Ngày Người khuyết tật Việt Nam (18-4) ghi nhận một dấu mốc quan trọng và đầy ý nghĩa. Lần đầu tiên, một đại diện do cộng đồng người khuyết tật đề cử đã được bầu vào Quốc hội khóa XVI.
Thành tựu này thể hiện rõ tinh thần của chủ đề năm nay: “Thúc đẩy quyền tham gia của người khuyết tật – Kiến tạo đột phá phát triển”.
Đây không chỉ là niềm tự hào, mà còn là một bước tiến quan trọng. Bởi lẽ, đột phá thực sự không chỉ nằm ở sự đại diện, mà ở cách sự đại diện đó có thể thúc đẩy những thay đổi trong các hệ thống, thể chế và toàn xã hội.
Cuộc bầu cử này phản ánh hành trình bền bỉ của Việt Nam trong việc thúc đẩy hòa nhập. Những định hướng chính sách gần đây đã từng bước mở rộng không gian để người khuyết tật tham gia trực tiếp vào quá trình ra quyết định công – điều mà trước đây chưa được xác định rõ ràng.
Bước tiến này cho thấy một sự chuyển dịch rộng hơn hướng tới mô hình phát triển bao trùm hơn, nơi các tiếng nói đa dạng cùng tham gia định hình luật pháp và các ưu tiên phát triển.
Trong tầm nhìn đó, người khuyết tật không chỉ được bảo vệ và hỗ trợ, mà còn được trao quyền để đóng góp, lãnh đạo và cùng kiến tạo các thể chế phục vụ chính mình.
Đạt được cột mốc này là cả một hành trình đòi hỏi sự kiên trì và dũng cảm.
Những nỗ lực ban đầu đã góp phần đặt nền móng. Năm 2011, ông Nguyễn Công Hùng, một chuyên gia công nghệ thông tin trẻ với khuyết tật nặng, đồng thời là Giám đốc Công ty cổ phần “Nghị lực sống”, đã tiên phong ứng cử vào Quốc hội – cơ quan lập pháp cao nhất của đất nước. Dù chưa trúng cử, việc ông tham gia ứng cử vẫn đánh dấu một bước tiến quan trọng.
Sau đó, bà Thạch Thị Dân, một phụ nữ Khmer có khuyết tật vận động, đã đảm nhiệm vai trò đại biểu Quốc hội trong các khóa XII và XIII.
Mặc dù bà được đề cử với tư cách đại diện cho phụ nữ dân tộc thiểu số, chứ chưa phải là đại diện chính thức của người khuyết tật, nhưng những đóng góp của bà trong quá trình xây dựng các văn bản pháp luật quan trọng, như Luật Người khuyết tật (2010) và Bộ luật Lao động (2012), đã cho thấy rõ giá trị và chuyên môn mà người khuyết tật có thể mang lại trong thảo luận chính sách.
Khát vọng được đại diện từ lâu đã rất rõ ràng. Một khảo sát nhanh của UNDP năm 2021 cho thấy 98,2% người khuyết tật được hỏi trên toàn quốc mong muốn tiếng nói của mình được phản ánh trong các cơ quan dân cử.
Tuy nhiên, việc chuyển hóa khát vọng đó thành sự tham gia rộng rãi hơn với vai trò là ứng cử viên và đại biểu dân cử cần thêm thời gian.
Không phải do họ thiếu quan tâm hay năng lực, mà bởi các rào cản mang tính cấu trúc vẫn còn tồn tại.
Những rào cản này bao gồm định kiến xã hội về năng lực của người khuyết tật, các khuôn khổ pháp lý chưa thực sự thúc đẩy sự tham gia, cũng như các quy trình chính trị còn thiếu tính tiếp cận.
Các điểm bỏ phiếu và hội trường có thể chưa thân thiện với người sử dụng xe lăn. Tài liệu bầu cử thường chưa dễ tiếp cận với người khiếm thị.
Bên cạnh đó, sự tham gia và kết nối của các tổ chức đại diện người khuyết tật vẫn còn hạn chế.
Giải quyết những thách thức này đòi hỏi nỗ lực bền bỉ và sự chung tay của nhiều bên – từ các cơ quan nhà nước, các tổ chức của người khuyết tật đến toàn xã hội. Bởi lẽ, sự đại diện không tự nhiên mà có. Nó đòi hỏi các hệ thống phải được thiết kế để bảo đảm mọi người đều có thể tham gia.
Trong bối cảnh đó, việc PGS.TS Trần Mạnh Huy được bầu vào năm 2026 đánh dấu một bước tiến có ý nghĩa quan trọng. Ý nghĩa của sự kiện này không chỉ nằm ở kết quả, mà còn ở điều nó phản ánh: một hệ thống đang dần thay đổi và phát triển.
