Để thực sự đặt chân xuống vùng cực nam mặt trăng, nhân loại phải hóa giải vô số thử thách tiềm ẩn rủi ro chết người, đòi hỏi những bước nhảy vọt về công nghệ mà Mỹ cùng các đối tác đang ráo riết chuẩn bị.
Trước hết, thách thức lớn nhất đối với các phi hành gia không nằm ở kỹ thuật bay mà là sự khắc nghiệt của địa hình cực nam mặt trăng. Do trục tự quay của mặt trăng chỉ nghiêng khoảng 1,5 độ, khiến một số khu vực ở đó không bao giờ nhận được ánh sáng mặt trời, hình thành những vùng tối vĩnh viễn, còn gọi là “cái bẫy lạnh” bên trong các miệng hố sâu thẳm với nhiệt độ có thể xuống tới âm 203 độ C. Ở mức nhiệt này, ngay cả những loại thép cứng nhất cũng trở nên giòn rụm như thủy tinh, khiến việc vận hành thiết bị trở thành một bài toán nan giải.
Bên cạnh đó, địa hình dốc đứng tới 35 độ tại miệng hố Shackleton, nơi được chọn làm địa điểm hạ cánh sắp tới, buộc các tàu hạ cánh thế hệ mới phải sở hữu hệ thống cảm biến điều hướng chính xác tuyệt đối để tìm được bãi đáp an toàn trong bóng tối dày đặc.
Tiếp nối khó khăn về môi trường là nỗi ám ảnh mang tên bụi regolith. Những hạt bụi sắc nhọn như mảnh kính vỡ và mang tĩnh điện cực mạnh này không chỉ tàn phá các khớp nối cơ khí mà còn đe dọa trực tiếp đến hệ hô hấp của con người. Để đối phó, NASA đã chuẩn bị công nghệ lá chắn bụi điện động (EDS) giúp đẩy lùi bụi bằng trường điện biến thiên. Đồng thời, bộ đồ du hành thế hệ mới cũng được thiết kế như những “áo giáp”, giúp phi hành gia linh hoạt thao tác và chịu đựng cái lạnh thấu xương trong nhiều giờ liên tục.
Mục tiêu đề ra của sứ mạng lần này là xây dựng căn cứ lâu dài trên mặt trăng, yêu cầu phải chuyển hàng trăm tấn thiết bị từ trái đất lên đó. Hiện tại không chỉ NASA mà các công ty tư nhân như SpaceX của tỉ phú Elon Musk hay Blue Origin của tỉ phú Jeff Bezos đang ráo riết tìm giải pháp.
Cuối cùng, để duy trì sự sống qua một đêm trăng (bằng hơn 14 ngày trái đất), lò phản ứng hạt nhân không gian tương lai của NASA sẽ là chìa khóa then chốt, giúp điện phân băng nước thành oxy và nhiên liệu.
Trong khi đó, các chương trình vũ trụ hiện đại không còn là sân chơi độc quyền của chính phủ. Theo chương trình Artemis, NASA đã chuyển sang làm khách hàng mua dịch vụ từ SpaceX và Blue Origin nhằm tối ưu ngân sách. Đồng thời những thiết kế khổng lồ như tàu Starship của Elon Musk hứa hẹn khả năng vận chuyển hàng trăm tấn thiết bị lên mặt trăng để xây dựng căn cứ.
Dù vậy, việc phải nạp nhiên liệu liên tục giữa môi trường không trọng lực tiềm ẩn rủi ro chẳng khác nào bơm xăng cho một chiếc xe tải đang lao với tốc độ cực cao trên cao tốc. Đây chính là một trong những thách thức lớn mà các gã khổng lồ này phải giải quyết để đáp ứng nhu cầu của khách hàng NASA.
Bên cạnh yếu tố công nghệ còn có áp lực cạnh tranh gay gắt từ các cường quốc khác. Thông tin từ Hiệp hội Planetary cho thấy nội bộ NASA hiện đang chật vật với tình trạng xói mòn chất xám khi hàng nghìn chuyên gia bị các tập đoàn tư nhân thu hút bằng mức đãi ngộ cao. Cuối cùng, khi công nghệ lõi nằm trọn trong tay giới siêu giàu, ranh giới giữa lợi ích quốc gia và tham vọng cá nhân ngày càng mờ nhạt, khiến các định hướng khoa học dễ rơi vào thế bị động.
Việc “đi nhờ” hạ tầng của các doanh nhân là lối tắt giúp nhân loại nhanh chóng trở lại quỹ đạo. Dù vậy, các chuyên gia cho rằng cần sớm thiết lập những hành lang pháp lý quốc tế vững chắc bởi lẽ khi các tỉ phú bắt đầu hạ cánh lên mặt trăng, một câu hỏi pháp lý hóc búa nảy sinh: Liệu họ có đang đại diện cho quốc gia hay chỉ đơn thuần là các thực thể tư nhân?
