Trao đổi thêm với báo Tuổi Trẻ, ông Đậu Anh Tuấn – Phó tổng thư ký, kiêm Trưởng ban pháp chế VCCI – nói:
Sau một giai đoạn dài xây dựng hoàn thiện, hệ thống pháp luật kinh doanh của chúng ta đã khá đầy đủ và toàn diện. Nhưng có nhiều luật đôi khi lại chồng lên nhau, mâu thuẫn nhau và mỗi nơi hiểu một kiểu.
Ví dụ doanh nghiệp (DN) muốn triển khai một dự án đầu tư sản xuất, họ phải đồng thời tuân thủ Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Phòng cháy chữa cháy… Mỗi luật riêng lẻ có thể hợp lý, nhưng các thủ tục yêu cầu lẫn nhau làm điều kiện tiên quyết, tạo thành một vòng lặp mà DN không biết bắt đầu từ đâu.
* Các luật đều được thẩm định kỹ, câu chuyện ông nói cụ thể thế nào?
Ví dụ để triển khai một dự án, DN cần chấp thuận chủ trương đầu tư để xin giao đất, nhưng hồ sơ chấp thuận đầu tư lại cần thông tin về đất đai. Muốn xin giấy phép xây dựng thì phải có quyền sử dụng đất và đánh giá tác động môi trường đã được phê duyệt.
Nhưng để lập báo cáo đánh giá môi trường lại cần có thiết kế cơ sở đủ chi tiết, mà thiết kế cơ sở chỉ có ý nghĩa khi đã xác định được mặt bằng. Các thủ tục cứ yêu cầu lẫn nhau, DN không biết bắt đầu từ đâu.
Giải pháp mà chúng tôi kiến nghị với Bộ Tư pháp rất rõ ràng: phải thay đổi cách rà soát pháp luật. Lâu nay chúng ta rà soát theo từng luật, đó là góc nhìn của cơ quan quản lý. Nhưng DN không sống theo từng luật, DN sống theo chuỗi hoạt động kinh doanh – từ thành lập, đầu tư, xây dựng, sản xuất, xuất nhập khẩu cho đến giải thể.
Chỉ khi nào chúng ta đặt mình vào vị trí của người phải tuân thủ, đi theo hành trình của họ, thì mới nhìn thấy hết những điểm nghẽn, chồng chéo mà DN đang gánh chịu hàng ngày.
Bên cạnh đó, khâu thực thi cần có cơ chế giải thích pháp luật thống nhất. Hiện cùng một điều luật mà cơ quan thuế có thể hiểu một đằng, cơ quan đất đai hiểu một nẻo, DN bị kẹt ở giữa và chịu rủi ro pháp lý. DN cần biết trước hệ quả pháp lý của quyết định kinh doanh của mình. Đó là điều kiện tối thiểu để họ dám đầu tư, dám mở rộng sản xuất.
* Theo VCCI, nhiều ngành vẫn duy trì cơ chế “xin cho” dưới hình thức giấy phép con, ý kiến chấp thuận, văn bản xác nhận… Liệu có giải pháp rốt ráo nào không?
Những năm qua, Chính phủ đã quyết liệt cắt bỏ hàng nghìn điều kiện kinh doanh, nhưng thực tế cho thấy nhiều ngành vẫn duy trì cơ chế “xin cho” dưới những cái tên mới như chứng nhận đủ điều kiện, ý kiến chấp thuận, văn bản xác nhận… Tên gọi thay đổi, nhưng bản chất tiền kiểm vẫn nguyên. DN vẫn phải xếp hàng chờ đợi.
Có một nghịch lý: khi chuyển sang hậu kiểm thì năng lực thanh tra, kiểm tra lại chưa theo kịp. Kết quả là hoặc buông lỏng, hoặc thanh tra kiểm tra tràn lan, chồng chéo, gây phiền hà không kém gì tiền kiểm.
Chúng tôi kiến nghị ba việc cần làm đồng thời. Thứ nhất, tổng rà soát thực chất tất cả các loại giấy phép, điều kiện kinh doanh. Với từng loại phải trả lời được ba câu hỏi: có thực sự cần thiết? có thể thay thế bằng hậu kiểm? chi phí tuân thủ bao nhiêu? Nếu không trả lời được thì nên bỏ.