Được đề cử bởi Liên hiệp Hội về Người khuyết tật Việt Nam, việc ông Huy trúng cử cho thấy nhận thức và sự tự tin của cộng đồng người khuyết tật ngày càng tăng lên, đồng thời phản ánh sự cởi mở hơn đối với tính đa dạng trong hệ thống chính trị.
Con đường ứng cử của ông cũng được tạo điều kiện thuận lợi hơn nhờ các định hướng trong thông báo Kết luận 444-TB/VPTW, cho thấy cách tiếp cận chủ động hơn trong việc thúc đẩy sự tham gia chính trị của người khuyết tật.
Đây chính là cách mà sự thay đổi diễn ra: khi sự cởi mở của thể chế giúp chuyển hóa khát vọng thành sự đại diện.
Tiến bộ của Việt Nam cũng phản ánh xu hướng chung trên thế giới.
Ở nhiều quốc gia, sự hiện diện của người khuyết tật trong cơ quan lập pháp không chỉ nhằm bảo đảm tính đa dạng, mà còn là động lực thúc đẩy một nền quản trị hiệu quả và bao trùm hơn.
Khi các nhóm dễ bị tổn thương và thiểu số tham gia vào quá trình ra quyết định, chính sách và hệ thống sẽ dần được hoàn thiện để phục vụ tốt hơn cho tất cả mọi người.
Tại Úc, bà Kelly Vincent – một chính trị gia có khuyết tật vận động – đã thúc đẩy các chính sách bảo vệ phụ nữ trước bạo lực trên cơ sở giới, góp phần thúc đẩy các cải cách bảo vệ tất cả phụ nữ, dù họ có khuyết tật hay không.
Ở cấp độ quốc tế, bà Helga Stevens, một nghị sĩ Nghị viện châu Âu là người điếc, đã góp phần thúc đẩy việc công nhận ngôn ngữ ký hiệu và quyền của người khuyết tật. Bà đã giúp cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ công và hệ thống an sinh xã hội cho cộng đồng người điếc trên toàn Liên minh châu Âu.
Những ví dụ này minh họa một bài học chung: khi các góc nhìn đa dạng được bao hàm, quản trị sẽ trở nên hiệu quả hơn.
Việc có một đại biểu Quốc hội đại diện cho người khuyết tật mở ra một cơ hội mới cho Việt Nam: cơ hội lồng ghép tính tiếp cận vào quy trình lập pháp; đưa trải nghiệm thực tiễn trực tiếp vào quá trình xây dựng chính sách; và bình thường hóa sự tham gia của người khuyết tật trong đời sống xã hội.
Điều này đánh dấu một chuyển dịch quan trọng, từ việc nói về người khuyết tật sang cùng quản trị với họ.
Trong thời gian tới, dấu mốc này cần được chuyển hóa thành những thay đổi mang tính cấu trúc và bền vững: xây dựng quy trình ứng cử bao trùm hơn, bảo đảm quy trình bầu cử có tính tiếp cận, và hoàn thiện các khuôn khổ pháp lý tạo điều kiện để không ai có năng lực bị bỏ lại phía sau.
Nhân Ngày Người khuyết tật Việt Nam, UNDP xin gửi lời chúc mừng nồng nhiệt nhất tới cộng đồng người khuyết tật trên cả nước.
Quản trị bao trùm không tự nhiên mà có. Nó cần được thiết kế và xây dựng một cách có chủ đích trong các hệ thống. UNDP cam kết tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong việc thúc đẩy các cải cách cần thiết, nhằm đưa sự tham gia của các nhóm dễ bị tổn thương trở thành điều bình thường, chứ không phải là ngoại lệ.
Chúng tôi kỳ vọng hệ thống quản trị đang ngày càng hoàn thiện của Việt Nam sẽ tiếp tục phản ánh và tận dụng tốt hơn các góc nhìn đa dạng trong quá trình hoạch định chính sách.
Kể từ khi chiến sự Trung Đông bùng phát ngày 28/2, giới chức các quốc gia vùng Vịnh phải thường xuyên đăng trên mạng xã hội thông tin về những cuộc tấn công với tần suất hàng ngày từ Iran. Điều này vẫn tiếp diễn đến chiều 8/4, hơn nửa ngày sau khi Mỹ và Iran thông báo đạt được thỏa thuận ngừng bắn trong vòng hai tuần.
Kể từ đó, các tài khoản thường cập nhật về báo động phòng không đã trở nên yên lặng, dấu hiệu cho thấy ít nhất vào thời điểm hiện tại, lực lượng Iran đã ngừng phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV).
