Đài truyền hình và phát thanh IRIB của Iran hôm 5/4 đăng hình ảnh những mảnh xác máy bay cháy đen trên mặt đất, được cho là hiện trường phi cơ Mỹ bị phá hủy sau chiến dịch giải cứu phi công tiêm kích F-15E bị bắn rơi tại quốc gia Trung Đông.
Quân đội Iran cùng ngày tuyên bố lực lượng nước này bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Trong khi đó, New York Times dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên nói rằng hai vận tải cơ làm nhiệm vụ sơ tán lính đặc nhiệm và phi công đã mắc kẹt tại căn cứ dã chiến ở Iran. Các chỉ huy quyết định điều thêm ba máy bay đến đón toàn bộ quân nhân Mỹ, đồng thời “cho nổ tung hai phi cơ gặp sự cố thay vì để chúng rơi vào tay Iran”.
Đài truyền hình và phát thanh IRIB của Iran hôm 5/4 đăng hình ảnh những mảnh xác máy bay cháy đen trên mặt đất, được cho là hiện trường phi cơ Mỹ bị phá hủy sau chiến dịch giải cứu phi công tiêm kích F-15E bị bắn rơi tại quốc gia Trung Đông.
Quân đội Iran cùng ngày tuyên bố lực lượng nước này bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Trong khi đó, New York Times dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên nói rằng hai vận tải cơ làm nhiệm vụ sơ tán lính đặc nhiệm và phi công đã mắc kẹt tại căn cứ dã chiến ở Iran. Các chỉ huy quyết định điều thêm ba máy bay đến đón toàn bộ quân nhân Mỹ, đồng thời “cho nổ tung hai phi cơ gặp sự cố thay vì để chúng rơi vào tay Iran”.
Hình ảnh vận tải cơ Mỹ bốc cháy trong cuộc giải cứu phi công
Hiện trường máy bay Mỹ bốc cháy tại Iran ngày 5/4. Video: Tasnim
Dựa trên tư liệu được công bố, chuyên trang quân sự Mỹ War Zone nhận định lực lượng nước này đã mất hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II và hai trực thăng AH/MH-6 Little Bird trong chiến dịch, chứ không phải hai vận tải cơ như thông tin ban đầu.
Dựa trên tư liệu được công bố, chuyên trang quân sự Mỹ War Zone nhận định lực lượng nước này đã mất hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II và hai trực thăng AH/MH-6 Little Bird trong chiến dịch, chứ không phải hai vận tải cơ như thông tin ban đầu.
Theo tài liệu của Lầu Năm Góc, MC-130J Commando II là máy bay được phát triển riêng cho Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt thuộc không quân Mỹ (AFSOC). Nó được thiết kế để thực hiện các nhiệm vụ bí mật, như bay thấp và xâm nhập không phận đối phương, tiếp tế và giải cứu các đơn vị đặc nhiệm dưới mặt đất.
MC-130J cũng có thể đóng vai trò là máy bay tiếp dầu cho trực thăng và vận chuyển hàng hóa trong môi trường có nhiều mối đe dọa.
Theo tài liệu của Lầu Năm Góc, MC-130J Commando II là máy bay được phát triển riêng cho Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt thuộc không quân Mỹ (AFSOC). Nó được thiết kế để thực hiện các nhiệm vụ bí mật, như bay thấp và xâm nhập không phận đối phương, tiếp tế và giải cứu các đơn vị đặc nhiệm dưới mặt đất.
MC-130J cũng có thể đóng vai trò là máy bay tiếp dầu cho trực thăng và vận chuyển hàng hóa trong môi trường có nhiều mối đe dọa.
Tính đến đầu năm 2025, không quân Mỹ biên chế 57 máy bay MC-130J, mỗi chiếc có giá xuất xưởng khoảng 114 triệu USD.
Một trong những đặc điểm nổi bật của MC-130J là động cơ tua-bin cánh quạt với 6 lá cánh chế tạo hoàn toàn bằng vật liệu composite, thay vì 4 lá cánh làm từ hợp kim nhôm như các dòng C-130 cũ hơn.