Thứ hai, đề nghị nghiên cứu áp dụng nguyên tắc mỗi điều kiện kinh doanh mới phải đi kèm bãi bỏ ít nhất một điều kiện cũ có gánh nặng tuân thủ tương đương. Các nước Anh, Đức, Hàn Quốc đã áp dụng thành công mô hình này. Nó tạo ra một kỷ luật tự nhiên cho cơ quan quản lý.
Thứ ba, phải xây dựng năng lực hậu kiểm dựa trên rủi ro. Không thể thanh tra đại trà tất cả DN như nhau. Phải ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để phân loại rủi ro.
* Nhiều DN nói pháp luật thay đổi nhanh, họ không thể lập kế hoạch kinh doanh ổn định trong dài hạn, ông nghĩ sao?
Đây là một trong những phản ánh mà chúng tôi nhận được nhiều, đặc biệt từ các nhà đầu tư nước ngoài và các DN có dự án dài hạn.
Hãy hình dung thế này, một DN đầu tư một nhà máy, vòng đời dự án 10 – 15 năm. Họ tính toán từ ưu đãi thuế, điều kiện sử dụng đất, quy chuẩn môi trường, chi phí lao động… Nhưng chưa đầy 1 – 2 năm, luật thay đổi, nghị định mới ra đời, thông tư hướng dẫn chưa kịp ban hành thì luật đã bị sửa.
Tác động có hai tầng. Thứ nhất là chi phí tuân thủ trực tiếp, DN phải chỉnh quy trình nội bộ, đào tạo lại nhân sự, thậm chí thuê thêm luật sư và tư vấn xem mình có vi phạm gì không. Với DN nhỏ và vừa, chi phí này là gánh nặng lớn.
Tầng thứ hai nguy hiểm hơn: DN trì hoãn đầu tư, ngại mở rộng, không dám đổi mới. Đó là tổn thất mà chúng ta không nhìn thấy trên sổ sách nhưng rất thực.
Chúng tôi không đề nghị pháp luật đứng yên. Nhưng thời gian chuyển tiếp tối thiểu cần 12 – 24 tháng, trừ trường hợp khẩn cấp. Với dự án đầu tư lớn và dài hạn, cần áp dụng điều khoản ổn định đầu tư – tức là cam kết không áp dụng hồi tố các thay đổi bất lợi về thuế, ưu đãi đầu tư trong một thời hạn nhất định. Đây là thông lệ quốc tế nhiều nước trong khu vực đã áp dụng.
* Việt Nam đẩy mạnh phân cấp phân quyền, vì sao VCCI kiến nghị bổ sung nguyên tắc “thống nhất thị trường quốc gia”?
Cộng đồng DN hoàn toàn ủng hộ việc phân cấp phân quyền nhưng phải có giới hạn là sự thống nhất của thị trường quốc gia.
Các DN hoạt động đa tỉnh thành phản ánh rất nhiều với chúng tôi rằng cùng một quy định pháp luật nhưng mỗi tỉnh hiểu và áp dụng một khác. Cùng một loại hàng hóa, ở tỉnh A thì được phép, sang tỉnh B thì bị yêu cầu thêm giấy phép.
Cùng một quy chuẩn phòng cháy chữa cháy, tỉnh này áp dụng thoáng, tỉnh kia áp dụng chặt… DN có nhà máy ở ba bốn tỉnh phải đối phó với ba bốn bộ quy tắc khác nhau.
Điều này gây ra chi phí tuân thủ tăng, bất bình đẳng, có thể đánh mất lợi thế quy mô. Vì vậy VCCI kiến nghị chính quyền địa phương không được ban hành quy định tạo ra rào cản đối với lưu thông hàng hóa, dịch vụ, lao động, vốn giữa các địa phương.
Chính phủ cần tăng cường kiểm tra, rà soát. Đồng thời cần xây dựng cơ sở dữ liệu công khai về cách áp dụng pháp luật của từng địa phương trong các lĩnh vực trọng yếu để DN có thể tra cứu và so sánh. Khi mọi thứ minh bạch, sự khác biệt vô lý sẽ tự động bị phát hiện và điều chỉnh.
