Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo vẫn phụ thuộc vào hạ tầng đám mây, việc một mô hình có thể hoạt động trực tiếp trên thiết bị cá nhân đang trở thành bước ngoặt lớn. Google vừa công bố Gemma 4, dòng AI gọn nhẹ nhưng hiệu năng cao, hướng đến khả năng triển khai trực tiếp trên laptop, điện thoại và các thiết bị nhúng.
Gemma 4 là thế hệ mới trong dòng mô hình AI “open weight” của Google, được phát triển dựa trên nền tảng công nghệ từ hệ sinh thái Gemini. Theo tài liệu kỹ thuật do Google công bố, mô hình này được thiết kế với mục tiêu tối ưu hiệu năng trên mỗi tham số, giúp duy trì khả năng xử lý cao trong khi giảm đáng kể yêu cầu phần cứng.
Một điểm đáng chú ý là Gemma 4 có nhiều cấu hình khác nhau, từ các phiên bản nhỏ dành cho thiết bị di động đến các bản lớn hơn phục vụ máy trạm. Cách tiếp cận này cho phép cùng một nền tảng AI có thể hoạt động trên nhiều môi trường, từ smartphone đến hệ thống chuyên dụng.
Khác với các mô hình như GPT-4 vốn phụ thuộc vào máy chủ mạnh, Gemma 4 có thể được tải về và chạy trực tiếp trên CPU hoặc GPU của thiết bị. Điều này giúp giảm rào cản triển khai, đặc biệt với cá nhân và doanh nghiệp nhỏ.
Bên cạnh đó, việc phát hành theo hướng mở cho phép cộng đồng phát triển dễ dàng tùy chỉnh, tích hợp và xây dựng ứng dụng riêng, từ chatbot, trợ lý lập trình đến các hệ thống xử lý dữ liệu nội bộ.
Khả năng hoạt động offline là điểm khác biệt quan trọng của Gemma 4. Thay vì gửi dữ liệu lên máy chủ để xử lý, toàn bộ quá trình có thể diễn ra trực tiếp trên thiết bị người dùng.
Điều này mang lại lợi ích lớn về quyền riêng tư. Các dữ liệu nhạy cảm như tài liệu công việc hay thông tin cá nhân không cần rời khỏi thiết bị, giúp giảm nguy cơ rò rỉ. Đây là yếu tố ngày càng được quan tâm khi AI được sử dụng rộng rãi trong đời sống và công việc.
Ngoài ra, AI offline giúp cải thiện đáng kể tốc độ phản hồi. Khi không phụ thuộc vào kết nối mạng, các tác vụ như soạn thảo văn bản, dịch thuật hoặc hỗ trợ lập trình có thể được xử lý gần như tức thì.
Một lợi ích khác là chi phí. Khi không phụ thuộc vào dịch vụ đám mây hay API, người dùng có thể giảm đáng kể chi phí vận hành AI trong dài hạn.
Gemma 4 là một ví dụ rõ nét cho xu hướng lớn của ngành công nghệ, khi nhiều tập đoàn như Apple, Qualcomm hay Google đang chuyển hướng sang AI on device: Apple đã tích hợp các tính năng AI trực tiếp trên thiết bị trong hệ sinh thái của mình, trong khi Qualcomm phát triển các dòng chip với bộ xử lý AI chuyên dụng.
Sự kết hợp giữa phần cứng ngày càng mạnh và mô hình AI tối ưu hóa đang giúp việc triển khai AI trở nên linh hoạt hơn, có thể hoạt động trực tiếp trên nhiều loại thiết bị khác nhau. Tuy vậy, cách tiếp cận này vẫn tồn tại những hạn chế, đặc biệt về giới hạn tài nguyên và khả năng cập nhật dữ liệu theo thời gian.
Dù còn thách thức, khoảng cách giữa AI đám mây và AI trên thiết bị đang dần được thu hẹp. Nhiều chuyên gia cho rằng trong tương lai gần, hai mô hình này sẽ cùng tồn tại và bổ trợ lẫn nhau.