Tính đến đầu năm 2025, không quân Mỹ biên chế 57 máy bay MC-130J, mỗi chiếc có giá xuất xưởng khoảng 114 triệu USD.
Một trong những đặc điểm nổi bật của MC-130J là động cơ tua-bin cánh quạt với 6 lá cánh chế tạo hoàn toàn bằng vật liệu composite, thay vì 4 lá cánh làm từ hợp kim nhôm như các dòng C-130 cũ hơn.
MC-130J được trang bị hệ thống điện tử hàng không và định vị kỹ thuật số tích hợp, kèm tổ hợp trinh sát hồng ngoại và quang – điện tử, radar bám địa hình và Hệ thống đối phó hồng ngoại cỡ lớn (LAIRCM) chuyên gây nhiễu tên lửa mang đầu dò tầm nhiệt.
Dù được trang bị nhiều biện pháp phòng vệ tiên tiến, những chiếc MC-130J chủ yếu thực hiện nhiệm vụ ban đêm nhằm giảm nguy cơ bị đối phương phát hiện và bắn hạ, theo không quân Mỹ.
MC-130J được trang bị hệ thống điện tử hàng không và định vị kỹ thuật số tích hợp, kèm tổ hợp trinh sát hồng ngoại và quang – điện tử, radar bám địa hình và Hệ thống đối phó hồng ngoại cỡ lớn (LAIRCM) chuyên gây nhiễu tên lửa mang đầu dò tầm nhiệt.
Dù được trang bị nhiều biện pháp phòng vệ tiên tiến, những chiếc MC-130J chủ yếu thực hiện nhiệm vụ ban đêm nhằm giảm nguy cơ bị đối phương phát hiện và bắn hạ, theo không quân Mỹ.
Trong khi đó, trực thăng AH/MH-6 được cho là thuộc biên chế Trung đoàn Không vận Tác chiến Đặc biệt số 160 của lục quân Mỹ, còn có biệt danh là “Kẻ săn đêm”. Đơn vị này chuyên thực hiện các nhiệm vụ xâm nhập và giải cứu có độ rủi ro cao, cũng như hỗ trợ yểm trợ đường không cho bộ binh.
Trong khi đó, trực thăng AH/MH-6 được cho là thuộc biên chế Trung đoàn Không vận Tác chiến Đặc biệt số 160 của lục quân Mỹ, còn có biệt danh là “Kẻ săn đêm”. Đơn vị này chuyên thực hiện các nhiệm vụ xâm nhập và giải cứu có độ rủi ro cao, cũng như hỗ trợ yểm trợ đường không cho bộ binh.
Trong cấu hình trực thăng vũ trang AH-6, những chiếc Little Bird có thể mang bệ phóng rocket và súng máy nòng xoay để bắn chế áp đối phương, yểm trợ lực lượng dưới mặt đất. Trong ảnh, trực thăng AH-6 khai hỏa súng máy và rocket trong cuộc diễn tập ở bang California hồi năm 2016.
Với cấu hình vận tải đa dụng MH-6, trực thăng sẽ trực tiếp tham gia tìm kiếm và sơ tán phi công.
Trong cấu hình trực thăng vũ trang AH-6, những chiếc Little Bird có thể mang bệ phóng rocket và súng máy nòng xoay để bắn chế áp đối phương, yểm trợ lực lượng dưới mặt đất. Trong ảnh, trực thăng AH-6 khai hỏa súng máy và rocket trong cuộc diễn tập ở bang California hồi năm 2016.
Với cấu hình vận tải đa dụng MH-6, trực thăng sẽ trực tiếp tham gia tìm kiếm và sơ tán phi công.
Trực thăng Little Bird có thể nằm gọn trong khoang chở hàng của vận tải cơ C-130 và sẵn sàng cất cánh chỉ vài phút sau khi được dỡ xuống.