Hôm 2/4, Starbucks thông báo đã hoàn tất thỏa thuận bán quyền kiểm soát hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc cho Boyu Capital. Theo đó, hai bên thành lập liên doanh mới, do Boyu Capital nắm 60% cổ phần. Starbucks giữ phần còn lại và tiếp tục cấp phép thương hiệu, sở hữu trí tuệ cho liên doanh này.
Theo ChinaDaily, dựa trên định giá liên doanh khoảng 4 tỷ USD - không bao gồm tiền mặt và nợ, Boyu sẽ mua phần cổ phần tương ứng.
Thương vụ được chốt trong bối cảnh Starbucks duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ tại Trung Quốc. Trong báo cáo gần nhất, doanh thu thuần quý tài chính kết thúc ngày 28/12/2025 đạt 23 triệu USD, tăng 11%. Đây là quý tăng trưởng thứ 5 liên tiếp của chuỗi cà phê Mỹ ở thị trường lớn thứ hai toàn cầu, sau quê nhà.
Tuy nhiên, so với sự mở rộng của thị trường và đối thủ, đà tăng trưởng này không đủ để Starbucks duy trì vị thế. Đến Trung Quốc 30 năm trước, chuỗi này được coi là góp phần thúc đẩy văn hóa uống cà phê tại đất nước có văn hóa trà lâu đời.
Theo nền tảng dữ liệu Statista (Đức), tiêu thụ cà phê trung bình của người Trung Quốc đạt hơn 16 tách mỗi người vào năm 2024, còn rất thấp so với thế giới nhưng đã tăng hơn gấp đôi cách đó 5 năm. Ngày nay, nhiều chuyên gia xem Trung Quốc là một trong những thị trường cà phê triển vọng nhất.
Nhưng vài năm gần đây, thị phần của Starbucks lại giảm sút do cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ địa phương, từ 34% năm 2019 xuống còn 14% vào 2024, theo Euromonitor International. Hàng loạt chuỗi nội địa như Cotti Coffee và Manner bán đồ uống với giá chỉ bằng một nửa so với Starbucks.
Đặc biệt, sức ép hàng đầu đến từ gã khổng lồ Luckin, với hơn 30.000 cửa hàng toàn cầu, chủ yếu tại quê nhà. Năm tài chính 2025, Luckin báo cáo tăng trưởng kỷ lục. Công ty đạt tổng doanh thu thuần 49,29 tỷ nhân dân tệ (7,16 tỷ USD), tăng 43% so với 2024, lợi nhuận hoạt động tăng 43,5%.
Không chỉ áp đảo về quy mô, điều làm nên khác biệt của Luckin là khả năng xây dựng tập khách hàng trực tuyến lớn thông qua ứng dụng đặt hàng, theo Mingchao Xiao, nhà sáng lập Zhimeng Trends Consulting.
Ngoài ra, Luckin gần đây tăng cường lấn sân sang phân khúc cao cấp, mở các cửa hàng hạng sang để bán đồ uống giá cao hơn. Khách hàng lui tới có thể chọn loại hạt từ Brazil, Ethiopia hoặc tỉnh Vân Nam. Đây vốn là hình thức phục vụ tùy chọn loại hạt đa dạng xuất xứ quen thuộc tại Starbucks.
Trước sức ép lớn của các đối thủ, Starbucks cần một chiến lược mới để giành lại thị phần. Hãng mô tả liên doanh mới với Boyu Capital "được thiết kế tỉ mỉ" và đặt tham vọng dài hạn có 20.000 cửa hàng, từ mức 8.000 quán hiện tại.
Ông Brian Niccol, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành Starbucks, kỳ vọng liên doanh mới thúc đẩy nhanh khả năng tăng trưởng có chủ đích và kỷ luật. "Liên doanh sẽ cho phép chúng tôi phục vụ nhiều khách hàng hơn, mở rộng phạm vi hoạt động sang nhiều thành phố hơn và củng cố vị thế dẫn đầu trong một thị trường năng động và luôn thay đổi", ông nói.