Sự xuất hiện của Gemma 4 cho thấy một hướng đi rõ ràng của ngành AI, khi trọng tâm dần chuyển từ hạ tầng đám mây sang thiết bị cá nhân. Nếu xu hướng này tiếp tục phát triển, AI sẽ không chỉ nhanh hơn và riêng tư hơn mà còn hiện diện trực tiếp trên từng thiết bị, thay vì chỉ nằm trong các trung tâm dữ liệu như trước đây.
Theo ghi nhận của Thanh Niên, các hệ thống bán lẻ ủy quyền lớn tại Việt Nam đã mở chương trình nhận đặt trước cho MacBook Neo, với lịch giao máy dự kiến từ ngày 9 đến 10.4. Mức giá niêm yết của sản phẩm khởi điểm từ 16,5 triệu đồng. Đặc biệt, thông qua cửa hàng trực tuyến của Apple, nhóm đối tượng khách hàng thuộc lĩnh vực giáo dục (học sinh, sinh viên, giáo viên, người làm trong ngành) có thể sở hữu máy với mức giá tối ưu từ 14 triệu đồng. Ở thời điểm hiện tại, mức giá này thậm chí còn thấp hơn mẫu điện thoại thông minh iPhone 17e vừa ra mắt.
"Sức nóng" của MacBook Neo được thể hiện ngay qua những con số thống kê ban đầu. Ông Nguyễn Lạc Huy, đại diện hệ thống CellphoneS tiết lộ chỉ sau 4 tiếng mở hệ thống, họ đã ghi nhận hơn 100 đơn đặt hàng có thanh toán cọc, cùng hơn 4.000 lượt khách hàng để lại thông tin quan tâm. Đây là mức độ tương tác cao chưa từng có đối với bất kỳ dòng MacBook nào tại hệ thống này.
"Người mua laptop thường không mang tính cấp bách như các sản phẩm công nghệ khác, nên việc Neo nhận được tín hiệu tích cực ngay từ giai đoạn đầu cho thấy sức hút khổng lồ của thiết bị", ông Huy nhận định. Trong khi đó, giới kinh doanh thiết bị Apple lâu năm cũng đánh giá dòng Neo đang trở thành "niềm hy vọng mới" về doanh số, thu hút sự quan tâm lớn hơn cả dòng máy chủ lực truyền thống là MacBook Air.
Sự xuất hiện của MacBook Neo không chỉ mở rộng tệp khách hàng của Apple, mà còn khiến phân khúc laptop từ 10 đến 20 triệu đồng lâu nay vốn là "miếng bánh" của riêng hệ máy tính chạy Windows trở nên thêm sôi động. Việc Apple định giá máy 599 USD (tại Mỹ) đã tác động đến ngành công nghiệp máy tính. Trước đó, trong một cuộc họp cấp cao diễn ra hồi tháng 3.2026, ông S.Y. Hsu, đồng CEO của hãng máy tính Asus, đã thẳng thắn thừa nhận giá MacBook Neo thực sự là một "cú sốc" đối với thị trường máy tính Windows.
Được định vị là sản phẩm phổ thông nhưng MacBook Neo vẫn duy trì thiết kế của Apple với bộ khung nhôm nguyên khối, ngoại hình có nhiều nét tương đồng với MacBook Air. Máy nhẹ chỉ 1,2 kg. Nhằm hướng tới giới trẻ, thiết bị cung cấp 4 tùy chọn màu sắc gồm hồng nhạt, xanh chàm, bạc và vàng.
Máy sở hữu màn hình Liquid Retina 13 inch không có thiết kế "tai thỏ", hỗ trợ dải màu lên tới một tỉ màu. Độ phân giải 2.408 x 1.506 pixel và độ sáng 500 nit của máy có phần nổi trội hơn các mẫu laptop Windows cùng tầm giá (thường chỉ dừng ở chuẩn Full HD và độ sáng khoảng 350 nit). Cạnh trên màn hình được tích hợp camera FaceTime HD 1.080p cùng hệ thống micro kép.
