Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tuần này tuyên bố chương trình tên lửa của Iran đã bị “phá hủy về chức năng”, trong đó tên lửa và bệ phóng đã “cạn kiệt, bị tàn phá và gần như hoàn toàn mất hiệu quả”.
Dù vậy, WSJ ngày 10/4 dẫn các báo cáo của tình báo Mỹ cho rằng Iran vẫn có thể khôi phục một phần lực lượng tên lửa bất chấp các cuộc không kích liên tục của Mỹ và Israel trong hơn một tháng qua.
Tuy hơn một nửa bệ phóng của Iran đã bị phá hủy, hư hại hoặc mắc kẹt trong các hầm ngầm bị đánh sập, nhiều bệ phóng vẫn có thể được sửa chữa hoặc đào lên để tiếp tục sử dụng, WSJ dẫn lời các quan chức Mỹ cho hay.
Giới chức Israel nói khoảng 2/3 số lượng bệ phóng tên lửa đạn đạo tại Iran đã bị vô hiệu hóa trong xung đột, song cũng lưu ý rằng Tehran có thể thu hồi nhiều bệ phóng đang bị chôn vùi dưới lòng đất sau các cuộc tập kích của Washington và Tel Aviv.
Cũng theo giới chức Mỹ và Israel, kho tên lửa Iran đã bị giảm khoảng một nửa so với trước khi xung đột bùng phát vào hôm 28/2, song nước này vẫn còn hàng nghìn tên lửa đạn đạo tầm ngắn và tầm trung có thể được đưa ra khỏi nơi cất giấu hoặc lấy từ cơ sở dưới lòng đất.
“Các quan chức Israel cũng nói rằng Iran còn hơn 1.000 trong tổng số 2.500 tên lửa tầm trung mà nước này ước tính sở hữu vào thời điểm chiến sự bùng phát. Phần còn lại đã được khai hỏa hoặc bị phá hủy”, WSJ cho hay.
Giới chức Mỹ nói Iran còn chưa đầy 50% số máy bay không người lái (UAV) tự sát mà Tehran có hồi đầu xung đột, do đã sử dụng nhiều UAV trong các cuộc tấn công trả đũa, cũng như bị đối phương tập kích các cơ sở sản xuất vũ khí.
Giới chức Mỹ cũng cho biết Iran còn lượng nhỏ tên lửa hành trình, thêm rằng loại tên lửa này có khả năng sẽ được sử dụng để nhắm mục tiêu các tàu ở vịnh Ba Tư và lính Mỹ nếu đàm phán đổ vỡ.
Dù Israel không thể xóa sổ toàn bộ năng lực phóng tên lửa của Iran, các quan chức nước này cho rằng họ đã đạt được thành tựu khi khiến Tehran giảm tần suất khai hỏa xuống còn 10-15 quả một ngày trong phần lớn thời gian diễn ra xung đột. Iran phóng hàng chục tên lửa mỗi ngày trong giai đoạn đầu tiên của chiến sự.
Theo WSJ, các quan chức Israel cũng cho biết Iran hiện không có khả năng sản xuất thêm tên lửa và tốc độ phục hồi của Tehran sẽ phụ thuộc mức độ hỗ trợ từ bên ngoài.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, từ chối bình luận về thông tin trên. Phát ngôn viên Nhà Trắng Anna Kelly cho biết lực lượng Mỹ đã đạt được tất cả mục tiêu đề ra.
Mỹ và Iran hôm 8/4 đạt thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần do Pakistan làm trung gian, nhằm tạo điều kiện cho quá trình đàm phán. Một số quan chức Mỹ lo ngại Iran có thể tận dụng quãng thời gian đình chiến để xây dựng lại một phần kho tên lửa.
