Khi Patrick Ciriello mất việc và không tìm được công việc mới trong gần một năm, mọi thứ với người đàn ông 60 tuổi ở Vermont (Mỹ) này dường như sụp đổ, bởi ông là trụ cột kinh tế của gia đình. “Bạn thường nghe về những người rơi xuống đáy vực”, Ciriello nói với Guardian. “Tôi cũng đã ở trong hoàn cảnh đó”.
Trong phần lớn sự nghiệp, Ciriello với tấm bằng thạc sĩ quản lý thông tin đã thiết kế vô số hệ thống phần mềm cho các ngân hàng, trường đại học và công ty dược phẩm. Ông đã trải qua nhiều cú sốc kinh tế, từ sự sụp đổ của bong bóng dotcom, khủng hoảng tài chính năm 2008 cho đến đại dịch Covid-19. Ông cũng mất việc nhiều lần, nhưng thường kiếm được công việc mới sau đó.
Nhưng đến năm 2023, khi cơn sốt AI bùng nổ, mọi thứ dường như khác hẳn. Ciriello cũng mất việc. Ông đã gửi hàng trăm đơn xin việc đến vị trí hỗ trợ IT, dịch vụ khách hàng, thậm chí cả công việc bán hàng tại quầy thực phẩm ở một siêu thị, nhưng đều nhận lại cái lắc đầu.
Không thể tìm công việc mới, Ciriello phải ở trên “ngôi nhà di động” là chiếc xe Toyota Highlander cũ. Vào một tối tháng 3/2024, ông nhận được tin nhắn bí ẩn trên LinkedIn và cuối cùng có công việc mới: huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo.
Sau khi tốt nghiệp trường Y khoa Albert Einstein và thạc sĩ y tế công cộng tại Đại học Brown nhiều năm trước, Rebecca Kimble, 52 tuổi, đã điều trị và cứu sống bệnh nhân tại các phòng cấp cứu trên khắp nước Mỹ, với thu nhập 300.000-500.000 USD mỗi năm. Nhưng vào tháng 2/2022, công việc của bà gặp trục trặc vì vấn đề sức khỏe. Sau hai năm điều trị và trở lại, bà liên tục bị từ chối khi ứng tuyển vào các vị trí.
Nhiều tháng nỗ lực tìm công việc mới không thành công, Kimble nhận ra bản thân có thể không quay lại phòng cấp cứu nữa, và đó là một cú sốc lớn. “Thật kinh khủng. Mỗi lần cố gắng nhưng lại bị từ chối, tôi lại phải trải qua quá trình vật lộn với chứng trầm cảm và lo âu. Tôi nghĩ một phần con người tôi đã chết, nhưng tôi chưa sẵn sàng cho điều đó”. Đầu năm nay, Kimble tìm thấy công việc mới: đào tạo AI trên nhiều nền tảng khác nhau, đánh giá cách các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) phản hồi câu hỏi về y tế.
Giống như Kimble, Anne chuyển sang lĩnh vực đào tạo AI sau khi sự nghiệp học thuật của cô bị đình trệ. Người phụ nữ 60 tuổi yêu cầu giấu tên này có bằng thạc sĩ về khoa học sức khỏe và tiến sĩ về chính sách công, đã dành 18 năm làm việc trong lĩnh vực quản lý giáo dục đại học, giám sát và giảng dạy các chương trình tiến sĩ.
Tuy nhiên, các hội chứng liên quan đến hậu Covid-19 khiến Anne mệt mỏi và giảm trí nhớ. Bà nghỉ việc tháng 4/2023, sau đó ứng tuyển vào khoảng 100 vị trí làm việc từ xa, nhưng đều bị từ chối. Trong một lần tình cờ, Anne tìm thấy công việc huấn luyện AI trên mạng. Từng có mức lương 6 con số trong giới học thuật, bà khi đó kiếm được 26 USD/giờ khi huấn luyện AI của Google, sau đó là Meta, không có bất kỳ phúc lợi nào. “Thật đau lòng và nản chí khi nghĩ đến tất cả thời gian tôi đã dành cho sự nghiệp và những hy sinh tôi đã bỏ ra để có tấm bằng thạc sĩ”, Anne nói.