Mỗi chiếc Little Bird có giá 2-7 triệu USD, tùy phiên bản và trang thiết bị đi kèm. Phiên bản vũ trang AH-6 thường có giá cao hơn, trong đó một số hợp đồng có trị giá lên tới 13 triệu USD mỗi chiếc.
Trực thăng Little Bird có thể nằm gọn trong khoang chở hàng của vận tải cơ C-130 và sẵn sàng cất cánh chỉ vài phút sau khi được dỡ xuống.
Mỗi chiếc Little Bird có giá 2-7 triệu USD, tùy phiên bản và trang thiết bị đi kèm. Phiên bản vũ trang AH-6 thường có giá cao hơn, trong đó một số hợp đồng có trị giá lên tới 13 triệu USD mỗi chiếc.
Trực thăng MH-6M và vận tải cơ MC-130J diễn tập tìm kiếm cứu hộ ở bang Wyoming, Mỹ, hồi năm 2023.
Nguyên nhân các trực thăng bị phá hủy chưa được xác định.
Tyler Rogoway, biên tập viên của War Zone, nhận định quá trình rút quân khẩn cấp sau khi hai máy bay MC-130J gặp sự cố khiến lực lượng Mỹ không còn thời gian hoặc chỗ trống để đưa trực thăng lên máy bay dự bị. “Cũng có khả năng chúng bị hư hại trong quá trình tác chiến và bị vứt bỏ”, chuyên gia Mỹ nêu quan điểm.
Trực thăng MH-6M và vận tải cơ MC-130J diễn tập tìm kiếm cứu hộ ở bang Wyoming, Mỹ, hồi năm 2023.
Nguyên nhân các trực thăng bị phá hủy chưa được xác định.
Tyler Rogoway, biên tập viên của War Zone, nhận định quá trình rút quân khẩn cấp sau khi hai máy bay MC-130J gặp sự cố khiến lực lượng Mỹ không còn thời gian hoặc chỗ trống để đưa trực thăng lên máy bay dự bị. “Cũng có khả năng chúng bị hư hại trong quá trình tác chiến và bị vứt bỏ”, chuyên gia Mỹ nêu quan điểm.
Thanh Danh (Theo War Zone, USAF, Aviationnist)
Iran tuyên bố bắn hạ ba máy bay Mỹ tham gia tìm phi công
Mỹ ‘giải cứu thành công’ phi công trên tiêm kích F-15 bị bắn hạ
Phát biểu tại Islamabad (Pakistan) ngày 12-4, Phó tổng thống Mỹ Vance xác nhận cuộc đàm phán marathon giữa Mỹ và Iran đã không đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột.
"Tin xấu là chúng tôi chưa đạt được thỏa thuận và tôi nghĩ đó là tin xấu đối với Iran nhiều hơn là đối với Mỹ", ông Vance nói và cho biết sẽ rời khỏi Pakistan để quay về Mỹ.
"Chúng tôi đã nói rõ những lằn ranh đỏ của mình, những điều chúng tôi sẵn sàng nhượng bộ và những điều chúng tôi không sẵn sàng nhượng bộ. Chúng tôi đã nói rõ điều đó hết mức có thể, nhưng Iran đã chọn không chấp nhận các điều khoản của Mỹ", Phó tổng thống Mỹ nói thêm.
Ông Vance cho biết hai bên đã thảo luận về một số vấn đề. Khi được hỏi về những điều mà phía Iran đã từ chối, Phó tổng thống Mỹ từ chối đi vào chi tiết song cho hay Washington muốn có sự xác nhận từ Tehran rằng nước này không tìm kiếm vũ khí hạt nhân.
"Đơn giản là chúng tôi cần thấy một cam kết khẳng định rằng Iran sẽ không tìm kiếm vũ khí hạt nhân cũng như tìm kiếm các công cụ cho phép Iran nhanh chóng có được vũ khí hạt nhân. Đó là mục tiêu cốt lõi của Tổng thống Mỹ và đó là điều chúng tôi đã cố gắng đạt được thông qua các cuộc đàm phán này", ông Vance nói.