“Iran đã thể hiện khả năng đáng kinh ngạc trong đổi mới và phục hồi lực lượng”, Kenneth Pollack, phó chủ tịch về chính sách tại Viện nghiên cứu Trung Đông, nhận định. “Họ là đối thủ đáng gờm hơn nhiều so với hầu hết lực lượng quân sự ở Trung Đông, ngoại trừ Israel”.
Dù vậy, giới phân tích Mỹ không cho rằng Iran sẽ sớm khôi phục được kho tên lửa và UAV như mức trước xung đột, sau khi ngành công nghiệp quốc phòng nước này hứng chịu nhiều cuộc tấn công của Mỹ – Israel.
Dữ liệu từ trang theo dõi chuyến bay Flightradar24 hôm nay cho thấy máy bay không người lái (UAV) trinh sát MQ-4C Triton của hải quân Mỹ xuất phát từ căn cứ Sigonella tại Italy, bay qua vịnh Ba Tư, quần thảo ở eo biển Hormuz rồi quay đầu trở về điểm xuất phát.
Tuy nhiên, sau khi tiến vào không phận Arab Saudi, UAV Mỹ bật mã phát đáp "7400", cho thấy nó đã mất kết nối với đài điều khiển. Máy bay sau đó chuyển hướng về phía Iran và liên tục hạ độ cao, từ 15.850 m xuống 2.900 m.
Phi cơ chuyển sang mã phát đáp "7700", được dùng trong trường hợp khẩn nguy trên không, không lâu trước khi tín hiệu định vị biến mất hoàn toàn trên vịnh Ba Tư, ngoài khơi Iran.
Biên tập viên Stefano D'Urso của chuyên trang hàng không quân sự Aviationist nhận định chiếc MQ-4C đã lao xuống biển, nhưng cho rằng còn quá sớm để kết luận sự việc có liên quan đến Iran hay không.
Giới chức Mỹ và Iran chưa lên tiếng về thông tin.
MQ-4C Triton là UAV dành cho hải quân Mỹ, được phát triển từ mẫu RQ-4 Global Hawk của không quân. Hệ thống Triton có nhiệm vụ cung cấp dữ liệu tình báo, trinh sát và do thám theo thời gian thực tại các vùng đại dương rộng lớn và duyên hải gần bờ, cũng như tham gia hoạt động tuần thám biển, tìm kiếm cứu hộ và hỗ trợ trinh sát cơ P-8A Poseidon.
Mỗi máy bay MQ-4C có giá xuất xưởng 180-230 triệu USD, tùy lô sản xuất. Hải quân Mỹ ban đầu dự định đặt mua 70 chiếc, nhưng sau đó cắt giảm đơn hàng còn 27 máy bay. Theo trang tin chuyên ngành Inside Defense, toàn bộ dự án Triton đã tiêu tốn khoảng 13 tỷ USD, khiến giá mỗi phi cơ MQ-4C có thể lên tới hơn 600 triệu USD nếu tính cả chi phí nghiên cứu và phát triển.
Máy bay dài 14,5 m, có sải cánh 40 m và khối lượng rỗng 6,7 tấn. Một chiếc MQ-4C có thể làm nhiệm vụ liên tục trong 30 giờ, tầm hoạt động 15.200 km, trần bay 18 km và đạt tốc độ tối đa 575 km/h.
Cảm biến chính của Triton là radar mảng pha quét điện tử chủ động AN/ZPY-3, có khả năng quan sát khu vực rộng 5.200 km2 chỉ trong một lần quét ở độ cao 17 km. Khi hoạt động ở tầm thấp, Triton có thể triển khai tổ hợp quang điện - hồng ngoại MTS-B tương tự mẫu MQ-9 Reaper, kèm theo đó là thiết bị chỉ thị và đo xa laser.
Máy bay cũng được lắp hệ thống hỗ trợ điện tử (ESM) dạng module, cho phép phát hiện và nhận dạng tín hiệu radar từ xa, giúp xác định vị trí của lực lượng đối phương.