Ciriello, Kimble, Anne là ba trong số những người trên 50 tuổi tìm đến công việc huấn luyện AI dù sở hữu trình độ chuyên môn cao. Công việc của họ chủ yếu là gắn nhãn và đánh giá thông tin sử dụng để đào tạo các mô hình như ChatGPT của OpenAI hay Gemini của Google. Các dịch vụ thường thông qua bên thứ ba như Mercor, GlobalLogic, TEKsystems, Micro1 hay Alignerr.
So với công việc trước đó, mức thu nhập của những chuyên gia giàu kinh nghiệm này có thể giảm rất sâu. Tuy nhiên, với hầu hết, chúng là công việc làm thêm, hoặc một phương án tạm thời sau khi bị sa thải. So với người huấn luyện phổ thông, nhóm chuyên gia này cũng kiếm nhiều tiền hơn, có thể tới 180 USD/giờ.
Nhưng đối với một số người lao động lớn tuổi như Ciriello, công việc huấn luyện AI lại mang ý nghĩa hoàn toàn khác: nơi nương náu cuối cùng trong một thị trường việc làm khắc nghiệt thời công nghệ, nơi càng lớn tuổi càng khó trụ lại hoặc quay lại làm việc. Đối với nhiều người trong số họ, việc AI “cướp” việc nếu đào tạo chúng hay không là điều không còn quan trọng. Họ cần việc làm ngay bây giờ.
Theo Richard Johnson, Phó chủ tịch Viện Chính sách Công AARP của Mỹ, lao động Mỹ trên 60 tuổi mất thời gian tìm việc mới lâu hơn tới 50% so với độ tuổi 20-30. Chỉ một phần nhỏ tìm được công việc có mức thu nhập trước đây. “Các nhà tuyển dụng cho rằng người lao động lớn tuổi tốn kém hơn, thiếu kỹ năng hiện đại và khó đào tạo hơn so với người trẻ tuổi”, Johnson nói với WSJ.
Urban Institute, một tổ chức phi lợi nhuận chuyên nghiên cứu chính sách xã hội, cuối năm ngoái cho biết khoảng một nửa số người lao động ở Mỹ trong độ tuổi 50-54 bị buộc thôi việc sớm trước khi đến tuổi nghỉ hưu. Một tổ chức khác là Viện Chính sách Kinh tế (Economic Policy Institute) chỉ ra khoảng 5,7 triệu người lao động trên 55 tuổi đã mất việc làm giai đoạn 2020-2025, và nhiều người đến nay vẫn chưa tìm được việc làm ổn định.
Những người đang huấn luyện AI có trình độ cao cho biết công việc này có thể thú vị về mặt trí tuệ, nhưng nó cũng khiến họ phải đối mặt với sự bất ổn của nền kinh tế việc làm tự do. Ciriello cho biết đã phải ngừng một số công việc dán nhãn dữ liệu sau khi cảm thấy bị bóc lột; Anne đánh giá mọi thứ thoải mái hơn công việc cũ; nhưng Kimble cho rằng chúng “không phải là công việc”, chỉ là một hình thức làm thêm.
“Nếu ngày mai, khi được giao một công việc đúng chuyên môn mà tôi nghĩ mình có thể làm được, tôi sẽ đi làm”, bà Kimble nói”. Tôi nhớ phòng cấp cứu”.
Bảo Lâm tổng hợp
Mặt trái của nghề bán dữ liệu cá nhân cho AI
30 tỷ hình ảnh thu thập từ Pokémon Go được dùng để huấn luyện robot
Con người có thể cần huấn luyện để phân biệt khuôn mặt AI tạo
Đây là nội dung chính của "Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026-2030" (VREF) do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành. Chương trình đánh dấu bước chuyển từ hỗ trợ đào tạo sang đầu tư trực tiếp cho hoạt động nghiên cứu, nhằm hình thành lực lượng khoa học trẻ có năng lực tự chủ công nghệ.
Theo đó nghiên cứu sinh đề xuất nhiệm vụ nghiên cứu hướng tới làm chủ, sáng tạo công nghệ lõi, gắn với phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược; hoặc thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu xuất sắc, có tính mới, đột phá trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ khác, sẽ nhận được tài trợ.
Chương trình sẽ tuyển chọn mỗi năm khoảng 100 nghiên cứu sinh xuất sắc để cấp kinh phí. Nguồn lực được ưu tiên cho nhóm nghiên cứu hướng tới làm chủ công nghệ lõi, phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược; phần còn lại dành cho các nghiên cứu ở lĩnh vực khác.
