Tổng thống Donald Trump hôm 5/4 thông báo các lực lượng Mỹ đã giải cứu được thành viên còn lại trong tổ lái tiêm kích đa năng F-15E bị phòng không Iran bắn rơi. Ông khẳng định những chiến dịch đột kích, giải cứu phi công như vậy “rất hiếm khi được tiến hành” bởi mối đe dọa đối với nhân lực và khí tài của quân đội Mỹ.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ca ngợi đây là “một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất trong lịch sử Mỹ”.
Chiến dịch tìm kiếm cứu hộ được triển khai ngay sau khi tiêm kích đa năng F-15E Mỹ bị bắn hạ ở khu vực sâu trong không phận phía nam Iran hôm 3/4.
Phi công buồng trước nhanh chóng được giải cứu sau vài giờ. Sĩ quan điều khiển vũ khí ngồi buồng sau, người được ông Trump mô tả là “một đại tá rất được kính trọng”, đã mất tích. Điều đó khiến quân đội Mỹ phải gấp rút huy động nguồn lực quy mô lớn để tìm kiếm phi công, một phần do lo ngại cục diện đàm phán sẽ thay đổi nếu Iran bắt sống được người này.
Hai quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ với CNN rằng phi công này mang theo súng ngắn, bộ phát tín hiệu định vị và hệ thống liên lạc bảo mật, đồng thời phải liên tục di chuyển để trốn các mũi truy lùng của lực lượng Iran.
Vì lo ngại bị đối phương phát hiện, đại tá Mỹ không thể liên tục phát tín hiệu vô tuyến cho đồng đội xác định vị trí. Có thời điểm, ông phải leo lên sườn núi ở độ cao khoảng 2.100 m so với mực nước biển để tránh gọng kìm truy đuổi của các dân quân Iran.
Sĩ quan Mỹ cuối cùng ẩn nấp trong một khe núi. Vị trí của ông được các đặc vụ Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) xác định bằng nguồn lực riêng, sau đó chuyển lại cho Nhà Trắng và Lầu Năm Góc để đưa ra quyết định hành động. Đây cũng đánh dấu lần đầu Mỹ điều động quân nhân đặt chân lên lãnh thổ Iran kể từ đầu xung đột.
“Trong vòng 8 tiếng sau khi xác định được vị trí, chúng tôi đã xây dựng xong kế hoạch hành động. Trong 12 tiếng sau đó, chúng tôi đã triển khai lực lượng vào Iran”, một nguồn tin tình báo Mỹ tiết lộ với Fox News.
Theo tiết lộ từ các quan chức Mỹ, hàng trăm binh sĩ cùng lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ và hàng chục máy bay từ các quân chủng đã tham gia chiến dịch. Quy mô nhân sự và số lượng phương tiện được huy động khiến chiến dịch trở nên đặc biệt hiếm có.
“Đây là những điều chúng ta chỉ thấy trong phim. Khi câu chuyện chính thức được công bố, tôi nghĩ mọi người sẽ bất ngờ. Đây là chiến dịch có thể được ghi vào sách sử”, Jennifer Griffin, nhà báo chuyên về chiến sự của Fox, bình luận về chiến dịch sau khi tiếp cận các nguồn tin Lầu Năm Góc.
Một quan chức Mỹ mô tả cho biết chiến dịch giải cứu được chia làm hai giai đoạn, gồm bao vây khu vực và tiếp cận mục tiêu. Hoạt động diễn ra trong nhiều giờ, kéo dài từ đêm sang ngày, thay vì được tiến hành chớp nhoáng trong đêm như các chiến dịch giải cứu thông thường.
Đặc nhiệm SEAL Team 6 của hải quân Mỹ được giao nhiệm vụ tiến vào khu vực mục tiêu để giải cứu phi công, trong khi tiêm kích và các phương tiện yểm trợ hoạt động liên tục để kiểm soát không phận và ngăn lực lượng Iran tiếp cận. Các nguồn tin quan chức Mỹ khẳng định không xảy ra giao tranh trực diện giữa đặc nhiệm Mỹ và lực lượng Iran.
Song song với hoạt động quân sự, CIA triển khai chiến dịch đánh lạc hướng, tung thông tin sai lệch rằng phi công Mỹ đã được giải cứu từ lâu và đang được sơ tán khỏi Iran bằng đường bộ. Chiến thuật này nhằm gây nhiễu loạn và kìm hãm quá trình truy tìm của lực lượng Iran.