Quân đội Mỹ đã gần 30 máy bay các loại trong 6 tuần xung đột với Iran, trong đó có ít nhất một đến hai máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry, nhiều phi cơ tiếp dầu KC-135, 4 tiêm kích hạng nặng F-15E, một cường kích A-10, một số trực thăng có người lái và 16 UAV MQ-9 Reaper.
Nguyễn Tiến (Theo Aviationist, AFP, AP, UK Defence)
Tại Iran, cuộc sống thường nhật của người dân bị đảo lộn khi họ vừa phải đối mặt với bom đạn, vừa lo ngại hệ thống hạ tầng thiết yếu có thể sụp đổ bất cứ lúc nào, theo tờ Wall Street Journal ngày 7-4.
Trong nhiều khu dân cư, các gia đình dán kín cửa sổ, tránh ngủ gần kính và tụ lại trong những căn phòng an toàn hơn.
Động thái này nhằm đối phó với các vụ nổ xảy ra gần như mỗi đêm, trong bối cảnh Tehran hứng chịu các đợt oanh kích dữ dội nhất kể từ sau cuộc chiến Iran - Iraq.
Nỗi lo không chỉ dừng lại ở an toàn tính mạng, mà còn lan sang nguy cơ mất điện, nước và các dịch vụ thiết yếu, khiến nhiều người đổ xô mua máy phát điện và tích trữ nhu yếu phẩm.
"Ông Trump từng nói sự giúp đỡ đang đến với người dân Iran, nhưng việc chiến tranh kéo dài và các cơ sở hạ tầng, trường đại học, công ty dược bị phá hủy khiến chúng tôi rất lo lắng", một phụ nữ 43 tuổi đang điều trị ung thư vú tại Tehran chia sẻ. Với bà, nguy cơ gián đoạn điều trị đáng sợ không kém tiếng bom mỗi đêm.
Trước đó, trong cuộc phỏng vấn với báo Wall Street Journal hôm 5-4, ông Trump cảnh báo Iran có thể mất tới 20 năm để phục hồi sau chiến tranh, đồng thời đe dọa phá hủy toàn bộ nhà máy điện và cầu đường nếu Tehran không mở lại eo biển Hormuz.
Tại cuộc họp báo ngày 6-4 ở Nhà Trắng, ông cũng cho rằng người dân Iran "sẵn sàng chịu đựng để có được tự do".
Tuy nhiên thực tế lại cho thấy tâm lý hoàn toàn khác. "Chúng tôi đã bị trừng phạt quá đủ rồi", nữ bệnh nhân ung thư nói thẳng.
Một người đàn ông 38 tuổi ở Tehran cho biết anh đã chuẩn bị sẵn bộ đồ sinh tồn gồm thực phẩm đóng hộp, nước, pin dự phòng và đèn khẩn cấp.
"Nếu cơ sở hạ tầng bị phá hủy, chúng tôi có thể cầm cự được bao lâu?", anh băn khoăn, đồng thời cho biết đang cân nhắc rời khỏi nơi mình sinh sống.
Chiến sự diễn ra trong bối cảnh Iran vốn đã đối mặt với khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng. Đồng nội tệ mất giá, lạm phát tăng cao và các lệnh trừng phạt kéo dài đã bào mòn đời sống lẫn tinh thần người dân. Giờ đây, họ lại phải đối mặt với bom đạn và một tương lai mờ mịt khi không biết cuộc chiến sẽ đi về đâu.
Chính quyền Mỹ và Israel vẫn khẳng định các cuộc không kích chủ yếu nhắm vào mục tiêu quân sự và cơ quan nhà nước. Song rủi ro với dân thường vẫn rất lớn, do không ai biết chính xác vị trí các mục tiêu này.
Một phụ nữ sống gần khu phức hợp của lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) kể lại khoảnh khắc bị đánh thức bởi tiếng nổ lúc rạng sáng. Cô cho biết đã tận mắt chứng kiến một tòa nhà dân cư sụp đổ sau không kích.