Chuyên trang quân sự Defense Express dẫn nguồn thạo tin cho hay, lực lượng Nga tại Donetsk dường như ghi nhận Ukraine đã dùng UAV trang bị “bom than chì” trong các cuộc tấn công ban đêm.
Dù Ukraine chưa bình luận về thông tin nói trên nhưng điều này đặt ra câu hỏi về bản chất của loại vũ khí này, lý do chúng có thể hiệu quả và những loại UAV nào của Kiev có khả năng mang loại đầu đạn như vậy.
Nhìn chung, “bom than chì” là loại đạn chùm chứa hàng chục quả đạn nhỏ, bên trong có các sợi than chì dẫn điện mịn. Sau khi được triển khai, các quả đạn nhỏ này phát tán các sợi than chì trên diện rộng ở một độ cao nhất định.
Tuy nhiên, nhiều khả năng các UAV nói trên không sử dụng đạn chùm mà là đầu đạn thông thường được nạp các sợi than chì tương tự. Trong trường hợp này, mô tả chính xác hơn sẽ là UAV mang đầu đạn dựa trên than chì.
Các loại vũ khí này được thiết kế để tấn công hạ tầng năng lượng, bao gồm nhà máy điện, máy biến áp và đường dây truyền tải. Do các sợi than chì có khả năng dẫn điện, chúng có thể gây ra hiện tượng đoản mạch khi bám vào các thiết bị này, từ đó làm tê liệt các hệ thống quan trọng.
Điều này cho phép gây gián đoạn lưới điện mà không cần phá hủy vật lý cơ sở hạ tầng.
Loại vũ khí này không phải mới. Chúng đã được sử dụng rộng rãi tại Iraq trong Chiến tranh Vùng Vịnh 1990-1991, được cho là đã vô hiệu hóa tới 85% lưới điện của quốc gia này. Các loại đạn tương tự cũng được sử dụng tại Nam Tư năm 1999, ảnh hưởng tới khoảng 70% hệ thống điện.
Dựa trên các hình ảnh mảnh vỡ được công bố, các đầu đạn dựa trên than chì này có thể được sử dụng trên UAV tấn công tầm xa FP-1 hoặc UAV tầm trung FP-2 do Fire Point sản xuất.
Theo EP
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ngày 15/4 cùng gặp gỡ thanh niên Trung Quốc và Việt Nam tham gia Chương trình "Hành trình đỏ nghiên cứu, học tập" tại thủ đô Bắc Kinh. Hoạt động nằm trong khuôn khổ chuyến thăm cấp nhà nước đến Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, theo TTXVN.
Phát biểu tại sự kiện, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tin mỗi thanh niên tham gia chương trình đều tự hào và trân trọng mối quan hệ "vừa là đồng chí, vừa là anh em" giữa hai nước.
"Ngày nay, thanh niên hai nước tiếp tục là lực lượng nòng cốt trong công cuộc xây dựng đất nước, là cầu nối quan trọng vun đắp tình hữu nghị, hợp tác giữa hai Đảng, hai nước Việt - Trung", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
Lãnh đạo Việt Nam mong muốn thế hệ trẻ hai nước xây dựng cho mình lý tưởng sống và bản lĩnh chính trị vững vàng, nâng cao nhận thức về ý nghĩa quan trọng và tầm cao chiến lược quan hệ Việt - Trung, tăng cường học hỏi, phát huy tinh thần đổi mới sáng tạo, làm chủ khoa học - công nghệ, nêu cao tinh thần xung kích tình nguyện, đóng góp cho sự phát triển của mỗi nước và quan hệ song phương.
Để đạt được những mục tiêu trên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị các cơ quan, đoàn thể hai nước bám sát nhận thức chung cấp cao, tăng cường đổi mới tuyên truyền, giáo dục thế hệ trẻ về tình hữu nghị giữa hai nước, nâng cao chất lượng giao lưu hợp tác thanh niên, tiếp tục triển khai chương trình "Hành trình đỏ nghiên cứu, học tập".
Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình mong muốn thanh niên hai nước hỗ trợ lẫn nhau, gánh vác trách nhiệm, nắm bắt cơ hội lịch sử, dùng sức mạnh và sức sáng tạo của tuổi thanh xuân, khơi dậy trào lưu đổi mới sáng tạo, mở cửa hợp tác cùng thắng lợi.
Lãnh đạo Trung Quốc hy vọng thế hệ thanh niên có hoài bão là đội tiên phong, tích cực góp phần thực hiện sáng kiến phát triển toàn cầu, sáng kiến an ninh toàn cầu, sáng kiến văn minh toàn cầu và sáng kiến quản trị toàn cầu, góp sức cho sự nghiệp tiến bộ cả nhân loại và cho tình hữu nghị Trung Quốc - Việt Nam.