Khi các đơn vị Mỹ hội quân tại khu vực phi công ẩn nấp, không quân Mỹ tiến hành không kích và tuần tra để bảo đảm hành lang an toàn. Máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper và các hệ thống trinh sát liên tục theo dõi, sẵn sàng tấn công nếu lực lượng Iran tiến gần.
Chiến dịch cũng đòi hỏi thiết lập đường băng dã chiến trong lãnh thổ Iran để phục vụ rút quân. Dữ liệu đối chiếu địa lý cho thấy địa điểm này dường như nằm ở phía nam thành phố Isfahan, một trong những đô thị chủ chốt của Iran. Quân đội Mỹ đã triển khai ít nhất hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II đến đây, sẵn sàng đưa đặc nhiệm và phi công F-15E rời khu vực.
Tuy nhiên, trong quá trình chờ đợi, hai máy bay MC-130J đã gặp sự cố và không thể cất cánh.
Bộ chỉ huy chiến dịch sau đó phải điều động 3 vận tải cơ dự bị đến sân bay dã chiến để sơ tán lực lượng. Đặc nhiệm Mỹ phá hủy hai máy bay MC-130J, mỗi chiếc có giá xuất xưởng khoảng 114 triệu USD, nhằm ngăn chúng rơi vào tay Iran. Hình ảnh hiện trường còn cho thấy một hoặc hai trực thăng hạng nhẹ AH/MH-6 Little Bird, có giá 2-7 triệu USD tùy phiên bản, bị cháy rụi.
Giới chức Mỹ không công bố nguyên nhân dẫn tới sự cố. ABC News dẫn lời hai quan chức giấu tên cho biết các phi cơ Commando II bị mắc kẹt trong nền cát, trong khi quân đội Iran tuyên bố đã bắn hạ “ít nhất một vận tải cơ C-130 và hai trực thăng của Mỹ”.
Quân đội Mỹ cho biết không có trường hợp thiệt mạng trong chiến dịch giải cứu. Ông Trump nói rằng đại tá phi công F-15E bị thương nặng, nhưng đang được điều trị và sẽ phục hồi sức khỏe.
Tuy nhiên, quân đội Mỹ cũng hứng chịu nhiều tổn thất khí tài trong nỗ lực giải cứu. Bên cạnh các vận tải cơ MC-130J và trực thăng AH/MH-6 bị phá hủy, một cường kích A-10 đã bị phòng không Iran bắn rơi khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm.
Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng vẫn hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.
Các quan chức Mỹ và giới chuyên gia nhận định đây là chiến dịch có độ phức tạp hiếm thấy, bắt nguồn từ hàng loạt yếu tố như địa hình núi non hiểm trở, phi công bị thương, áp lực truy đuổi từ đối phương, phải triển khai lực lượng vào sâu trong lãnh thổ thù địch.
Theo Griffin, chiến dịch này vượt trội cả về quy mô lẫn mức độ rủi ro so với những đợt giải cứu của quân đội Mỹ trong quá khứ.
“Đây là hoạt động rất khác thường. Chúng ta đã giải cứu phi công giữa ban ngày, sau 7 giờ hiện diện trong lãnh thổ Iran. Tất cả binh sĩ tham gia đã thể hiện tài năng và sự dũng cảm tuyệt vời”, Tổng thống Trump cho hay.
Theo báo Times of Israel, trong bài phát biểu trên truyền hình ngày 8-4, ông Netanyahu nhấn mạnh lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Mỹ và Iran - được triển khai với sự phối hợp của Israel - sẽ không đồng nghĩa với việc chấm dứt chiến sự.
Theo ông, đây chỉ là một cột mốc trong tiến trình dài hơn nhằm đạt được các mục tiêu chiến lược của Israel.
"Chúng tôi vẫn còn những mục tiêu cần hoàn thành và sẽ đạt được chúng, bằng thỏa thuận hoặc bằng việc tiếp tục chiến sự. Ngón tay chúng tôi vẫn đặt trên cò súng", ông tuyên bố, khẳng định Israel có thể quay lại chiến đấu "bất cứ lúc nào cần thiết".
Nhà lãnh đạo Israel cho rằng Iran bước vào giai đoạn tạm dừng này trong tình trạng "yếu hơn bao giờ hết", sau khi hứng chịu các đòn tấn công liên tiếp trong suốt sáu tuần qua.