"Hình ảnh trên Internet không thể truyền tải hết những gì chúng tôi phải chứng kiến. Những người ở bên ngoài không thể hiểu được thực tế chúng tôi đang sống - âm thanh, mùi, không khí, tất cả đều rất khác", cô nói.
Sáng 10-4, tại cuộc gặp cung cấp thông tin về tình hình Iran ở Hà Nội, phóng viên đặt câu hỏi cho Đại biện lâm thời Iran tại Việt Nam Mohammad Mirali Mohammadi: Việt Nam đã đề nghị tạo điều kiện cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, đề nghị này đã được giải quyết ra sao?
Ông Mohammadi cho biết: "Việc hạn chế tàu bè đi lại trên eo biển Hormuz không chỉ ảnh hưởng đến Iran mà còn ảnh hưởng các quốc gia trên thế giới. Để hỗ trợ tàu thuyền Việt Nam đi lại trên eo biển Hormuz, các cơ quan chức năng của Việt Nam và Iran đã liên hệ, trao đổi về vấn đề này".
Ông Mohammadi cho hay trước khi xung đột xảy ra, Hormuz luôn được mở và không có vấn đề gì xảy ra cho tàu thuyền di chuyển qua eo biển này.
"Tình hình hiện tại ở eo biển Hormuz khá phức tạp, đây là khu vực đang xảy ra chiến sự. Đã có nhiều liên lạc trong thời gian qua. Tôi hy vọng kết quả của các cuộc liên hệ này sớm được thể hiện rõ ràng, bao gồm cả việc tàu thuyền Việt Nam được phép đi lại qua eo biển Hormuz", ông nói.
Trước đó vào hôm 2-4, tại họp báo thường kỳ, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết kể từ khi xảy ra xung đột, Bộ Ngoại giao đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng chỉ đạo các cơ quan đại diện Việt Nam ở khu vực Trung Đông theo dõi sát tình hình hiện tại, thường xuyên cập nhật thông tin, duy trì liên lạc với các tàu và thuyền viên có tuyến hàng hải tại khu vực này, sẵn sàng các biện pháp hỗ trợ trong trường hợp cần thiết.
"Ngay từ đầu của cuộc xung đột, khi tàu thuyền Việt Nam gặp khó khăn tại eo biển Hormuz, trên cơ sở phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng của Việt Nam, Bộ Ngoại giao đã và đang tích cực trao đổi, thúc đẩy các bên liên quan đảm bảo an ninh, an toàn và tạo điều kiện thuận lợi cho các tàu, thuyền viên Việt Nam đi qua eo biển Hormuz.
Bộ Ngoại giao đã phối hợp với Bộ Xây dựng làm việc với Đại sứ quán Iran tại Hà Nội và Bộ Ngoại giao Iran, đề nghị phía Iran tạo điều kiện, có các biện pháp hỗ trợ đảm bảo an toàn cho tàu và lao động Việt Nam được rời khỏi khu vực và hàng hải an toàn qua eo biển Hormuz trong thời gian sớm nhất", bà Hằng cho biết.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao cho biết thêm trên cơ sở đề nghị của Việt Nam, các cơ quan chức năng Iran đang triển khai các thủ tục liên quan đến việc di chuyển của tàu Việt Nam.
"Các cơ quan chức năng của Việt Nam đang cùng các doanh nghiệp, chủ tàu chuẩn bị các thủ tục cần thiết, tiếp tục làm việc với các cơ quan chức năng sở tại về các yêu cầu kỹ thuật liên quan để tàu hàng và thuyền viên Việt Nam được di chuyển trong thời gian sớm nhất, đồng thời đảm bảo an ninh, an toàn cho người và tàu trong quá trình di chuyển", bà Phạm Thu Hằng nói trong họp báo.
