Ngày 7-4 giờ Mỹ (khoảng 5h30 sáng 8-4 giờ Việt Nam), Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng thông báo trên mạng xã hội Truth Social cho biết ông đã đồng ý ngừng ném bom và tấn công Iran trong thời hạn hai tuần.
“Dựa trên các cuộc trao đổi với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và Thống soái Asim Munir, trong đó họ đề nghị tôi hoãn việc sử dụng lực lượng mang tính hủy diệt dự kiến triển khai tối nay nhằm vào Iran, và với điều kiện Iran đồng ý mở lại hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn eo biển Hormuz, tôi đồng ý tạm dừng các hoạt động ném bom và tấn công Iran trong thời gian hai tuần. Đây sẽ là một lệnh ngừng bắn hai chiều!”, ông Trump viết.
Nhà lãnh đạo Mỹ nói lý do cho quyết định này là “chúng tôi đã hoàn thành và vượt qua tất cả các mục tiêu quân sự, đồng thời đang tiến rất gần tới một thỏa thuận mang tính quyết định về hòa bình lâu dài với Iran, cũng như hòa bình tại Trung Đông”.
Ông cũng xác nhận Mỹ đã nhận đề xuất gồm 10 điểm từ phía Iran và tin rằng đây là cơ sở khả thi để tiến hành đàm phán.
“Hầu hết các vấn đề gây tranh cãi trước đây giữa Mỹ và Iran đã được thống nhất, nhưng khoảng thời gian hai tuần sẽ cho phép hoàn tất và chính thức hóa thỏa thuận. Thay mặt nước Mỹ, với tư cách Tổng thống, đồng thời đại diện cho các quốc gia Trung Đông, tôi vinh dự khi vấn đề kéo dài này đang sắp được giải quyết”, ông nhấn mạnh trong bài đăng.
Tuyên bố được ông đưa ra ngay trước hạn chót 20h ngày 7-4 (giờ Mỹ) mà Tổng thống Donald Trump đặt ra cho Iran, yêu cầu nước này đạt thỏa thuận và mở lại eo biển Hormuz.
Theo Hãng tin AP, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao của Iran thông báo đã chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần trong xung đột với Mỹ – Israel.
Theo Đài Al Jazeera, trong tuyên bố được Hãng thông tấn Mehr của Iran đăng tải, Hội đồng An ninh quốc gia tối cao cho biết thỏa thuận ngừng bắn đã đạt được với sự chấp thuận của Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei.
Tuyên bố nhấn mạnh thỏa thuận này là một “chiến thắng cho Iran”, đồng thời cho biết các cuộc đàm phán về một thỏa thuận lâu dài sẽ được tổ chức tại Islamabad (Pakistan).
Theo thông tin, đàm phán sẽ bắt đầu vào ngày 10-4 tại Islamabad.
Iran cho biết đàm phán có thể kéo dài tới 15 ngày và được gia hạn theo thỏa thuận, nhằm mục đích hoàn thiện các chi tiết của đề xuất 10 điểm từ Tehran. Các đề xuất bao gồm điều khoản về việc đi qua eo biển Hormuz, giảm các lệnh trừng phạt và Mỹ rút quân khỏi các căn cứ trong khu vực
Theo Đài CNN, một quan chức cấp cao Nhà Trắng tiết lộ Israel cũng là một phần trong thỏa thuận ngừng bắn hai tuần mà Tổng thống Trump vừa công bố.
Vị quan chức không nêu tên này nhấn mạnh Israel cũng đã đồng ý tạm dừng chiến dịch ném bom của mình trong khi các cuộc đàm phán tiếp tục.
Theo NBC News, giá dầu giảm mạnh sau khi ông Trump tuyên bố sẽ tạm dừng các cuộc tấn công trong hai tuần nếu Iran mở lại eo biển Hormuz. Giá dầu thô Mỹ giảm 8%, xuống khoảng 103 USD/thùng, sau khi từng tăng lên mức 117 USD trước đó trong ngày.
Các hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ cũng tăng mạnh: S&P tăng hơn 1,6%, Nasdaq 100 tăng 1,8%, còn Dow Jones tăng 725 điểm.
Theo Hãng tin Reuters, trước đó Pakistan – bên trung gian giữa Mỹ và Israel – đã đề nghị Tổng thống Mỹ Donald Trump gia hạn thêm hai tuần cho thời hạn ông đặt ra nhằm buộc Iran đạt thỏa thuận và mở lại eo biển Hormuz.
