hoan nghênh các tàu treo cờ Ấn Độ được đi qua eo biển. Đại sứ quán Iran tại Ấn Độ viết trên X: "Những người bạn Ấn Độ của chúng tôi hoàn toàn an toàn, không có gì phải lo lắng". Đáp lại, Ngoại trưởng Ấn Độ cho biết việc tàu chở dầu của nước này được lưu thông là kết quả của ngoại giao.
Trung Quốc - nước mua dầu Iran lớn nhất - cũng xác nhận một số tàu của họ đã đi qua eo biển, dù không nêu chi tiết. Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy bất chấp xung đột, hàng triệu thùng dầu Iran (đang bị Mỹ trừng phạt) vẫn được vận chuyển tới Trung Quốc trong những tuần gần đây.
Kể từ khi chiến sự bùng nổ, Bắc Kinh đã duy trì quan hệ ngoại giao thân thiện với Tehran và cùng Pakistan nỗ lực làm trung gian cho một lệnh ngừng bắn giữa các bên tham chiến.
Mới đây nhất, Ngoại trưởng Philippines cho biết Iran đã cam kết đảm bảo "hành trình an toàn, không bị cản trở và nhanh chóng" cho các tàu nước này, sau cuộc điện đàm được đánh giá là "rất hiệu quả" nhằm đảm bảo nguồn cung năng lượng và phân bón.
Dù vậy, giới quan sát cho rằng các thỏa thuận hiện nay vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng, chẳng hạn như chưa có thông tin cụ thể liệu các đảm bảo an toàn áp dụng cho toàn bộ tàu của một quốc gia hay chỉ một số chuyến cụ thể, hay việc các tàu có phải trả phí để được đi qua hay không.
Ví dụ, Công ty vận tải Mitsui OSK Lines cho biết một tàu Nhật Bản chở khí tự nhiên hóa lỏng cuối tuần qua đã an toàn đi qua eo biển Hormuz, nhưng không bình luận về việc có phải trả phí cầu đường hay không và làm thế nào thủy thủ đoàn đảm bảo được chuyến đi an toàn.
Malaysia cũng cho biết một số tàu chở dầu của họ đã được Iran cho phép đi qua miễn phí, nhưng chưa rõ liệu các tàu Malaysia khác có được hưởng bảo đảm tương tự hay không.
Ngoài ra, chuyên gia Roger Fouquet tại Đại học Quốc gia Singapore cũng nhận định Iran có thể đang "tách bạch giữa quan hệ đồng minh và mức độ tham gia thực tế vào xung đột", khi vẫn cho phép tàu của một số quốc gia có liên hệ với Mỹ - như trường hợp của Philippines - được lưu thông.
Do đó nhà kinh tế năng lượng Shi cho rằng dù các thỏa thuận này đánh dấu một bước tiến ngoại giao đáng chú ý, nhưng chúng chỉ giúp giảm áp lực ngắn hạn cho chuỗi cung ứng năng lượng, chưa phải là giải quyết triệt để cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz khi chiến sự vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Các biện pháp an ninh đặc biệt trước thềm cuộc đàm phán quan trọng giữa Mỹ và Iran tại Islamabad đã biến thủ đô Pakistan thành khu vực gần như bị phong tỏa. Giới chức đã cấm đường Old Airport và bố trí thùng container, dây thép gai chặn mọi ngả đường hướng tới căn cứ không quân Nur Khan.
Khách sạn Serena, nằm cạnh Bộ Ngoại giao trong khu vực an ninh nghiêm ngặt của thủ đô, được cho là nơi lưu trú của cả phái đoàn Mỹ và Iran khi tới đây đàm phán. Khách sạn đã thông báo cho tất cả khách phải trả phòng trước ngày 8/4 vì địa điểm này đã được "trưng dụng cho sự kiện quan trọng".
Serena hiện được đặt dưới sự kiểm soát của chính phủ. Mọi tuyến đường dẫn vào khu vực bán kính 3 km quanh khách sạn đã bị phong tỏa.