Kinh phí hỗ trợ tối đa 1 tỷ đồng mỗi năm cho nghiên cứu sinh, trong thời gian không quá 3 năm. Trường hợp cần thiết có thể gia hạn thực hiện nhiệm vụ nhưng không tăng thời gian hỗ trợ. Số tiền này phải được sử dụng cho các hoạt động trực tiếp phục vụ nghiên cứu như phát triển sản phẩm, công bố khoa học, đăng ký sở hữu trí tuệ, thử nghiệm công nghệ và hợp tác quốc tế.
Chương trình có cách tiếp cận "đầu tư theo kết quả". Việc giải ngân gắn với tiến độ và kết quả đầu ra. Các nhiệm vụ không đạt yêu cầu có thể bị điều chỉnh hoặc chấm dứt hỗ trợ.
Các chỉ tiêu đầu ra cũng được quy định cụ thể: tối thiểu 60% kết quả nghiên cứu phải công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín; ít nhất 20% có đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; và tối thiểu 15% kết quả được chuyển giao, thương mại hóa hoặc ứng dụng vào thực tiễn.
Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc triển khai trên phạm vi toàn quốc, với sự tham gia của các nghiên cứu sinh, cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ, đội ngũ chuyên gia trong, ngoài nước và cộng đồng doanh nghiệp.
Chương trình khuyến khích hợp tác giữa Nhà nước, viện trường và doanh nghiệp. Trong đó, doanh nghiệp có thể tham gia từ khâu đề xuất đề tài đến thương mại hóa kết quả, đồng thời thúc đẩy cơ chế đồng tài trợ và liên kết quốc tế.
Cơ chế đồng hướng dẫn với chuyên gia nước ngoài và trí thức Việt Nam ở nước ngoài cũng được khuyến khích, nhằm tạo điều kiện để nghiên cứu sinh tiếp cận chuẩn mực khoa học toàn cầu.
Toàn bộ kinh phí lấy từ ngân sách nhà nước thực hiện thông qua nguồn chi sự nghiệp khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng năm. Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) được giao chủ trì tổ chức thực hiện VREF, từ xây dựng quy chế, tuyển chọn đến cấp kinh phí và theo dõi, đánh giá chương trình.
Bốn phi hành gia của Artemis II, nhiệm vụ có người lái đầu tiên đến Mặt Trăng kể từ Apollo 17 năm 1972, hạ cánh an toàn tối 10/4 theo múi giờ EDT (sáng 11/4 giờ Hà Nội). Đây là cột mốc quan trọng, nhưng NASA đã lên lộ trình cụ thể cho mục tiêu lớn hơn những năm tới.
Artemis II là một bước đệm trong mục tiêu thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng. Trước đó, nhiệm vụ không người lái Artemis I đã diễn ra hồi tháng 11/2022, sau nhiều đợt hoãn và hủy phóng.
Nhiệm vụ tiếp theo sẽ là Artemis III, ban đầu được thiết kế là chuyến đi có người lái lên bề mặt Mặt Trăng. Nhưng cuối tháng 2, Giám đốc NASA Jared Isaacman thông báo sự thay đổi lớn: phi hành đoàn Artemis III vẫn ở lại quỹ đạo Trái Đất để thử nghiệm khả năng kết nối của tàu Orion với một hoặc hai tàu đổ bộ Mặt Trăng có người lái trong chương trình, bao gồm Starship của SpaceX và Blue Moon của Blue Origin. Nhiệm vụ này dự kiến diễn ra năm 2027.
Nếu suôn sẻ, đến cuối 2028, Artemis IV đưa phi hành gia hạ cánh xuống gần cực nam Mặt Trăng bằng tàu Orion và một phương tiện đổ bộ do tư nhân phát triển. Sau đó, các nhiệm vụ Artemis tiếp tục diễn ra, giúp thiết lập căn cứ trên Mặt Trăng vào năm 2032. Các phi hành gia sẽ sống và làm việc dài hạn tại căn cứ này, đúc rút cho NASA các kỹ năng cần thiết để thực hiện bước nhảy vọt tiếp theo là lên Sao Hỏa.
Hiện quá trình chuẩn bị cho Artemis III đã bắt đầu. Trong cuộc họp báo về Artemis II ngày 7/4, Isaacman tiết lộ NASA đã tổ chức "cuộc thảo luận về thiết kế nhiệm vụ Artemis III cấp cao đầu tiên" ngay hôm đó. "Dựa trên thông tin từ phản hồi của các nhà cung cấp, có nhiều điều chúng tôi biết là có thể đạt được", ông nói thêm.