“Để hoạt động ngoại giao có thể phát huy hiệu quả, tôi tha thiết đề nghị Tổng thống Trump gia hạn thời hạn thêm hai tuần. Pakistan chân thành kêu gọi những người anh em Iran mở lại eo biển Hormuz trong cùng khoảng thời gian hai tuần như một cử chỉ thiện chí”, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif viết trên mạng xã hội X.
Ông Sharif kêu gọi “tất cả các bên tham chiến” tuân thủ lệnh ngừng bắn trong hai tuần “để ngoại giao có thể đạt được mục tiêu kết thúc dứt điểm chiến tranh”. Ông khẳng định các nỗ lực ngoại giao nhằm giải quyết xung đột một cách hòa bình đang “tiến triển ổn định, mạnh mẽ và có khả năng mang lại kết quả thực chất trong tương lai gần”.
Một quan chức cấp cao Iran tiết lộ với Reuters nước này đang xem xét tích cực đề xuất ngừng bắn hai tuần của Pakistan.
Trong khi đó Nhà Trắng cho biết ông Trump đã được thông báo về đề xuất này và sẽ sớm đưa ra phản hồi. Trả lời trang tin Axios, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định nước này sẽ có phản hồi.
Phát biểu của Thủ tướng Sharif được đưa ra sau khi ông Trump cảnh báo rằng “cả một nền văn minh sẽ biến mất trong đêm nay” nếu Iran không đạt thỏa thuận và mở lại eo biển Hormuz.
Nhà lãnh đạo Mỹ đã đưa ra “tối hậu thư” cho Iran đến 20h ngày 7-4 giờ Mỹ (7h ngày 8-4 giờ Việt Nam) để chấm dứt việc phong tỏa dầu mỏ vùng Vịnh, nếu không Mỹ sẽ phá hủy toàn bộ cầu và nhà máy điện của Iran.
Theo Đài CNN, trả lời Fox News vào ngày 7-4 (giờ Mỹ), Tổng thống Donald Trump cho biết Mỹ đang trong “các cuộc đàm phán căng thẳng” về cuộc chiến ở Iran. Tuy nhiên ông từ chối tiết lộ chi tiết về các cuộc thảo luận.
“Tôi không thể nói cho quý vị, bởi vì hiện tại chúng tôi đang trong các cuộc đàm phán căng thẳng”, ông trả lời khi được hỏi cảm nhận về các cuộc đàm phán.
Ông cũng cho biết ông sắp được thông tin đầy đủ về đề xuất ngừng bắn hai tuần của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif.
“Tôi có thể nói rằng tôi biết ông ấy (Thủ tướng Sharif – PV) rất rõ. Ông ấy là một người được kính trọng”, ông Trump nói.
Theo Đài Al Jazeera, ông Ebrahim Zolfaghari – người phát ngôn Bộ chỉ huy quân sự hỗn hợp của Iran – cảnh báo rằng các lực lượng vũ trang nước này sẽ nhắm đến “cơ sở hạ tầng của Mỹ và các đồng minh”.
Theo ông, các hành động này có thể khiến Mỹ và đồng minh bị mất quyền tiếp cận nguồn dầu khí của khu vực trong nhiều năm, và buộc phải rút khỏi khu vực.
Theo tuyên bố được Hãng thông tấn Tasnim đăng tải, ông Zolfaghari cho biết Iran đã phóng tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và sử dụng máy bay không người lái nhằm vào các lợi ích của Mỹ và Israel trên khắp Trung Đông trong ngày 7-4, nhắm vào hơn 30 địa điểm tại nhiều thành phố ở miền trung và miền nam Israel.
Quân đội Israel cho biết đã tiến hành một cuộc không kích nhằm vào cơ sở sản xuất liên quan đến các hệ thống sonar và dò tìm dưới nước ở thành phố Shiraz, tây nam Iran.
Theo tuyên bố, cuộc tấn công đã “làm suy giảm đáng kể” năng lực phát hiện và phòng thủ trên biển của Chính phủ Iran”, cũng như khả năng “sản xuất và duy trì tàu ngầm và các hệ thống điện tử hải quân”.
Theo Đài Al Jazeera, Giáo hoàng Leo XIV đã chỉ trích Tổng thống Donald Trump vì những đe dọa trước hạn chót mà ông đặt ra cho Iran.
Ông cho rằng đe dọa “cả một nền văn minh sẽ biến mất” nếu Iran không mở lại eo biển Hormuz mà nhà lãnh đạo Mỹ đã đưa ra là “không thể được chấp nhận”.
Trước đó, Hội đồng Giám mục Công giáo Mỹ cũng ra tuyên bố kêu gọi ông Trump “lùi lại khỏi bờ vực chiến tranh và đàm phán một giải pháp công bằng vì hòa bình”.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 7-4, một nguồn tin Liên hợp quốc tiết lộ đặc phái viên Jean Arnault của Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres dự kiến sẽ thăm Iran. Đây là một nỗ lực nhằm thúc đẩy chấm dứt chiến tranh.