Tuy nhiên, Phó tổng thống Mỹ cho biết vẫn chưa có tín hiệu nào từ cuộc đàm phán cho thấy Iran thực sự có ý định cam kết không tìm kiếm vũ khí hạt nhân.
"Tôi nghĩ chúng tôi đã khá linh hoạt, thậm chí có phần dễ tính", ông Vance nói tiếp và cho biết Mỹ đã đưa ra một đề xuất "rất đơn giản", "một đề nghị cuối cùng và tốt nhất" đối với Iran.
Vẫn chưa rõ nội dung của những gì ông Vance mô tả là đề nghị cuối cùng của Mỹ nhưng theo những gì ông Vance nói, đó là lựa chọn "chấp nhận hoặc từ chối" đối với Iran.
Phó tổng thống Mỹ cũng không đưa ra bất kỳ thông tin nào về các cuộc đàm phán trong tương lai để thu hẹp khác biệt giữa hai bên.
Giáo sư Mohsen Farkhani tại Đại học Isfahan (Iran) cho biết Iran tham gia đàm phán với "sự hoài nghi sâu sắc" - vì tôn trọng Pakistan, chứ không phải vì tin tưởng Mỹ. Trả lời đài Al Jazeera, ông khẳng định việc kiểm soát eo biển Hormuz vẫn là lằn ranh đỏ của Tehran.
"Việc tuần tra hay tìm kiếm sự hợp tác để kiểm soát eo biển này không phải chuyện của Mỹ. Iran đã phá hủy các căn cứ và công trình của Mỹ trong khu vực để gửi chính xác thông điệp đó", ông Farkhani nêu quan điểm, đồng thời nhấn mạnh Tehran sẽ không thể hiện "bất kỳ sự linh hoạt nào" đối với tuyến đường thủy quan trọng này.
Theo ông, Iran chỉ ngồi vào bàn đàm phán sau khi 10 điều kiện của họ được Mỹ chấp nhận, và chỉ khi phía Mỹ có những cam kết thực tế, từng bước một.
Khi được hỏi về thành phần phái đoàn Iran tại Pakistan, ông Farkhani cho rằng sự chia rẽ phe phái không phải vấn đề cốt lõi. "Hôm nay, vấn đề không phải là cứng rắn hay không - mà là lợi ích quốc gia của Iran, những lợi ích mà hàng trăm quân nhân đã hy sinh để bảo vệ", ông nhấn mạnh.
Một nguồn tin thân cận với phái đoàn đàm phán Iran nói với hãng thông tấn Fars của Iran rằng Mỹ đang "tìm cớ" để rời khỏi bàn đàm phán.
"Người Mỹ cần đàm phán để lấy lại thể diện trên trường quốc tế và không muốn hạ thấp kỳ vọng của họ, bất chấp thất bại và bế tắc trong cuộc chiến với Iran", nguồn tin cho biết. Fars tiết lộ thêm: "Iran không có kế hoạch cho vòng đàm phán tiếp theo".
Trong khi đó, Đài truyền hình Press TV của Iran đưa tin các cuộc đàm phán ở Islamabad đã kết thúc do "những yêu cầu quá đáng của Mỹ ngăn cản việc đạt được một khuôn khổ thỏa thuận".
Iran không chấp nhận các điều khoản Mỹ đưa ra liên quan đến eo biển Hormuz, "quyền phát triển năng lượng hạt nhân hòa bình" và một số vấn đề gây tranh cãi khác.
Theo phía Iran, Mỹ muốn "thông qua đàm phán để đạt được tất cả những gì họ không thể giành được trong chiến tranh".
Fars nhấn mạnh triển vọng đạt thỏa thuận phụ thuộc vào việc Mỹ có thay đổi những "yêu cầu vô lý" hay không, trong đó vấn đề eo biển Hormuz là trọng tâm. Hãng tin này cũng cho biết các chuyên gia hai bên đang nỗ lực tìm điểm chung, còn Pakistan - nước trung gian hòa giải - đang cố thu hẹp khoảng cách giữa hai phái đoàn.