Ông Tập Cận Bình khẳng định tương lai là ở thanh niên, tin tưởng thanh niên hai nước mãi mãi là người kế thừa tình hữu nghị truyền từ thế hệ này sang thế hệ sau giữa hai quốc gia.
Chương trình "Hành trình đỏ nghiên cứu, học tập" được khởi động vào tháng 4/2025, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp nhà nước tới Việt Nam của Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình
Đây là điểm sáng nổi bật, góp phần củng cố nền tảng xã hội vững chắc, nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ về quan hệ truyền thống giữa Việt Nam và Trung Quốc. Sau một năm, hàng nghìn lượt thanh niên Việt Nam đã tới thăm các "địa chỉ đỏ" tại Trung Quốc để học tập, tăng cường hiểu biết về truyền thống cách mạng và quan hệ hữu nghị giữa hai nước.
Dữ liệu từ trang theo dõi chuyến bay Flightradar24 hôm nay cho thấy máy bay không người lái (UAV) trinh sát MQ-4C Triton của hải quân Mỹ xuất phát từ căn cứ Sigonella tại Italy, bay qua vịnh Ba Tư, quần thảo ở eo biển Hormuz rồi quay đầu trở về điểm xuất phát.
Tuy nhiên, sau khi tiến vào không phận Arab Saudi, UAV Mỹ bật mã phát đáp "7400", cho thấy nó đã mất kết nối với đài điều khiển. Máy bay sau đó chuyển hướng về phía Iran và liên tục hạ độ cao, từ 15.850 m xuống 2.900 m.
Phi cơ chuyển sang mã phát đáp "7700", được dùng trong trường hợp khẩn nguy trên không, không lâu trước khi tín hiệu định vị biến mất hoàn toàn trên vịnh Ba Tư, ngoài khơi Iran.
Biên tập viên Stefano D'Urso của chuyên trang hàng không quân sự Aviationist nhận định chiếc MQ-4C đã lao xuống biển, nhưng cho rằng còn quá sớm để kết luận sự việc có liên quan đến Iran hay không.
Giới chức Mỹ và Iran chưa lên tiếng về thông tin.
MQ-4C Triton là UAV dành cho hải quân Mỹ, được phát triển từ mẫu RQ-4 Global Hawk của không quân. Hệ thống Triton có nhiệm vụ cung cấp dữ liệu tình báo, trinh sát và do thám theo thời gian thực tại các vùng đại dương rộng lớn và duyên hải gần bờ, cũng như tham gia hoạt động tuần thám biển, tìm kiếm cứu hộ và hỗ trợ trinh sát cơ P-8A Poseidon.
Mỗi máy bay MQ-4C có giá xuất xưởng 180-230 triệu USD, tùy lô sản xuất. Hải quân Mỹ ban đầu dự định đặt mua 70 chiếc, nhưng sau đó cắt giảm đơn hàng còn 27 máy bay. Theo trang tin chuyên ngành Inside Defense, toàn bộ dự án Triton đã tiêu tốn khoảng 13 tỷ USD, khiến giá mỗi phi cơ MQ-4C có thể lên tới hơn 600 triệu USD nếu tính cả chi phí nghiên cứu và phát triển.
Máy bay dài 14,5 m, có sải cánh 40 m và khối lượng rỗng 6,7 tấn. Một chiếc MQ-4C có thể làm nhiệm vụ liên tục trong 30 giờ, tầm hoạt động 15.200 km, trần bay 18 km và đạt tốc độ tối đa 575 km/h.
Cảm biến chính của Triton là radar mảng pha quét điện tử chủ động AN/ZPY-3, có khả năng quan sát khu vực rộng 5.200 km2 chỉ trong một lần quét ở độ cao 17 km. Khi hoạt động ở tầm thấp, Triton có thể triển khai tổ hợp quang điện - hồng ngoại MTS-B tương tự mẫu MQ-9 Reaper, kèm theo đó là thiết bị chỉ thị và đo xa laser.
Máy bay cũng được lắp hệ thống hỗ trợ điện tử (ESM) dạng module, cho phép phát hiện và nhận dạng tín hiệu radar từ xa, giúp xác định vị trí của lực lượng đối phương.
Quân đội Mỹ đã gần 30 máy bay các loại trong 6 tuần xung đột với Iran, trong đó có ít nhất một đến hai máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry, nhiều phi cơ tiếp dầu KC-135, 4 tiêm kích hạng nặng F-15E, một cường kích A-10, một số trực thăng có người lái và 16 UAV MQ-9 Reaper.
Nguyễn Tiến (Theo Aviationist, AFP, AP, UK Defence)
