Theo các nguồn tin, nỗ lực đưa ra thỏa thuận ngừng bắn gần như tan vỡ sau khi một cuộc tấn công của Iran vào một cơ sở hóa dầu của Ả Rập Xê Út đã làm Riyadh phẫn nộ và đe dọa làm chệch hướng tiến trình ngoại giao kéo dài nhiều tuần.
Trong bối cảnh hạn chót do Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt ra để yêu cầu Iran đồng ý ngừng bắn và mở cửa eo biển Hormuz gần kết thúc, các quan chức Pakistan đã nỗ lực truyền đi thông điệp cho Washington và Tehran.
Một nguồn tin cho biết nỗ lực của Pakistan bao gồm việc liên lạc trực tiếp với các quan chức cấp cao của tất cả các bên, trong đó có ông Trump, Phó tổng thống Mỹ JD Vance và đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, cũng như Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi và chỉ huy cấp cao của Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Ahmad Vahidi.
Sau vài giờ “căng thẳng, nghẹt thở” mà “các cuộc đàm phán gần như đổ vỡ”, Iran đã đồng ý ngừng bắn tạm thời vô điều kiện và bước vào đàm phán.
Giới lãnh đạo quân sự và dân sự của Pakistan đã làm việc suốt đêm, trao đổi với các quan chức cấp cao của Mỹ, Iran, Ả Rập Xê Út và các quan chức khác cho đến khi ông Trump công bố đạt được ngừng bắn vào ngày 7.4 theo giờ Mỹ (rạng sáng 8.4 tại Pakistan).
Nguồn tin cho biết vài phút trước khi ông Trump đăng tải thông báo, ông đã điện đàm với Tư lệnh lục quân Pakistan Asim Munir.
Dù bày tỏ “sự giận dữ mạnh mẽ nhất từ trước đến nay” với Iran về cuộc tấn công vào Ả Rập Xê Út – quốc gia mà Pakistan có hiệp ước phòng thủ chung và có thể khiến nước này bị kéo vào cuộc chiến – Islamabad vẫn muốn Washington đảm bảo rằng Mỹ sẽ kiềm chế các cuộc tấn công của Israel nhằm vào Iran.
Các quan chức Iran nói rằng họ đã phát động cuộc tấn công vào khu phức hợp hóa dầu ở Jubail sau một cuộc tấn công của Israel vào một cơ sở hóa dầu của Iran. Họ nói thêm rằng Tehran không thể bước vào đàm phán nếu các cuộc tấn công như vậy vẫn tiếp diễn.
Pakistan sau đó đã nói với quan chức Mỹ rằng các hành động của Israel đang gây nguy hiểm cho các nỗ lực hòa bình và Islamabad có thể không thuyết phục được Iran ngồi vào bàn đàm phán. Chỉ sau khi nhận được sự đảm bảo rằng Israel sẽ kiềm chế, Pakistan mới có thể thuyết phục Tehran đồng ý với lệnh ngừng bắn tạm thời.
Một nguồn thạo tin tiết lộ Israel đã phản đối một thỏa thuận với Iran vì tin rằng Tel Aviv có thể đạt được nhiều thành quả hơn về mặt quân sự để làm suy yếu hơn nữa ban lãnh đạo của Iran, nhưng cuối cùng Israel đã ủng hộ quyết định của ông Trump. Nguồn tin thứ hai tiết lộ Israel đã gây áp lực buộc chính quyền ông Trump không đạt thỏa thuận với Tehran.
Trong một bài phát biểu trên truyền hình vào tối 8.4, Thủ tướng Benjamin Netanyahu cho biết Israel vẫn chưa đạt được tất cả các mục tiêu của mình, nhưng có thể làm như vậy thông qua một thỏa thuận Mỹ – Iran hoặc bằng cách tiếp tục giao tranh.
Reuters cho hay giới chức tại Islamabad đã làm việc xuyên đêm nhằm vận động Mỹ và Iran đồng ý ngừng bắn.
Một nhà ngoại giao Trung Đông tiết lộ Iran đã đề xuất công nhận chủ quyền của nước này đối với tuyến đường thủy eo biển Hormuz. Tehran cũng yêu cầu quyền theo đuổi năng lượng hạt nhân và đạt được các thỏa thuận phòng thủ song phương với các quốc gia trong khu vực.
Trong khi đó, các nhà đàm phán muốn hướng đến việc tránh xa các vấn đề mà các bên khó nhượng bộ trong thời gian ngắn. Nhà Trắng tiết lộ các cuộc đàm phán về thỏa thuận chấm dứt xung đột dự kiến bắt đầu vào ngày 11.4.