Artemis III đang lựa chọn quỹ đạo Trái Đất tầm thấp hoặc tầm cao. "Mỗi phương án có ưu nhược điểm riêng. Chúng tôi có thể hình dung phần nào hướng đi phù hợp dựa trên nhịp độ phóng của hai nhà cung cấp phương tiện đổ bộ tư nhân", Isaacman giải thích.
Theo Phó giám đốc NASA Amit Kshatriya, các nhóm đã đạt được tiến bộ đáng kể trong chế tạo phần cứng cho Artemis III. Một số bộ phận tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) của nhiệm vụ đã có mặt tại địa điểm phóng - Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida. Những bộ phận khác sẽ được vận chuyển từ Cơ sở Lắp ráp Michoud của NASA ở Louisiana cuối tháng này.
"Chúng tôi đang thực sự nghiêm túc tiến hành càng nhanh càng tốt", Kshatriya hôm 9/4 chia sẻ. Khi phi hành đoàn Artemis II hạ cánh hôm 10/4, ông nói sẽ sớm công bố danh tính các phi hành gia Artemis III.
Lý do sau 54 năm Mỹ mới bay quanh Mặt Trăng
Ngay trước chuyến bay của Apollo 17 tháng 12/1972, Quốc hội Mỹ cắt giảm ngân sách của NASA. Tổng thống Richard Nixon, nhậm chức tháng 1/1969, ủng hộ một chương trình không gian tiết kiệm hơn và chuyển trọng tâm sang tàu con thoi. Sau đó, Mỹ tập trung vào quỹ đạo Trái Đất tầm thấp và xây dựng trạm vũ trụ thay vì tiếp tục bay lên Mặt Trăng.
Nước này được cho là không còn động lực quay lại sau những cuộc đổ bộ tiêu tốn ngân sách. "Nhiều người nghĩ kiểu: Chúng ta đã làm những gì tổng thống John F. Kennedy muốn. Chúng ta đánh bại Liên Xô và vẫn là cường quốc công nghệ của thế giới. Vậy sao còn cần quay lại?", Ed Stewart, quản lý bảo tàng tại Trung tâm Không gian và Tên lửa Mỹ, nói với Space.
Phải tới 2017, Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ đạo NASA khởi động chương trình Artemis để đưa con người lên Mặt Trăng. Tuy nhiên, gần 50 năm đã trôi qua và phần lớn công nghệ trong chương trình Apollo đã lỗi thời, chuyên gia từng xây dựng và vận hành hệ thống thời đó cũng không còn làm việc trong lĩnh vực này.
"Toàn bộ thế hệ đó đã rời khỏi ngành. Chúng ta đang học lại cách làm, nhưng với công nghệ mới và khác biệt", John Thornton, CEO công ty Astrobotic Technology (Mỹ), nói với Live Science.
Dù kế thừa kinh nghiệm của sứ mệnh cũ, NASA vẫn phải giải quyết những thách thức kỹ thuật trong kỷ nguyên mới. Do khởi động chương trình chưa đầy 10 năm, các hệ thống mới cần nhiều năm để nghiên cứu, phát triển, sản xuất và thử nghiệm, cũng như cần thời gian chứng nhận đảm bảo an toàn và đủ điều kiện bay. Một số yếu tố khác cũng làm trì hoãn, như phát triển bộ đồ du hành vũ trụ, giải quyết vấn đề với tấm chắn nhiệt của tàu, xây dựng hệ thống hạ cánh mới.
Quan trọng hơn, khác với Apollo, Artemis không chỉ hướng đến "cắm cờ và để lại dấu chân" với những chuyến ghé thăm và nghiên cứu ngắn hạn 1-3 ngày mà muốn thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người, tạo bước đệm cho việc khám phá Sao Hỏa.
Do đó, lộ trình chinh phục Mặt Trăng của NASA được chia theo nhiều giai đoạn: Artermis I - nhiệm vụ không người lái (2022); Artermis II - nhiệm vụ có người lái bay vòng quanh Mặt Trăng (2026), Artermis III - thử nghiệm kết nối tàu Orion với tàu đổ bộ Mặt Trăng có người lái (2027), Artemis IV - đổ bộ Mặt Trăng (dự kiến 2028)...