Đây là mẫu laptop đầu tiên của Apple sử dụng dòng vi xử lý có kiến trúc tương tự iPhone, thay vì dùng chip Intel hay dòng M-series "cây nhà lá vườn". Cấu hình này được tính toán để tối ưu cho tác vụ văn phòng, học tập cơ bản, đồng thời duy trì thời lượng pin tối đa 16 giờ. Neo vẫn được kế thừa bàn phím Magic Keyboard và bàn di chuột (trackpad) kích thước lớn của dòng MacBook nói chung. Tuy nhiên, để tối ưu chi phí sản xuất, tính năng bảo mật cảm biến vân tay Touch ID chỉ trang bị giới hạn trên phiên bản có dung lượng bộ nhớ 512 GB.
Nhưng nếu đem so với laptop Windows cùng tầm giá, MacBook Neo sẽ thua đáng kể về cấu hình cũng như khả năng xử lý đa tác vụ. Với một chiếc laptop xách tay sử dụng hệ điều hành Windows trong tầm giá 15 - 20 triệu đồng, người dùng sẽ được trải nghiệm RAM 16 GB, ổ cứng 512 GB - 1 TB (thay vì 256 GB/512 GB như Neo), đi cùng là chip Intel hoặc AMD Ryzen, thậm chí có những model sở hữu card đồ họa rời, cho phép sử dụng thêm nhiều tác vụ nặng như chỉnh sửa video, hình ảnh hoặc chơi game.
Trong bối cảnh AI phát triển mạnh và trở thành nền tảng của chuyển đổi số, an ninh mạng nổi lên như một trong những mối quan tâm hàng đầu. Bên cạnh cơ hội thúc đẩy đổi mới và nâng cao năng suất, AI cũng tạo ra các bề mặt tấn công mới, khiến bài toán bảo mật trở nên phức tạp hơn.
Thông tin được đưa ra tại hội thảo chuyên đề 'Bảo mật trong kỷ nguyên AI - Chiến lược hình thành tương lai số', tổ chức sáng 7-4 tại Hà Nội do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) phối hợp cùng Check Point Software Technologies tổ chức.
Đại tá, TS Nguyễn Hồng Quân - phó cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an; trưởng ban An ninh dữ liệu và Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia - nhận định AI đang đặt ra nhiều thách thức chiến lược trong bảo đảm an ninh quốc gia.
Theo đại diện A05, các hình thức lừa đảo hiện nay ngày càng tinh vi, sử dụng deepfake khó nhận diện, trong khi mã độc có khả năng tự thích nghi để né tránh hệ thống phòng thủ.
Đáng chú ý, tội phạm mạng đang chuyển dịch từ mô hình hoạt động đơn lẻ sang tổ chức chuyên nghiệp, vận hành theo hệ thống và mang tính công nghiệp hóa.
Trong bối cảnh đó, AI không còn chỉ là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành yếu tố tác động trực tiếp đến không gian an ninh mạng, thậm chí rộng hơn là an ninh quốc gia. Những vấn đề như bảo vệ chủ quyền dữ liệu, giảm phụ thuộc vào nền tảng công nghệ nước ngoài, cũng như bảo vệ chính các hệ thống AI trước nguy cơ bị tấn công đang trở thành thách thức lớn.
'AI không chỉ là công cụ, mà đang định hình lại không gian an ninh mạng và an ninh quốc gia. Việc làm chủ và bảo đảm an toàn cho công nghệ AI sẽ là yếu tố quyết định đối với sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia', ông Quân nhấn mạnh.
Tại hội thảo, đại diện Check Point Software Technologies cũng chia sẻ góc nhìn quốc tế về các rủi ro an ninh mạng trong quá trình chuyển đổi AI.