Vào thời điểm ông Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif gửi đề nghị đàm phán đến 2 nước, trời đã gần sáng ở Islamabad.
“Chúng tôi đã làm việc xuyên đêm. Nếu chúng ta biến điều này thành một cuốn sách, nó sẽ đóng vai trò như một bài học lớn cho quốc gia này và cho các thế hệ mai sau, về cách không bỏ cuộc trong một tình huống vô vọng”, ông Sharif phát biểu tại cuộc họp nội các ngày 8.4.
Điện Kremlin thông báo Tổng thống Nga Vladimir Putin đã phê duyệt lệnh ngừng bắn từ 16h ngày 11/4 (20h giờ Hà Nội) đến hết ngày 12/4 "nhân dịp lễ Phục sinh sắp tới của Chính thống giáo", đồng thời chỉ thị cho quân đội Nga ngừng tất cả hoạt động chiến đấu ở mọi mặt trận trong thời gian này.
Điện Kremlin thêm rằng Moskva vẫn sẵn sàng đáp trả mọi hành động khiêu khích của đối phương. "Chúng tôi cho rằng Ukraine sẽ làm giống như Nga", thông báo có đoạn.
Sau đó vài giờ, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Ukraine đã nhiều lần khẳng định sẵn sàng thực hiện các biện pháp "có qua có lại".
"Chúng tôi đã đề xuất lệnh ngừng bắn trong dịp lễ Phục sinh năm nay và sẽ hành động như vậy. Người dân cần một lễ Phục sinh không có mối đe dọa và có tiến triển thật sự để hướng tới hòa bình. Nga có cơ hội để tránh cho xung đột bùng phát trở lại sau lễ Phục sinh", ông nói.
Tổng thống Zelensky trước đó thông báo đã chuyển đề xuất ngừng bắn trong dịp lễ với Nga thông qua trung gian Mỹ. Điện Kremlin không đề cập đến đề xuất này.
Nga và Ukraine từng đạt được các lệnh ngừng bắn có thời hạn ngắn và mang tính hạn chế, song đều nhanh chóng cáo buộc đối phương vi phạm thỏa thuận.
Lệnh ngừng bắn mới nhất được công bố khi quân đội Ukraine gần đây đẩy lùi được lực lượng Nga ở mặt trận đông nam, tốc độ tiến quân của Moskva cũng chậm lại kể từ cuối năm 2025, theo thống kê Viện nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở ở Mỹ.
Ngoài các cuộc phản công do Ukraine tiến hành, giới phân tích cho rằng nguyên nhân khiến đà tiến của Nga chậm lại là binh sĩ nước này bị chặn truy cập vào hệ thống Internet vệ tinh Starlink, cũng như Moskva cấm mạng xã hội Telegram. Đây là những công cụ thường xuyên được binh sĩ Nga sử dụng cho mục đích liên lạc, đặc biệt là phối hợp tiến hành tấn công bằng thiết bị bay không người lái.
Dù vậy, ISW nhận định Ukraine đang gặp bất lợi tại mặt trận Donetsk, cụ thể là khu vực gần hai thành phố chiến lược Kramatorsk và Sloviansk. Ukraine rút khỏi hai đô thị này là một trong những điều kiện của Nga để đạt thỏa thuận hòa bình, trong khi Tổng thống Zelensky đã bác bỏ khả năng nhượng đất và nỗ lực đàm phán đang rơi vào thế bế tắc.
Hãng thông tấn AFP cho biết Nga hiện kiểm soát khu vực tương đương hơn 19% diện tích Ukraine trước năm 2014.
Đề xuất này sẽ bao gồm việc rút quân Mỹ khỏi các quốc gia thành viên của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) bị cho là không hỗ trợ Washington, ngoài ra sẽ đóng quân tại các quốc gia ủng hộ chiến dịch quân sự của Mỹ.
Kế hoạch trên đã nhận được sự ủng hộ của một số quan chức cấp cao chính quyền Mỹ và vẫn đang trong giai đoạn thảo luận ban đầu.
“Thật đáng buồn khi NATO đã quay lưng lại với người dân Mỹ trong 6 tuần qua, trong khi chính người dân Mỹ là những người đã tài trợ cho quốc phòng của họ,” thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói hôm 8.4.