Hiện các nhóm đàm phán đã tạm dừng để tham khảo ý kiến chuyên gia về các đề xuất được nêu ra. Đàm phán dự kiến nối lại khi hai bên hoàn tất dự thảo phản hồi.
"Phái đoàn Iran đã đàm phán liên tục và tích cực trong 21 giờ để bảo vệ lợi ích quốc gia của người dân Iran. Bất chấp nhiều sáng kiến từ phía phái đoàn Iran, những yêu cầu vô lý của phía Mỹ đã cản trở tiến trình đàm phán. Do đó, các cuộc đàm phán đã kết thúc", Đài IRIB của Iran cho biết trên Telegram.
Mỹ và Israel đã tấn công Iran vào ngày 28-2, dẫn tới sự trả đũa từ Tehran và đẩy Trung Đông vào tình hình căng thẳng với eo biển Hormuz bị Iran kiểm soát, gây áp lực lên nền kinh tế toàn cầu.
Hôm 11-4 (giờ Mỹ), sau khi đàm phán giữa Mỹ và Iran bắt đầu được vài tiếng, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định ông không quan tâm đến kết quả cuộc gặp. Thay vào đó, ông Trump nhấn mạnh rằng Mỹ đã chiến thắng trên chiến trường bằng cách tiêu diệt các lãnh đạo Iran và phá hủy các cơ sở hạ tầng quân sự quan trọng.
"Chúng tôi đã liên tục nói chuyện với Tổng thống Trump. Tôi không biết chúng tôi đã nói chuyện với ông ấy bao nhiêu lần, khoảng nửa tá hay có khi một tá lần trong 21 giờ qua", ông Vance nói với các phóng viên ở Islamabad ngày 12-4.
Phó tổng thống Mỹ cũng cho biết ông đã nói chuyện với các quan chức cấp cao khác của Mỹ trong suốt các cuộc đàm phán, bao gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ.
"Tôi kêu gọi toàn thể thanh niên, giới văn nghệ sĩ, các vận động viên và nhà vô địch tham gia chiến dịch toàn quốc 'Hàng rào người của thanh niên Iran vì tương lai tươi sáng'. Vào 14h ngày 7/4, tại các nhà máy điện trên khắp cả nước, bất kể có đức tin hay quan điểm chính trị thế nào, chúng ta sẽ nắm tay nhau để khẳng định: tấn công cơ sở hạ tầng dân sự là tội ác chiến tranh", Thứ trưởng Bộ Thanh niên và Thể thao Iran Alireza Rahimi viết trên mạng xã hội X ngày 6/4.
Theo ông Rahimi, sáng kiến này nhằm thể hiện tinh thần đoàn kết dân tộc và ủng hộ lực lượng vũ trang chống lại những kẻ tấn công.
"Đó cũng sẽ là dấu hiệu cho thấy cam kết của giới trẻ trong việc bảo vệ cơ sở hạ tầng quốc gia và xây dựng tương lai tươi sáng", ông nêu thêm.
Bài đăng xuất hiện sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 4/4 cho Iran 48 giờ để đạt thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz nếu không muốn cơ sở hạ tầng dân sự, trong đó có cầu và nhà máy điện, bị tàn phá. Ông Trump sau đó lùi hạn chót đến trước 20h ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội).
Giới chức Iran bác bỏ tối hậu thư, cảnh báo "mọi hành động liều lĩnh" của Mỹ sẽ khiến toàn khu vực "chìm trong biển lửa".
Iran phụ thuộc chủ yếu vào các nhà máy nhiệt điện, nơi tạo ra hơn 95% lượng điện năng cung cấp cho khoảng 40,6 triệu người sử dụng, trong đó có 32,3 triệu hộ gia đình, theo Bộ Năng lượng Iran. Các chuyên gia cho rằng việc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran sẽ gây ra những hậu quả nặng nề đối với nước này.