Bù đắp cho kinh phí hạn chế, NASA cũng tăng cường hợp tác với công ty tư nhân để chế tạo những bộ phận quan trọng cho nhiệm vụ Mặt Trăng. Tuy nhiên, cả hai tàu đổ bộ chở người tư nhân đều chưa chứng minh hiệu quả.
Blue Moon của tỷ phú Jeff Bezos đến nay chưa cất cánh. Trong khi đó, Starship của Elon Musk đã thực hiện 11 chuyến bay thử nghiệm, hai chuyến gần nhất đều thành công, nhưng chưa từng lên tới quỹ đạo, chưa chứng minh được khả năng tiếp nhiên liệu ngoài Trái Đất (điều cần thiết cho mục tiêu hiện diện lâu dài trên Mặt Trăng hoặc Sao Hỏa) và cũng chưa trang bị hệ thống hỗ trợ sự sống.
Trong nhiệm vụ Artermis II, tàu Orion cũng cho thấy còn một số vấn đề cần khắc phục. Hệ thống đẩy của tàu bị rò rỉ heli, vốn dùng để đẩy nhiên liệu từ thùng chứa vào động cơ. Ông Kshatriya giải thích: "Tỷ lệ rò rỉ quan sát được nằm trong giới hạn chấp nhận, nhưng điều này có thể dẫn đến việc phải thiết kế lại hệ thống van. Với nhiệm vụ quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, tôi không cần những van đó phải chịu áp suất tương tự, nhưng với nhiệm vụ quỹ đạo Mặt Trăng thì cần".
Nhà vệ sinh hiện đại của tàu Orion cũng nhiều lần gặp sự cố nên các kỹ sư sẽ cần điều chỉnh một số chi tiết. Space nhận định, chắc chắn còn nhiều vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai chương trình Artemis. Nhưng Isaacman tin rằng NASA đủ khả năng vượt qua thử thách, đồng thời dẫn chứng thành công của Artemis II.
"Đây mới chỉ là khởi đầu", ông nói ngay sau khi phi hành đoàn Artemis II hạ cánh xuống biển. "Chúng ta sẽ tiếp tục thực hiện việc này thường xuyên hơn, triển khai các nhiệm vụ đến Mặt Trăng cho tới khi đổ bộ năm 2028 và bắt đầu xây dựng căn cứ".
Theo Digital Trends, từ trước đến nay, khi truy cập một trang web nặng, trình duyệt thường phải 'gồng mình' tải tất cả nội dung cùng lúc ngay khi vừa mở trang. Điều này dẫn đến tình trạng giật lag, tốn tài nguyên máy và lãng phí dữ liệu không cần thiết. Tuy nhiên, với đề xuất mới nhất từ cộng đồng phát triển Chromium, Google Chrome cùng các trình duyệt như Edge hay Vivaldi sắp được trang bị khả năng Lazy Loading (tải chậm) gốc cho cả video và audio.
Thay vì 'ngốn' sạch băng thông ngay lập tức, Chrome sẽ hoạt động thông minh hơn, khi trình duyệt này chỉ tải video hoặc đoạn âm thanh khi bạn cuộn màn hình đến gần vị trí của chúng. Nếu bạn không cuộn tới, dữ liệu đó sẽ không bao giờ được tải. Điều này không chỉ giúp trang web hiển thị gần như ngay lập tức mà còn giúp người dùng tiết kiệm một lượng lớn dung lượng 4G/5G nếu không có nhu cầu xem hết nội dung trang.
Trước đây, các lập trình viên phải viết những đoạn mã JavaScript phức tạp để ép video tải chậm. Tuy nhiên, cách làm này thường gây tốn tài nguyên và dễ phát sinh lỗi. Với thay đổi mới này, trình duyệt sẽ tự động đảm nhận việc tải chậm một cách trơn tru, tận dụng tối đa các tối ưu hóa có sẵn của hệ thống để mang lại trải nghiệm mượt mà nhất mà không cần đến các đoạn mã trung gian gây chậm máy.
Tính năng này đã đi qua các bước thử nghiệm cuối cùng từ tháng 1 và dự kiến sẽ được bật mặc định cho tất cả người dùng kể từ phiên bản Chrome 148. Đây được xem là một trong những nâng cấp đáng giá nhất về hiệu năng của Chrome trong năm 2026, giúp trình duyệt này tiếp tục giữ vững ngôi vương về tốc độ và sự tiện dụng.