Mỹ và Iran hôm 8/4 đạt thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần do Pakistan làm trung gian, nhằm tạo điều kiện cho quá trình đàm phán. Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao của Iran cho biết các cuộc đàm phán ở Islamabad có thể kéo dài tới 15 ngày.
Chính phủ Pakistan vẫn giữ kín thông tin, không xác nhận địa điểm tổ chức đàm phán. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết đàm phán bắt đầu vào ngày 10/4, nhưng Nhà Trắng sau đó nói cuộc gặp đầu tiên sẽ diễn ra vào 11/4.
Tại Islamabad, lực lượng an ninh vũ trang được triển khai dày đặc trên đường phố. Giới chức cũng điều tiết giao thông, bố trí rào chắn, các trạm kiểm soát và nhóm tuần tra. Thủ đô Pakistan vốn đã yên tĩnh càng trở nên vắng lặng hơn trong ngày 10/4.
Pakistan cũng tăng cường giám sát không phận và đặt các cơ quan ứng phó tình trạng khẩn cấp trong trạng thái sẵn sàng.
Giới chức an ninh Pakistan cho biết các biện pháp này vượt xa cách thức thông thường cho một chuyến thăm cấp cao. Trong cuộc gặp với Đại biện lâm thời Mỹ Natalie Baker hôm 9/4 để thảo luận về công tác chuẩn bị cho cuộc đàm phán, Bộ trưởng Nội vụ Pakistan Mohsin Naqvi cam kết đảm bảo an ninh tuyệt đối cho tất cả quan chức nước ngoài.
Theo Dawn, nhóm tiền trạm gồm 30 thành viên của Mỹ đã đến Islamabad để xem xét biện pháp an ninh. Phó tổng thống Mỹ JD Vance sẽ dẫn đầu đoàn đàm phán của Mỹ, trong khi phái đoàn Iran được cho là do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi dẫn đầu.
Việc Pakistan đứng ra tổ chức cuộc đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran kể từ khi chiến sự bùng phát ngày 28/2 được coi là bước ngoặt ngoại giao với nước này. Pakistan thường không tổ chức những cuộc đàm phán quy mô như vậy.
Vai trò trung gian hòa giải của Pakistan được cho là dựa trên mạng lưới quan hệ ngoại giao rộng lớn và quan hệ tốt với cả Iran lẫn Mỹ. Iran là quốc gia đầu tiên công nhận Pakistan sau khi nước này giành độc lập năm 1947. Hai nước láng giềng có chung đường biên giới dài 900 km cùng những gắn kết sâu sắc về lịch sử, văn hóa và tôn giáo.
Pakistan cũng là nơi sinh sống của hơn 20 triệu người Hồi giáo dòng Shiite, là cộng đồng người Hồi giáo dòng Shiite lớn thứ hai trên thế giới sau Iran.
Pakistan cũng duy trì mối quan hệ chặt chẽ với Mỹ, Arab Saudi và Trung Quốc. Cuối tháng trước, Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar đã thăm Bắc Kinh để hội đàm với người đồng cấp Vương Nghị. Ông Vương bày tỏ ủng hộ những nỗ lực hòa giải của Islamabad "phù hợp với lợi ích chung của tất cả các bên".
Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng nói rằng Trung Quốc đã giúp đưa Iran đến bàn đàm phán. Thông tin này được các quan chức Pakistan xác nhận.
"Vào đêm trước khi đạt thỏa thuận ngừng bắn, hy vọng dần tan biến, nhưng Trung Quốc đã can thiệp và thuyết phục Iran đồng ý một thỏa thuận ngừng bắn sơ bộ. Những nỗ lực của chúng tôi rất quan trọng, nhưng vẫn chưa đạt bước đột phá. Chính Bắc Kinh đã thuyết phục được phía Iran", một quan chức Pakistan cho hay.