Cơ sở niềm tin này nằm ở năng lực của Boyu Capital. Thành lập năm 2011, công ty đầu tư Trung Quốc này đã rót vốn vào hơn 200 công ty, bao gồm những tên tuổi nổi tiếng ở nước này như nền tảng giải trí iQiyi, hệ thống các trung tâm mua sắm cao cấp SKP và đặc biệt là chuỗi Mixue.
Ông Brady Brewer, Giám đốc điều hành Starbucks Quốc tế, đánh giá Boyu có mô hình hoạt động giúp đẩy nhanh tốc độ mở rộng, nâng cao lợi nhuận và mang đưa thương hiệu đến nhiều cộng đồng hơn trên khắp Trung Quốc.
Zhu Danpeng, nhà phân tích thực phẩm và đồ uống độc lập tại Quảng Châu, cho biết Boyu sở hữu tầm nhìn chiến lược rất sắc bén. Chuyên gia này dự đoán Starbucks sẽ trải qua 3 thay đổi lớn: tăng tốc mở cửa hàng, hoạt động bản địa hóa chính xác và khoa học hơn và tăng cường tích hợp chuỗi cung ứng.
Starbucks đã có 3-4 năm kinh nghiệm trong việc thâm nhập các thành phố nhỏ hơn ở Trung Quốc nhưng ông Zhu tin rằng sự tham gia của Boyu sẽ củng cố hơn nữa lộ trình này, củng cố tầm ảnh hưởng của Starbucks trong phân khúc cao cấp.
"Được thúc đẩy bởi kế hoạch bản địa hóa toàn diện, thương vụ này sẽ đóng vai trò tiên phong trong việc định hình toàn bộ bối cảnh thương hiệu cà phê cao cấp tại Trung Quốc", ông Zhu nhận xét.
Bà Molly Liu, CEO Starbucks Trung Quốc, tiết lộ thỏa thuận sẽ thúc đẩy chiến lược "siêu địa phương hóa", bao gồm cung cấp các loại đồ uống, thực phẩm và hàng hóa thủ công cao cấp, phù hợp với nhu cầu mua hàng trực tiếp và trực tuyến ngày càng phát triển của nhiều cộng đồng đa dạng trên khắp đất nước.
Báo cáo "Café East Asia 2026" của nền tảng thông tin chuyên ngành cà phê World Coffee Portal cho biết Trung Quốc có hơn 85.500 quán cà phê theo chuỗi năm qua, tăng trưởng đến 31,5%. Đây là thị trường duy nhất thế giới có thêm đến 20.000 quán mở mới trong vòng một năm.
Công ty nghiên cứu thị trường Mordor Intelligence cho rằng đang có sự "bùng nổ văn hóa quán cà phê" ở nước này, với mục đích thưởng thức lẫn xã giao.
Để cạnh tranh, nhiều chuỗi cà phê đang đa dạng hóa sản phẩm bằng cách kết hợp thêm các loại trà, đồ ăn nhẹ và đồ uống mang đậm bản sắc văn hóa, đồng thời tăng cường hiện diện trên mạng xã hội. Điều này cũng khiến các thương hiệu toàn cầu đến đây phải điều chỉnh chiến lược để thích ứng với một thị trường phát triển nhanh nhưng cạnh tranh khốc liệt.
"Trung Quốc vẫn là một trong những thị trường dài hạn đầy triển vọng nhất của chúng tôi", Chủ tịch kiêm CEO Startbucks Brian Niccol, khẳng định.
Chiều 10/4, Quốc hội thảo luận về dự thảo Nghị quyết về thuế bảo vệ môi trường, giá trị gia tăng (VAT), thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng, dầu và nhiên liệu bay.
Theo tờ trình, Chính phủ đề xuất giảm thuế bảo vệ môi trường với xăng (trừ ethanol), dầu diesel, nhiên liệu bay, dầu hỏa và dầu mazut về 0 đồng. Cùng với đó, xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay thuộc đối tượng không phải kê khai, tính nộp thuế giá trị gia tăng nhưng vẫn được khấu trừ đầu vào. Thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng các loại cũng được đề xuất áp dụng mức 0%.