Tổng thống Trump ngày 8.4 cũng đã gặp Tổng thư ký NATO Mark Rutte. Nhà Trắng tiết lộ ông Trump sẽ bàn về khả năng rời NATO, sau khi liên minh không hỗ trợ Washington trong xung đột với Iran. Trả lời đài CNN sau cuộc gặp, ông Rutte nói: “Đó là cuộc thảo luận rất thẳng thắn và cởi mở”.
"Ông ấy rõ ràng đang thất vọng với nhiều đồng minh NATO, và tôi hiểu quan điểm của ông ấy", ông Rutte nói thêm.
Hiện chưa rõ Mỹ sẽ rút quân đang đóng tại những nước NATO nào. Thời gian qua, một số thành viên đã phản đối mạnh mẽ hoặc dè dặt trước các đề nghị hỗ trợ của ông Trump. Tây Ban Nha được xem là nước phản đối kịch liệt nhất. Chính quyền Madrid tuyên bố không cho máy bay Mỹ sử dụng không phận để tấn công Iran.
Ý cũng tạm ngăn Mỹ sử dụng một căn cứ không quân ở Sicily, trong khi Pháp chỉ đồng ý cho phép Mỹ sử dụng một căn cứ ở miền nam nước Pháp sau khi đảm bảo rằng các máy bay hạ cánh không phải phi cơ tham gia tấn công Iran.
Ngoài việc tái bố trí quân đội, kế hoạch cũng có thể bao gồm việc đóng cửa một căn cứ của Mỹ ở ít nhất một trong các quốc gia châu Âu, có thể là Tây Ban Nha hoặc Đức, theo 2 quan chức chính quyền Mỹ.
Hôm 6.4, ông Trump nêu rằng “rất thất vọng” với NATO và việc không ủng hộ Mỹ là chống Iran "một vết nhơ đối với NATO sẽ không bao giờ biến mất".
Các quan chức cấp cao châu Âu phản bác rằng họ không được tham vấn về cuộc chiến trước đó, khiến việc phối hợp phản ứng quân sự trong những ngày đầu gặp khó khăn.
ABC News ngày 8/4 dẫn thông báo được Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) gửi các nghị sĩ, cho biết ông Tuan Van Bui, người nhập cư gốc Việt, tử vong tuần trước, trong thời gian bị tạm giữ tại Trung tâm Cải huấn Miami, bang Indiana.
Ông Bui, 55 tuổi, là người thứ 46 chết trong thời gian bị giới chức liên bang tạm giữ liên quan đến vấn đề nhập cư. Ông là người gốc Việt thứ ba tử vong trong cơ sở giam giữ của ICE, sau hai trường hợp vào tháng 4/2025 và tháng 7/2025 ở Texas.
Trong thông báo, ICE cho biết các nhân viên phát hiện ông Bui bất tỉnh ngày 1/4 và đã tiến hành các biện pháp sơ cứu. Đội ngũ cấp cứu sau đó triển khai các biện pháp hồi sức nâng cao, song ông Bui không qua khỏi. Nguyên nhân tử vong chưa được làm rõ.
Ông Bui nhập cảnh Mỹ năm 1990 theo diện visa dành cho con lai và đến nay chưa có quốc tịch Mỹ và cũng chưa từng nộp đơn xin nhập tịch, theo thông báo của ICE.
ICE cho biết ông Bui bị tòa án di trú ra lệnh trục xuất từ năm 2005, đồng thời từng bị bắt "hơn 10 lần với các cáo buộc như cướp, trộm cắp, hành hung, gây nguy hiểm do bất cẩn, tàng trữ chất bị kiểm soát với mục đích phân phối hoặc sản xuất, mang theo súng, chống đối khi bị bắt và lái xe trong tình trạng say xỉn".
Hồ sơ tòa án cho thấy ông Bui đã nộp đơn kiến nghị xem xét tính hợp pháp của việc ông bị ICE tạm giữ hồi tháng 2. Thẩm phán liên bang đã phản hồi đơn này một ngày sau ông Bui qua đời, yêu cầu chính phủ làm rõ thông tin trước ngày 6/4. Giới chức liên bang đã nộp báo cáo lên tòa hồi đầu tuần, nhưng nội dung chưa được công khai.
Dựa trên dữ liệu của ICE và số ca tử vong trong trại giam mà cơ quan này báo cáo với quốc hội, 14 tháng qua là giai đoạn ghi nhận số người chết trong hệ thống cơ sở giam giữ liên bang cao nhất trong những năm qua, ngoại trừ năm 2020, thời điểm Covid-19 hoành hành.
Đức Trung (Theo ABC News, FOX News, Indianapolis Star)