Bà Ruma Balasubramanian - chủ tịch Check Point Software Technologies khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Nhật Bản - cho rằng AI đang đồng thời tái định hình đổi mới kinh doanh và các rủi ro an ninh mà doanh nghiệp phải đối mặt.
Bà khuyến nghị các doanh nghiệp tại Việt Nam cần chú trọng phương pháp bảo mật AI dựa trên ba trụ cột: khả năng hiển thị, quản trị và phòng ngừa trên toàn bộ hệ sinh thái AI.
Cùng với đó, doanh nghiệp này giới thiệu nền tảng AI Defense Plane, cho phép bảo mật toàn diện ứng dụng và hạ tầng AI, với khả năng phòng thủ đa lớp trước các rủi ro như tấn công chèn lệnh (prompt injection), rò rỉ dữ liệu hay hành vi độc hại từ AI agents, hỗ trợ doanh nghiệp triển khai AI an toàn và tuân thủ.
Thời gian ngắn sau khi tàu vũ trụ Orion của sứ mệnh Artemis II rời bệ phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida, hướng tới Mặt Trăng lúc 5h35 sáng 2/4 (giờ Hà Nội), nhà vệ sinh được báo cáo đã bị hỏng. Nói với Space, phát ngôn viên NASA Gary Jordan, cho biết quạt thông gió và ống dẫn nước tiểu của nhà vệ sinh trên tàu Orion bị kẹt, nhưng đã giải quyết nhanh sự cố ngay sau đó.
Với tên gọi Hệ thống Quản lý Chất thải Tầng thượng (Upper Waste Management System - UWMS), nhà vệ sinh "mong manh" này có chi phí chế tạo tới 23 tỷ USD. NASA cho biết đã mất 6 năm để tạo ra chiếc "ngai vàng" bằng titan in 3D cho các phi hành gia.
Theo NYPost, thế hệ đầu tiên của UWMS đã được lắp đặt trên Trạm Vũ trụ Quốc tế ISS vào năm 2020 với chi phí 11,5 triệu USD. So với phiên bản cũ, nhà vệ sinh mới trên Artemis II có một số cải tiến, như thay thế túi ni lông bằng hệ thống hút chân không giúp giữ chất thải an toàn và sạch sẽ.
Tuy nhiên, chi phí xây dựng UWMS trên Artemis II vẫn thấp hơn so với nhà vệ sinh trên tàu con thoi Endeavour năm 1992. Theo Sách kỷ lục Guinness, hệ thống thu gom chất thải của tàu này có chi phí chế tạo và lắp đặt khoảng 30 triệu USD, tương đương giá trị 70 triệu USD năm 2026.
Theo Popular Science, hiện có 10 nhà vệ sinh tiên tiến trong không gian vũ trụ. Bên cạnh nhà vệ sinh của tàu Artemis II còn có bốn chiếc trên ISS, hai chiếc trên trạm vũ trụ Taingong của Trung Quốc. Ngoài ra, mỗi tàu Soyuz (Nga), Crew Dragon (Mỹ) và Shenzhou (Trung Quốc) đang hoạt động trên quỹ đạo đều có một chiếc.
Artemis II đánh dấu sứ mệnh có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA). Họ có 10 ngày bay quanh Mặt Trăng, thực hiện các thí nghiệm nghiên cứu khoa học, thử nghiệm khả năng điều khiển tàu vũ trụ, kiểm tra y tế, huấn luyện sinh tồn và nhiều công việc khác.
Tính đến sáng 4/4, phi hành đoàn bốn người đã cách Trái Đất hơn 229.000 km, bắt đầu gửi về những hình ảnh chụp Trái Đất. Họ còn khoảng 190.000 km để tiếp cận Mặt Trăng. Họ dự kiến tiến vào "vùng ảnh hưởng của Mặt Trăng" vào tối 5/4.
Bảo Lâm (theo NYPost, Popular Science, Space)
Toàn cảnh Trái Đất nhìn từ Artemis II
Phi hành đoàn Artemis II vượt mốc 'nửa đường tới Mặt Trăng'