Nguồn tin cho biết ông Jean Arnault đã lên đường đến Trung Đông vào ngày 6-4. Nhà ngoại giao kỳ cựu của Liên hợp quốc này đã được bổ nhiệm làm đặc phái viên về xung đột vào tháng 2.
Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ngày 8/4 cho biết phái đoàn Mỹ, do Phó tổng thống JD Vance dẫn đầu và gồm đặc phái viên Steve Witkoff, nhà đàm phán Jared Kushner, sẽ tới Islamabad, Pakistan, để gặp phía Iran vào sáng 11/4.
"Chúng tôi rất mong chờ được gặp mặt trực tiếp", bà Leavitt nói.
Khi được hỏi liệu Iran có đưa ra dấu hiệu nào cho thấy họ sẽ bàn giao uranium đã được làm giàu hay không, bà Leavitt trả lời: "Có chứ".
"Đây là ưu tiên hàng đầu của Tổng thống và nhóm đàm phán khi bước vào các vòng thảo luận tiếp theo. Đó là lằn ranh đỏ mà tổng thống sẽ không lùi bước", Thư ký báo chí Nhà Trắng cho hay.
Trong cuộc điện đàm với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng xác nhận Tehran sẽ tham gia đàm phán với Mỹ tại Islamabad vào cuối tuần này. Theo hãng tin Iran ISNA, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Baqer Qalibaf sẽ dẫn đầu phái đoàn. Nguồn tin cho biết thêm đề xuất 10 điểm Iran đưa ra sẽ không chỉ có chương trình hạt nhân mà còn cả vấn đề an ninh khu vực.
Mỹ và Iran sáng 8/4 tuyên bố lệnh ngừng bắn và mở lại eo biển Hormuz kéo dài hai tuần. Tuy nhiên, tối cùng ngày, truyền thông Iran đưa tin nước này đang đình chỉ cho phép tàu qua eo biển Hormuz và đe dọa rút khỏi thỏa thuận ngừng bắn vì Israel tiếp tục tấn công vào Lebanon, nơi có nhóm Hezbollah do Tehran hậu thuẫn. Mỹ trong khi đó cảnh báo Iran không để thỏa thuận đổ vỡ vì Lebanon.
Giá phân bón tăng đang trở thành mối quan tâm lớn trong ngành nông nghiệp. Giá của loại phân bón nitơ phổ biến nhất là urê đã tăng 54% từ tháng 2-3, lên tới 726 USD/tấn, theo Nikkei Asia dẫn số liệu thống kê của Ngân hàng Thế giới.
Con số này thể hiện mức tăng hơn 80% so với cùng kỳ năm ngoái và là mức giá cao nhất kể từ tháng 4.2022. Đó là lúc giá cả tăng vọt sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine.
Trong số nitơ, axit photphoric và kali cần thiết cho sản xuất lương thực, urê và amoniac được sản xuất bằng cách chiết xuất hydro từ khí đốt tự nhiên và tổng hợp khí này với nitơ từ khí quyển.
Nhà kinh tế học John Baffes của Ngân hàng Thế giới cho hay giá khí đốt tự nhiên đã tăng khoảng 60% từ tháng 2-3, đẩy giá urê và các loại phân bón khác leo thang. Ông Baffes nhận định tình trạng các tuyến vận chuyển ở Trung Đông bị gián đoạn không chỉ ảnh hưởng đến phân bón và năng lượng, mà còn cả các nguyên liệu thiết yếu cho sản xuất lương thực.
Theo Tổ chức Nông Lương Liên Hiệp Quốc (FAO), các quốc gia vùng Vịnh chiếm từ 30-35% lượng xuất khẩu urê toàn cầu và từ 20% đến 30% lượng xuất khẩu amoniac.
Một nhà máy sản xuất urê ở Qatar đã ngừng hoạt động sau các cuộc tấn công trả đũa của Iran, và việc vận chuyển phân bón qua eo biển Hormuz cũng gần như bị đình trệ hoàn toàn, theo Nikkei Asia.
Nguồn cung cấp phân bón gốc axit photphoric cũng đang khan hiếm. Quặng photphat được sản xuất ở Trung Quốc, Morocco, Jordan và các nơi khác, nhưng axit sulfuric được sử dụng để chế biến quặng này thành phân bón lại phụ thuộc vào lưu huỳnh từ các quốc gia vùng Vịnh.