Ông Netanyahu khẳng định chiến dịch quân sự của Israel đã đạt được nhiều kết quả đáng kể: phá hủy năng lực sản xuất tên lửa, làm suy yếu chương trình hạt nhân, tấn công các cơ sở hạ tầng trọng yếu như nhà máy thép, tổ hợp hóa dầu, loại bỏ bộ máy lãnh đạo cấp cao, cũng như mạng lưới tài chính và sản xuất vũ khí của Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Nhà lãnh đạo cũng nhấn mạnh mục tiêu then chốt là loại bỏ hoặc ít nhất làm suy yếu nghiêm trọng chương trình hạt nhân của Iran - điều ông gọi là "mối đe dọa sống còn" đối với Israel.
Theo ông, toàn bộ lượng uranium làm giàu của Iran sẽ phải được đưa ra khỏi nước này, "bằng thỏa thuận hoặc bằng giao tranh".
Bên cạnh đó, ông dành nhiều thời lượng của bài phát biểu để ca ngợi quan hệ hợp tác với Tổng thống Trump, gọi đây là "liên minh chưa từng có tiền lệ" và là yếu tố giúp "thay đổi diện mạo Trung Đông".
Theo ông, hai bên đã phối hợp chặt chẽ trong suốt chiến dịch và cùng theo đuổi mục tiêu chung là loại bỏ mối đe dọa từ Iran.
Không chỉ dừng lại ở Iran, ông Netanyahu khẳng định Israel vẫn tiếp tục các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Hezbollah tại Lebanon, bất chấp các tranh cãi liên quan đến phạm vi của thỏa thuận ngừng bắn.
Tuy nhiên, nội bộ Israel không hoàn toàn ủng hộ trước những tuyên bố cứng rắn của ông Netanyahu.
Lãnh đạo phe đối lập Yair Lapid đã chỉ trích mạnh mẽ thỏa thuận ngừng bắn, gọi đây là một "thảm họa ngoại giao" và cho rằng chính phủ không đạt được các mục tiêu đề ra.
Theo ông Lapid, kết quả hiện tại của cuộc chiến đang là điều "tệ nhất có thể": chính quyền Iran không bị lật đổ, chương trình hạt nhân vẫn tồn tại, trong khi tên lửa của Iran và Hezbollah vẫn tiếp tục đe dọa Israel.
Ông Lapid cáo buộc chính phủ đã đưa đất nước vào một "thất bại chiến lược", chỉ trích sự "kiêu ngạo, thiếu trách nhiệm và thiếu kế hoạch, quản lý yếu kém và những lời nói dối với Mỹ" của ông Netanyahu.
Những chỉ trích này phản ánh sự chia rẽ ngày càng rõ rệt trong chính trường Israel, khi một bộ phận cho rằng chiến dịch quân sự chưa mang lại kết quả tương xứng với chi phí và rủi ro.
Các chính trị gia khác, bao gồm cựu Thủ tướng Naftali Bennett, cũng cảnh báo rằng Israel có thể đang đối mặt với một Iran "quyết tâm trả đũa hơn" và thậm chí theo đuổi vũ khí hạt nhân mạnh mẽ hơn sau cuộc chiến.
Trong khi đó, ông Netanyahu bác bỏ mọi chỉ trích, cho rằng những người "coi nhẹ thành tựu" của Israel là do thiếu hiểu biết, hoặc có động cơ chính trị. Ông khẳng định chiến dịch đã "làm lung lay nền tảng" của chính quyền Iran và giúp Israel trở nên mạnh hơn đáng kể.
"Chừng nào còn diễn ra các cuộc tấn công tên lửa nhắm vào dân thường Israel, Iran sẽ phải trả giá đắt, bị làm cho suy yếu và cuối cùng là bị tê liệt cơ sở hạ tầng quốc gia cũng như năng lực hoạt động", Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz, nói ngày 5/4.
Ông Katz tuyên bố quân đội Israel sẽ tiếp tục "truy đuổi và hạ sát" giới lãnh đạo Iran, đồng thời tấn công các mục tiêu an ninh và tài sản chiến lược trên khắp quốc gia Cộng hòa Hồi giáo này.
Những ngày gần đây, quân đội Israel cùng phía Mỹ đã tấn công các cơ sở sản xuất thép và hóa dầu của Iran, với cáo buộc rằng doanh thu từ những lĩnh vực này được Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sử dụng để tài trợ cho việc sản xuất vũ khí.
Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya, "đầu não tối cao" của các lực lượng vũ trang Iran, cùng ngày cảnh báo sẽ có những biện pháp trả đũa "tàn khốc hơn nhiều" nếu đối phương tấn công các mục tiêu dân sự.