Bài viết mới nhất trên tài khoản mạng xã hội X của Bộ Nội vụ Bahrain được đăng từ sáng 8/4, khi thông báo một số ngôi nhà tại đảo Sitra bị hư hại do trúng mảnh vỡ từ UAV bị đánh chặn.
Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) không ghi nhận cuộc tấn công nào kể từ chiều 8/4. Trước thời điểm đó, Bộ Quốc phòng nước này cho biết đã đánh chặn 17 tên lửa đạn đạo và 35 UAV phóng từ Iran.
Arab Saudi cũng trải qua đêm yên bình, không xảy ra vụ tấn công bằng tên lửa hay máy bay không người lái nào trong vòng 15 giờ qua.
Theo Bộ Quốc phòng Qatar, không xảy ra vụ tấn công nào nhằm vào nước này kể từ khi lực lượng vũ trang Qatar đánh chặn 7 tên lửa đạn đạo và một số UAV từ Iran chiều 8/4.
Theo hãng thông tấn nhà nước KUNA của Kuwait, không có tên lửa hay UAV nào nhắm vào nước này trong 14 giờ qua. Oman cũng đã trải qua 24 giờ yên ắng.
Pakistan đang chuẩn bị cho các cuộc đàm phán với sự tham gia của đại diện từ Mỹ và Iran để giải quyết xung đột Trung Đông. Nhà Trắng cho biết Phó tổng thống JD Vance sẽ dẫn đầu phái đoàn đàm phán đến thủ đô Islamabad của Pakistan.
Đại sứ Iran tại Pakistan Reza Amiri Moghadam xác nhận phái đoàn nước này cũng sẽ đến Islamabad trong ngày 9/4 để "tiến hành các cuộc đàm phán nghiêm túc dựa trên kế hoạch 10 điểm do Tehran đề xuất".
Theo thỏa thuận có hiệu lực ngày 8/4, Tehran cho phép các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, song phải phối hợp với lực lượng vũ trang Iran.
Israel ủng hộ quyết định của ông Trump về ngừng tấn công Iran, song tuyên bố thỏa thuận không áp dụng cho Lenbanon. Quân đội Israel ngày 8/4 mở đợt tấn công dữ dội nhất vào Lebanon kể từ cuối tháng 2, khiến ít nhất 182 người thiệt mạng.
Chiến dịch của Israel khiến Iran nối lại phong tỏa eo biển Hormuz, đồng thời đưa ra cảnh báo rằng tiếp tục đàm phán để đạt thỏa thuận hòa bình lâu dài với Mỹ "chưa hợp lý".
Ngoại trưởng Pháp lên án các cuộc tấn công "không thể chấp nhận được" của Israel nhằm vào Lebanon, cảnh báo rằng chúng có thể làm suy yếu thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran. Ngoại trưởng Yvette Cooper cũng bày tỏ Anh "rất muốn" Lebanon được đưa vào thỏa thuận ngừng bắn ở Trung Đông.
Đến hôm qua, các phi hành gia của sứ mệnh Artemis 2 đã bày tỏ sự choáng ngợp trước cảnh tượng trái đất dần khuất xa phía sau, và mặt trăng ngày càng lớn hơn ở phía trước. Nằm trong số vài người ít ỏi từng chứng kiến cảnh tượng này, phi hành gia NASA Victor Glover cảm thán: "Chúng ta thật đặc biệt giữa khoảng không vô tận", theo Đài CBS.
Còn nữ phi hành gia duy nhất trong đoàn Christina Koch diễn tả cảm giác sững sờ khi lần đầu tiên nhìn thấy trái đất đơn độc ngoài cửa sổ của tàu Orion, bao quanh chỉ là không gian tăm tối. "Tất cả những điều đó làm trỗi dậy trong tôi lòng biết ơn, biết ơn vì trong vũ trụ rộng lớn này, chúng ta có thể chung sống với nhau trên hành tinh mang tên trái đất", bà chia sẻ.
Vào rạng sáng qua (giờ VN), Trung tâm Không gian Johnson ở TP.Houston (bang Texas, Mỹ) đã báo cho phi hành đoàn rằng "trước đó 30 giây, các bạn đã gần mặt trăng hơn trái đất". Và chỉ huy Reid Wiseman chia sẻ tinh thần của mọi người trên tàu vô cùng phấn khởi. Dù vậy, chuyến đi cũng không quá suôn sẻ.