Khoảng 50% thương mại toàn cầu về lưu huỳnh, một sản phẩm phụ của quá trình lọc dầu và khí đốt, được xuất khẩu qua eo biển Hormuz. Giá quốc tế của phosphat và phân DAP đã tăng 5% từ tháng 2-3.
Không giống dầu thô, không có kho dự trữ phân bón chiến lược được hình thành dưới sự phối hợp quốc tế, khiến việc xoay xở những đợt gián đoạn chuỗi cung ứng trở nên khó khăn hơn, theo FAO.
Mối quan ngại chính về giá phân bón tăng vọt là tác động đến giá lương thực. Giá lúa mì và dầu thực vật quốc tế đã bắt đầu tăng.
Giá giao dịch lúa mì của Mỹ trong tháng 3 là 276 USD/tấn, tăng 7% so với tháng 2, theo Ngân hàng Thế giới. Vùng Trung Tây Mỹ, một khu vực sản xuất chính, đang bị hạn hán, và nhiệt độ cao bất thường trong tháng 3 đã ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của lúa mì vụ đông, được thu hoạch vào tháng 6 và tháng 7.
Trong bối cảnh giá dầu thô tăng, nhu cầu về đậu nành, dầu cọ và các loại dầu thực vật khác làm nhiên liệu sinh học đang gia tăng, đẩy giá lên cao. Một số quốc gia ở Đông Nam Á đang chuyển sang tăng tỷ lệ nhiên liệu sinh học so với xăng để giảm thiểu tác động đến người tiêu dùng tại các trạm xăng. Giá dầu đậu nành trong tháng 3 đã tăng 16% so với tháng 2.
Mùa gieo trồng vụ xuân đã bắt đầu ở Bắc bán cầu. Nếu tình trạng eo biển Hormuz bị đóng cửa kéo dài, tình trạng này sẽ ảnh hưởng đến việc trồng lúa ở châu Á, vốn sắp bước vào mùa vụ cao điểm, và việc gieo trồng nói chung ở Nam bán cầu.
Phân bón chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí nông nghiệp ở các nước đang phát triển, khiến những nước này đặc biệt dễ bị tổn thương trước tình trạng giá cả tăng. Trong khi phân bón chỉ chiếm khoảng 10% giá trị các lô hàng ngô ở Bắc Mỹ, con số này lên tới 56% ở Tây Phi, theo Nikkei Asia.
Trước tình trạng giá phân bón tăng vọt, Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres đã kêu gọi Iran và các nước khác khôi phục việc vận chuyển phân bón qua eo biển Hormuz vì lo ngại cho sản xuất lương thực ở châu Phi và Nam Á.
Hồ Salton Sea được đánh giá sở hữu một trong những trữ lượng lithium lớn nhất thế giới, đủ đáp ứng nhu cầu của Mỹ trong nhiều thập kỷ. Năm 2022, Thống đốc California Gavin Newsom từng ví khu vực này như "Arab Saudi về lithium", nhằm nhấn mạnh nguồn tài nguyên dồi dào tương tự trữ lượng dầu mỏ của quốc gia Trung Đông.
Lithium là nguyên liệu quan trọng để sản xuất pin cho điện thoại thông minh, xe điện, hệ thống lưu trữ điện và AI. Vì vậy, nguồn tài nguyên này được ví như "cơn sốt vàng hiện đại", với tiềm năng mang lại việc làm, nguồn thu thuế và thúc đẩy phục hồi kinh tế cho hạt Imperial, một trong những khu vực nghèo nhất nước Mỹ.
Hiện có ba công ty đang tìm cách khai thác lithium tại hồ Salton Sea, dù chưa dự án nào bước vào giai đoạn sản xuất thương mại.
Theo báo cáo của tổ chức phi lợi nhuận RAND Corporation, nếu các dự án được triển khai, ngành lithium có thể trở thành động lực tạo việc làm lớn nhất tại Imperial trong nhiều thập kỷ. Báo cáo ước tính các dự án lithium sẽ mang lại khoảng 1.000 việc làm xây dựng và 700 việc làm vận hành lâu dài. Ngoài ra, mỗi việc làm dài hạn còn có thể kéo theo hai việc làm khác trong các lĩnh vực như bán lẻ, nhà ở và dịch vụ.
Chính quyền địa phương cũng đang xây dựng kế hoạch quản lý ngành lithium. Ông Rod Colwell, CEO của công ty Controlled Thermal Resources, cho biết doanh nghiệp dự kiến bắt đầu khai thác lithium ở quy mô thương mại vào năm 2028, đồng thời bác bỏ lo ngại rằng dự án sẽ tiêu tốn nhiều tài nguyên hơn dự kiến.