Hầu hết đại biểu đều ủng hộ chính sách này để hỗ trợ cho doanh nghiệp, người dân trong lúc xung đột tại Trung Đông khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động, tác động đến giá xăng dầu trong nước.
Đồng tình với tờ trình của Chính phủ và báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế tài chính, nhưng PGS. TS Trần Hoàng Ngân kiến nghị cân nhắc kéo dài thời hạn áp dụng nghị quyết đến hết năm nay hoặc ít nhất tới 30/9.
Theo ông Ngân, dự thảo Nghị quyết có điều khoản giao Thủ tướng quyết định cá biệt để điều chỉnh (rút ngắn hoặc kéo dài) hiệu lực. Tuy nhiên, ông nhận xét quy định này vẫn chưa đảm bảo tính ổn định về mặt tâm lý với doanh nghiệp và người dân.
Đại biểu đoàn TP HCM cho rằng trong trường hợp giá dầu thế giới thời gian tới hạ nhiệt, cũng không nên điều chỉnh mức thuế với xăng dầu. "Chúng ta cần chia sẻ với người dân, doanh nghiệp bị ảnh hưởng khi giá nhiên liệu tăng thời gian qua", ông Ngân nói.
Ở chiều ngược lại, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Nguyễn Minh Sơn tranh luận với ông Ngân về thời gian áp dụng. Ông Sơn nói theo tờ trình của Chính phủ, việc giảm thuế dự kiến ảnh hưởng đến thu ngân sách 7.300 tỷ đồng mỗi tháng và khoảng 18.250 tỷ trong 2,5 tháng áp dụng.
Theo ước tính của đại biểu này, nếu cộng thêm 8.000 tỷ (tạm ứng quỹ bình ổn giá xăng dầu từ ngân sách), ngân sách có thể bị ảnh hưởng khoảng 26.250 tỷ đồng. "Điều này cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chi đầu tư phát triển, đầu tư công, các chương trình an sinh xã hội, tăng áp lực vay nợ công, tác động đến tăng trưởng trong dài hạn", ông Sơn cho hay. Bởi vậy, ông thống nhất với đề xuất Quốc hội giao Thủ tướng ban hành quyết định cá biệt tùy tình hình thực tế.
Trao đổi lại sau đó, ông Trần Hoàng Ngân nói doanh nghiệp, người dân trông chờ rất lớn khi một Nghị quyết được ban hành. Đồng thời, theo ông, quy định pháp lý cần có tính ổn định và nó phải được kéo dài.
Ông ví dụ một phần ăn tăng giá từ 10.000 đồng lên 15.000 đồng, tức thêm 50% khi giá nhiên liệu gia tăng. "Chúng ta chưa thấy lạm phát (chỉ số CPI) thay đổi bởi độ trễ từ tác động bên ngoài đến Việt Nam cần một thời gian nữa. Nên yếu tố ổn định tâm lý, kiểm soát giá cả là quan trọng", ông chia sẻ.
Trong quý I, thu ngân sách đạt 823.000 tỷ đồng, tăng hơn 80.000 tỷ so với cùng kỳ năm ngoái. Vì vậy, ông Ngân cho rằng có thể dùng số tiền này để trợ cấp, phụ trợ giá xăng dầu, nhằm "giảm tổn thương cho người dân, doanh nghiệp".
Quốc hội sẽ biểu quyết thông qua dự thảo Nghị quyết về thuế bảo vệ môi trường, VAT, thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng, dầu và nhiên liệu bay vào sáng 12/4.
Những ngày qua, nhiều đám mía cháy trên diện rộng ở tỉnh Phú Yên trước đây (nay là vùng phía đông tỉnh Đắk Lắk). Chỉ riêng trong ngày 7-4, đã xảy ra 2 vụ cháy mía tại 2 xã Sơn Hòa và xã Tây Sơn. Trước đó hôm 5-4, vụ cháy mía ở thôn Tây Hòa, xã Sơn Hòa đã thiêu rụi khoảng 50ha mía.