Trong khi đó, Elai Rettig, trợ lý giáo sư về chính sách năng lượng tại Đại học Bar Ilan ở Israel, cho biết ngành điện Iran vốn bất ổn nên Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã tự đảm bảo nguồn điện dự phòng thông qua máy phát điện diesel và các nhà máy điện nhỏ đặt cạnh cơ sở của họ.
"Điều này đồng nghĩa các đợt mất điện diện rộng không chắc sẽ ngăn cản lực lượng này tiếp tục hoạt động và phóng tên lửa", chuyên gia Rettig nhận định.
Trước những lo ngại rằng tập kích các cơ sở dân sự có thể vi phạm luật pháp quốc tế, Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt tháng trước khẳng định quân đội Mỹ sẽ luôn hành động "trong khuôn khổ pháp luật". Bà giải thích rằng Tổng thống Trump đang gây sức ép để buộc Iran chấp nhận đàm phán, đồng thời cảnh báo năng lực quân sự của Mỹ "vượt xa tưởng tượng".
"Hơn 14 triệu người Iran dũng cảm cho đến nay đã tuyên bố sẵn sàng hy sinh mạng sống để bảo vệ Iran" - Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đăng trên nền tảng X ngày 7-4.
Ông nhấn mạnh: "Tôi cũng đã hy sinh cả cuộc đời mình cho Iran. Tôi đang và sẽ tiếp tục làm như vậy".
Israel đã tiến hành nhiều vụ ám sát tại Iran kể từ khi xung đột bắt đầu hôm 28-2. Nhiều nhân vật cấp cao của Iran như Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran Ali Larijani... đã thiệt mạng.
Đến nay ít nhất 2.076 người đã thiệt mạng và 26.500 người bị thương tại Iran trong cuộc chiến này.
Ngày 7-4, Đại sứ Iran tại Kuwait Mohammad Toutounji kêu gọi các quốc gia vùng Vịnh tìm cách ngăn chặn "thảm kịch", khi hạn chót mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt ra cho Iran để đạt được thỏa thuận đang đến gần.
Tổng thống Trump dọa sẽ ném bom tất cả nhà máy điện và cầu của Iran nếu nước này không mở lại eo biển Hormuz trước 20h tối 7-4 theo giờ miền đông của Mỹ (7h sáng 8-4 theo giờ Việt Nam). Ông cảnh báo rằng toàn bộ Iran có thể bị "xóa sổ trong một đêm", đồng thời bác bỏ những lo ngại về tội ác chiến tranh.
"Chúng tôi hy vọng các quốc gia trong khu vực sẽ sử dụng tất cả năng lực ngoại giao và chính trị của mình để ngăn chặn một thảm kịch như vậy xảy ra trong khu vực" - ông Mohammad Toutounji nói với Hãng tin AFP.
Trong hơn một tháng xung đột, Iran đã đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng cách phát động các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa trên khắp vùng Vịnh.
Iran đã nhắm mục tiêu vào các đại sứ quán, căn cứ và tài sản của Mỹ, nhưng cũng tấn công cả các sân bay, cơ sở hạ tầng dầu khí lớn cũng như cảng biển, khách sạn và khu dân cư.
Tuy nhiên ông Toutounji nói Tehran "không muốn làm leo thang căng thẳng trong khu vực".
"Ngược lại, Iran luôn nỗ lực giảm leo thang căng thẳng và tận tâm, thiện chí theo dõi những nỗ lực và sáng kiến của các quốc gia khác về vấn đề này" - ông Toutounji nói.
Ông cảnh báo rằng các cuộc tấn công của Mỹ vào cơ sở trọng yếu sẽ dẫn đến "việc ngừng hoàn toàn hoạt động xuất khẩu năng lượng từ khu vực này".
Trước đó nhận định trên nền tảng X ngày 7-4, Đại sứ Iran tại Pakistan, ông Reza Amiri Moghadam, cho rằng những nỗ lực "tích cực và hiệu quả" của Pakistan nhằm chấm dứt cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran đang tiến đến giai đoạn "quan trọng và nhạy cảm".