Ông cho rằng mọi quy trình pháp lý đã được tuân thủ đầy đủ, nhấn mạnh Imperial đang cần một cú hích phát triển.
Những người ủng hộ dự án cho rằng địa phương sẽ được hưởng lợi trực tiếp từ việc khai thác kho lithium này. Theo luật bang California năm 2022, lithium khai thác bị đánh thuế 400-800 USD mỗi tấn tùy sản lượng, trong đó 80% nguồn thu dành cho các cộng đồng ở hạt Imperial và 20% cho bang để phục hồi môi trường Salton Sea.
Ông Ryan Kelley, ủy viên giám sát hạt Imperial, cho biết địa phương rất cần nguồn thu này để sửa chữa cầu cống, hệ thống nước thải và các hạ tầng thiết yếu.
Các quan chức hy vọng kế hoạch tái định vị Imperial thành "thung lũng Lithium" trong thế kỷ 21 sẽ mở ra cơ hội phát triển mới. Tuy nhiên, nhiều cư dân lo ngại cộng đồng địa phương có thể phải gánh chịu rủi ro môi trường, trong khi lợi ích kinh tế lại chảy về những nơi khác.
"Chúng tôi cần tiền, nên xét về mặt kinh tế, đây là ý tưởng tốt", ông Jordon Salyards, một cư dân địa phương, nói. "Nhưng cái giá của ô nhiễm và những hệ lụy khác không nên đổ lên cộng đồng".
Các công ty dự kiến áp dụng công nghệ chiết tách lithium trực tiếp để thu lithium từ lòng hồ Salton Sea. Theo phương pháp này, nước muối giàu lithium được bơm từ các tầng chứa nước sâu lên bề mặt, sau đó tách lấy kim loại.
Cách làm này được quảng bá là ít gây tổn hại môi trường hơn so với khai thác đá cứng truyền thống. Tuy nhiên, công nghệ này chưa được chứng minh ở quy mô công nghiệp, và một số nghiên cứu cho thấy nó có thể cần gấp đôi lượng nước ngọt so với các mỏ truyền thống, theo các nhóm phản đối.
Hai tổ chức môi trường là Comité Cívico del Valle và Earthworks đã đệ đơn kiện nhằm phản đối cấp phép cho các dự án. Họ lập luận rủi ro môi trường có thể lớn hơn lợi ích kinh tế từ việc khai thác lithium.
Theo các nhóm này, hồ Salton Sea đang thu hẹp nhanh chóng, trong khi việc khai thác lithium đòi hỏi lượng nước ngọt lớn, làm dấy lên lo ngại nguồn nước vốn đã khan hiếm của khu vực sẽ bị cạn kiệt.
Hồ Salton Sea từ lâu đã là một "vùng thảm họa" về môi trường. Trong hàng thập kỷ, hồ Salton Sea đóng vai trò là "bể chứa" nước thải nông nghiệp từ các cánh đồng xung quanh. Nông dân dùng rất nhiều thuốc trừ sâu và phân hóa học, khiến thuốc trừ sâu lắng xuống và tích tụ đậm đặc trong lớp bùn ở đáy hồ. Khi mặt hồ co lại, những vùng trước đây nằm sâu dưới nước giờ bị lộ ra, trở thành những bãi bùn khô. Dưới nắng nóng, lớp bùn chứa hóa chất này vỡ ra thành bụi.
Các nhóm trích dẫn số liệu từ Cơ quan Đánh giá Nguy cơ Sức khỏe Môi trường California, cảnh báo các cộng đồng sống gần hồ như Calipatria nằm trong nhóm 1% khu vực có tỷ lệ hen suyễn cao nhất và 8% khu vực có tỷ lệ bệnh tim mạch cao nhất bang.
Ông Luis Olmedo, giám đốc điều hành Comité Cívico del Valle, cho rằng dự án cần được điều chỉnh để đáp ứng các tiêu chuẩn bảo vệ cộng đồng và môi trường.
Aaron Cantú, phóng viên chuyên đưa tin về các vấn đề năng lượng và ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch ở California, lưu ý hạt Imperial không xa lạ với những kế hoạch phát triển đầy hứa hẹn nhưng cuối cùng mang lại ít lợi ích cho người dân địa phương.
Nhiều cư dân cho biết họ không phản đối việc phát triển ngành lithium, nhưng mong muốn quá trình triển khai diễn ra thận trọng và minh bạch. "Chúng tôi chỉ muốn nó được thực hiện đúng cách," ông Jared Naimark, quản lý cấp cao về khai khoáng khu vực phía tây của tổ chức Earthworks, nói.