Kể từ khi phóng hôm 1.4, phi hành đoàn gặp trục trặc với nhà vệ sinh, đôi khi buộc phải sử dụng các túi chứa nước thải dự phòng mà mỗi người có 2 cái. Phía Trung tâm Không gian Johnson nghi ngờ đường ống xả có thể bị đóng băng, khiến việc thải chất thải ra ngoài không gian gặp khó khăn. Đến nay, tình trạng này vẫn chưa được xử lý triệt để.
May mắn là tàu Orion vẫn vận hành bình thường bất chấp một số trục trặc nhỏ. Trong hai ngày liên tiếp, phi hành đoàn không cần đến thao tác điều chỉnh quỹ đạo do tàu vẫn duy trì đường bay gần như hoàn hảo.
Trong ngày 5.4 (giờ VN), chỉ huy Wiseman và phi hành gia Glover đã hoàn tất việc thử điều khiển tàu vũ trụ bằng tay nhằm hỗ trợ các kỹ sư trên mặt đất đánh giá hiệu suất bay, và cung cấp thêm thông tin cho những sứ mệnh có người lái kế tiếp thuộc khuôn khổ chương trình Artemis.
Kế đến, toàn bộ 4 thành viên phi hành đoàn rà soát lại kế hoạch ghi hình cũng như dùng camera lập bản đồ bề mặt vệ tinh tự nhiên của trái đất vào thời điểm tàu Orion bay qua phần tối mặt trăng. Dự kiến tàu đến vị trí gần mặt trăng nhất hơn 6 giờ sáng 7.4 (giờ VN), ở độ cao khoảng 6.600 km cách phần tối mặt trăng.
Khi đó, trong vòng 6 giờ liên tục, phi hành đoàn Artemis 2 sẽ có cơ hội trực tiếp quan sát những đặc điểm ở phía khuất của mặt trăng, điều mà chưa người nào được trải nghiệm. Trước đó, phi hành đoàn đã trải qua hơn 2 năm huấn luyện để dùng mắt thường quan sát và ghi nhận các chi tiết trên bề mặt mặt trăng bên cạnh máy ảnh chuyên nghiệp, theo AFP. Họ còn có cơ hội chứng kiến hiện tượng nhật thực kéo dài khoảng 53 phút trong hành trình bay quanh mặt trăng. Sau khi hoàn tất quá trình này, tàu Orion bắt đầu quay về trái đất.
"Đêm qua, cháu gái của thiếu tướng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) Qassem Soleimani cùng con gái của bà này bị các đặc vụ liên bang bắt sau khi Ngoại trưởng Marco Rubio thu hồi tư cách thường trú hợp pháp của họ", Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 4/4 thông báo.
Theo cơ quan này, cháu gái của tướng Solemania là Hamideh Soleimani Afshar, tên của con gái bà không được công bố. Cả hai đang bị giam tại cơ sở của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE).
Giới chức Mỹ nói rằng bà Soleimani Afshar ủng hộ chính quyền Iran, ca ngợi lãnh tụ tối cao mới và "gọi Mỹ là kẻ thù mới nhất". Chồng của bà Soleimani Afshar cũng bị cấm nhập cảnh vào Mỹ.
Tuy nhiên, con gái ông Soleimani là Zeinab Soleimani nói đây không phải là người thân của họ. "Bộ Ngoại giao Mỹ đưa ra thông báo sai sự thật, những người đó không có liên hệ gì với gia đình chúng tôi", bà Zeinab cho biết.
Narjes Soleimani, con gái khác của ông Soleimani đang là thành viên Hội đồng Thành phố Tehran, khẳng định "không có bất cứ thành viên trong gia đình chúng tôi hay người thân đang cư trú tại Mỹ".
Các thông tin này xuất hiện trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran đang tăng nhiệt sau vụ Iran bắn hạ tiêm kích F-15 Mỹ. Cả Mỹ và Iran đều đang tìm kiếm một sĩ quan đã phóng ghế thoát hiểm. Nghị sĩ Mỹ đánh giá nếu Iran bắt sống được người này, cục diện đàm phán có thể thay đổi.
Qassem Soleimani, từng giữ chức chỉ huy đặc nhiệm Quds của IRGC, thiệt mạng tại Baghdad, Iraq vào tháng 1/2020 khi máy bay không người lái (UAV) Mỹ tấn công chiếc xe chở ông. Tổng thống Trump đã ra lệnh thực hiện đòn hạ sát này trong nhiệm kỳ đầu của mình.
Ông Soleimani từng được mô tả là "một trong những người quyền lực nhất tại Trung Đông, thiên tài của chiến tranh phi đối xứng". Để trả đũa cho cái chết của ông, Iran đã phóng tên lửa vào các căn cứ quân sự của Mỹ tại Iraq vào ngày 8/1/2020, khiến khoảng 110 binh sĩ Mỹ bị thương.