"Nếu các cuộc tấn công vào mục tiêu dân sự lặp lại, giai đoạn tiếp theo của những hoạt động tấn công và trả đũa của chúng tôi sẽ tàn khốc, lan rộng hơn nhiều", phát ngôn viên của Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya tuyên bố.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó đe dọa phá hủy cơ sở hạ tầng dân sự của Iran, yêu cầu Tehran mở cửa lại eo biển Hormuz trước 20h giờ miền đông ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội).
Từ khi bắt đầu cuộc xung đột, bằng mạng lưới tình báo tinh vi, Israel đã lần theo dấu vết và liên tiếp hạ sát các quan chức cấp cao Iran, giáng đòn vào hệ thống an ninh nước này.
Tuy nhiên, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố nước này có cấu trúc chính trị vững chắc, nên việc Israel hạ sát các quan chức cấp cao không thể "giáng đòn chí mạng".
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Israel tiếp tục tăng cường áp lực lên Iran buộc nước này mở eo biển Hormuz chiến lược hoặc đối mặt với các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng.
Ngày 4-4, giờ địa phương, ông Trump thông báo rằng Iran còn 48 giờ theo hạn chót 10 ngày mà ông đã đặt ra trước đó để đạt được thỏa thuận và mở cửa eo biển Hormuz.
Hãng tin Reuters dẫn lời quan chức quốc phòng cấp cao của Israel nói rằng nước này đang chuẩn bị tấn công các cơ sở năng lượng của Iran nhưng đang chờ đèn xanh từ Mỹ. Theo quan chức này, các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng của Iran có thể sẽ diễn ra trong vòng một tuần tới.
Truyền thông nhà nước Iran đưa tin về các cuộc không kích vào một khu vực hóa dầu ở tây nam nước này gây hỏa hoạn và khiến 5 người bị thương. Thủ tướng Benjamin Netanyahu của Israel xác nhận tấn công nhà máy này, cho rằng đây là nơi sản xuất các vật liệu chế tạo thuốc nổ và tên lửa.
Israel chờ Mỹ bật đèn xanh tấn công các cơ sở năng lượng của Iran sau cảnh báo của ông Trump. Iran bác bỏ tối hậu thư của ông Trump phải mở cửa eo biển Hormuz đầu tuần sau.
"Nhiều lãnh đạo quân sự của Iran, những người đã lãnh đạo đất nước một cách tồi tệ và thiếu khôn ngoan, đã bị tiêu diệt, cùng với nhiều thứ khác, trong cuộc tấn công lớn ở Tehran!", ông Trump viết trên nền tảng Truth Social ngày 4-4, giờ Mỹ.
Bài đăng kèm theo một video cho thấy những vụ nổ thắp sáng đường chân trời của thành phố vào ban đêm ,nhưng không nêu rõ thời điểm diễn ra hành động quân sự này.
Cả Tehran và Washington đều đang tìm phi công Mỹ mất tích sau khi máy bay chiến đấu của Washington bị bắn rơi ở Iran.
Iran đã kêu gọi người dân giao nộp "phi công địch" để nhận tiền thưởng. Truyền thông Iran đưa tin các nhóm bộ lạc Iran đang tìm kiếm trên vùng núi thuộc tỉnh Khuzestan của Iran. Các nhóm này đã nhắm vào 2 máy bay Black Hawk của Mỹ ở tỉnh Kohgiluyeh, Boyer-Ahmad và khu vực Bakhtiari
Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã ca ngợi những người bộ lạc này vì đã phục vụ với tư cách là "những người bảo vệ biên giới dũng cảm, quả cảm và chiến thắng".
Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa sẽ giáng "toàn bộ địa ngục" xuống Iran nếu nước này không chấp nhận thỏa thuận mở cửa eo biển Hormuz trước ngày 6-4, ông Ali Abdollahi Aliabadi, Chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya, đáp trả: "Điều này nghĩa là cánh cửa địa ngục cũng sẽ mở ra với các người".
Trung tâm Khatam al-Anbiya ở Tehran. Cơ quan này đóng vai trò là sở chỉ huy tác chiến của lực lượng vũ trang Iran.
"Đừng quên: nếu xung đột leo thang, toàn bộ khu vực sẽ trở thành địa ngục đối với các người. Ảo tưởng đánh bại Cộng hòa Hồi giáo Iran đã biến thành một đầm lầy sẽ nhấn chìm các người", người phát ngôn Ebrahim Zolfaghari của cơ quan này nói thêm.