Ngọn lửa bao trùm lên những cánh đồng mía xanh tốt giữa những ngày đầu mùa khô, nắng nóng như thiêu đốt, để lại màu đen xám xịt của khói và tro cùng những đôi mắt thất thần của nông dân.
Ông Nguyễn Văn Lực, trú xã Sơn Hòa, cho hay mới đầu mùa nắng nhưng các vụ cháy mía xảy ra liên tục, làm thiệt hại diện tích mía lớn.
"Mùa này nắng nóng quá dữ, lại có gió nên khi lửa bùng phát là cháy lan rất nhanh. Không kịp dập hay tạo ranh lửa là cháy sạch cả đồng mía. Mía một khi cháy thì nhà máy đường mua giá thấp, người dân cầm chắc lỗ", ông Lực nói.
Bà Lê Xuân Ái, trú xã Sơn Hòa, cho hay với chi phí đầu tư và chăm sóc khoảng 67 triệu đồng/ha, mía bị cháy đồng nghĩa với việc người dân đứng trước nguy cơ trắng tay, nợ nần.
"Người dân mong địa phương sớm có giải pháp hạn chế tình trạng mía cháy liên tục và hỗ trợ thu mua mía cháy cho bà con", bà Ái nói.
Theo đại diện Công ty TNHH Công nghiệp KCP Việt Nam, nếu mía bị cháy, công ty sẽ điều tra và chấp nhận mía đó dựa vào tình hình thực tế. Căn cứ vào độ tuổi của mía, thời gian nhập mía, công ty sẽ lập biên bản với nông dân để trừ giá mía. Hiện công ty đã thực hiện chính sách ưu tiên thu mua sớm đối với những diện tích mía bị cháy, nhằm giúp nông dân thu hồi một phần vốn.
Ông Trần Minh Thân, Chủ tịch UBND xã Tây Sơn, cho hay khoảng 12h30 ngày 7-4, tại thôn Tân Thuận, xã Tây Sơn xảy ra vụ cháy mía. Ngay sau đó lực lượng chức năng xã phối hợp cùng người dân khẩn trương dập lửa, kịp thời khống chế đám cháy.
"Diện tích thiệt hại ước tính khoảng 4ha, bà con đã chặt mía cháy và chuyển vào nhà máy đường ngay trong chiều 7-4", ông Thân nói.
Theo ông Thân, khí hậu khắc nghiệt, nắng nóng kéo dài tại các xã miền núi khiến lá mía khô, rất dễ bắt lửa. Chỉ một sơ suất nhỏ như tàn thuốc hay bất cẩn khi dùng lửa cũng có thể làm cháy lan diện rộng. Trong khi đó địa hình đồi dốc, xa nguồn nước, giao thông khó khăn và gió mạnh cũng khiến công tác chữa cháy gặp rất nhiều trở ngại.
"Người dân cần nâng cao ý thức phòng cháy bằng cách không đốt thực bì, rác thải, đồng ruộng khi chưa có biện pháp an toàn; chủ động phát dọn, tạo đường băng cản lửa tại khu vực sản xuất; theo dõi sát diễn biến thời tiết, nhất là trong những ngày nắng nóng kéo dài, và kịp thời báo cho chính quyền địa phương khi phát hiện nguy cơ cháy", ông Thân khuyến cáo.
Ông Sô Minh Chiến, Chủ tịch UBND xã Sơn Hòa, cho biết ngày 7-4 tại thôn Suối Bạc, khoảng 5ha mía bị cháy. Từ đầu mùa khô đến nay, riêng xã này đã có hơn 124ha mía bị cháy.
"Tổng diện tích mía trên địa bàn là 8.050ha và được Công ty TNHH Công nghiệp KCP Việt Nam ký hợp đồng bao tiêu thu mua. Xã đã làm việc với nhà máy đường để ưu tiên thu hoạch nhanh diện tích mía bị cháy, hạn chế thiệt hại cho bà con.
Song song đó, công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức phòng cháy chữa cháy trong cộng đồng cũng được đẩy mạnh. Xã triển khai phương án "4 tại chỗ" đối với lực lượng quân sự, công an nhằm ứng phó kịp thời, phát hiện sớm để ngăn ngừa thiệt hại diện rộng", ông Chiến nói.
