Bốn phi hành gia của Artemis II, nhiệm vụ có người lái đầu tiên đến Mặt Trăng kể từ Apollo 17 năm 1972, hạ cánh an toàn tối 10/4 theo múi giờ EDT (sáng 11/4 giờ Hà Nội). Đây là cột mốc quan trọng, nhưng NASA đã lên lộ trình cụ thể cho mục tiêu lớn hơn những năm tới.
Artemis II là một bước đệm trong mục tiêu thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng. Trước đó, nhiệm vụ không người lái Artemis I đã diễn ra hồi tháng 11/2022, sau nhiều đợt hoãn và hủy phóng.
Nhiệm vụ tiếp theo sẽ là Artemis III, ban đầu được thiết kế là chuyến đi có người lái lên bề mặt Mặt Trăng. Nhưng cuối tháng 2, Giám đốc NASA Jared Isaacman thông báo sự thay đổi lớn: phi hành đoàn Artemis III vẫn ở lại quỹ đạo Trái Đất để thử nghiệm khả năng kết nối của tàu Orion với một hoặc hai tàu đổ bộ Mặt Trăng có người lái trong chương trình, bao gồm Starship của SpaceX và Blue Moon của Blue Origin. Nhiệm vụ này dự kiến diễn ra năm 2027.
Nếu suôn sẻ, đến cuối 2028, Artemis IV đưa phi hành gia hạ cánh xuống gần cực nam Mặt Trăng bằng tàu Orion và một phương tiện đổ bộ do tư nhân phát triển. Sau đó, các nhiệm vụ Artemis tiếp tục diễn ra, giúp thiết lập căn cứ trên Mặt Trăng vào năm 2032. Các phi hành gia sẽ sống và làm việc dài hạn tại căn cứ này, đúc rút cho NASA các kỹ năng cần thiết để thực hiện bước nhảy vọt tiếp theo là lên Sao Hỏa.
Hiện quá trình chuẩn bị cho Artemis III đã bắt đầu. Trong cuộc họp báo về Artemis II ngày 7/4, Isaacman tiết lộ NASA đã tổ chức “cuộc thảo luận về thiết kế nhiệm vụ Artemis III cấp cao đầu tiên” ngay hôm đó. “Dựa trên thông tin từ phản hồi của các nhà cung cấp, có nhiều điều chúng tôi biết là có thể đạt được”, ông nói thêm.
Artemis III đang lựa chọn quỹ đạo Trái Đất tầm thấp hoặc tầm cao. “Mỗi phương án có ưu nhược điểm riêng. Chúng tôi có thể hình dung phần nào hướng đi phù hợp dựa trên nhịp độ phóng của hai nhà cung cấp phương tiện đổ bộ tư nhân”, Isaacman giải thích.
Theo Phó giám đốc NASA Amit Kshatriya, các nhóm đã đạt được tiến bộ đáng kể trong chế tạo phần cứng cho Artemis III. Một số bộ phận tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) của nhiệm vụ đã có mặt tại địa điểm phóng – Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida. Những bộ phận khác sẽ được vận chuyển từ Cơ sở Lắp ráp Michoud của NASA ở Louisiana cuối tháng này.
“Chúng tôi đang thực sự nghiêm túc tiến hành càng nhanh càng tốt”, Kshatriya hôm 9/4 chia sẻ. Khi phi hành đoàn Artemis II hạ cánh hôm 10/4, ông nói sẽ sớm công bố danh tính các phi hành gia Artemis III.
Lý do sau 54 năm Mỹ mới bay quanh Mặt Trăng
Ngay trước chuyến bay của Apollo 17 tháng 12/1972, Quốc hội Mỹ cắt giảm ngân sách của NASA. Tổng thống Richard Nixon, nhậm chức tháng 1/1969, ủng hộ một chương trình không gian tiết kiệm hơn và chuyển trọng tâm sang tàu con thoi. Sau đó, Mỹ tập trung vào quỹ đạo Trái Đất tầm thấp và xây dựng trạm vũ trụ thay vì tiếp tục bay lên Mặt Trăng.
Nước này được cho là không còn động lực quay lại sau những cuộc đổ bộ tiêu tốn ngân sách. “Nhiều người nghĩ kiểu: Chúng ta đã làm những gì tổng thống John F. Kennedy muốn. Chúng ta đánh bại Liên Xô và vẫn là cường quốc công nghệ của thế giới. Vậy sao còn cần quay lại?”, Ed Stewart, quản lý bảo tàng tại Trung tâm Không gian và Tên lửa Mỹ, nói với Space.
Phải tới 2017, Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ đạo NASA khởi động chương trình Artemis để đưa con người lên Mặt Trăng. Tuy nhiên, gần 50 năm đã trôi qua và phần lớn công nghệ trong chương trình Apollo đã lỗi thời, chuyên gia từng xây dựng và vận hành hệ thống thời đó cũng không còn làm việc trong lĩnh vực này.
“Toàn bộ thế hệ đó đã rời khỏi ngành. Chúng ta đang học lại cách làm, nhưng với công nghệ mới và khác biệt”, John Thornton, CEO công ty Astrobotic Technology (Mỹ), nói với Live Science.
Dù kế thừa kinh nghiệm của sứ mệnh cũ, NASA vẫn phải giải quyết những thách thức kỹ thuật trong kỷ nguyên mới. Do khởi động chương trình chưa đầy 10 năm, các hệ thống mới cần nhiều năm để nghiên cứu, phát triển, sản xuất và thử nghiệm, cũng như cần thời gian chứng nhận đảm bảo an toàn và đủ điều kiện bay. Một số yếu tố khác cũng làm trì hoãn, như phát triển bộ đồ du hành vũ trụ, giải quyết vấn đề với tấm chắn nhiệt của tàu, xây dựng hệ thống hạ cánh mới.
Quan trọng hơn, khác với Apollo, Artemis không chỉ hướng đến “cắm cờ và để lại dấu chân” với những chuyến ghé thăm và nghiên cứu ngắn hạn 1-3 ngày mà muốn thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người, tạo bước đệm cho việc khám phá Sao Hỏa.
Do đó, lộ trình chinh phục Mặt Trăng của NASA được chia theo nhiều giai đoạn: Artermis I – nhiệm vụ không người lái (2022); Artermis II – nhiệm vụ có người lái bay vòng quanh Mặt Trăng (2026), Artermis III – thử nghiệm kết nối tàu Orion với tàu đổ bộ Mặt Trăng có người lái (2027), Artemis IV – đổ bộ Mặt Trăng (dự kiến 2028)…
Bù đắp cho kinh phí hạn chế, NASA cũng tăng cường hợp tác với công ty tư nhân để chế tạo những bộ phận quan trọng cho nhiệm vụ Mặt Trăng. Tuy nhiên, cả hai tàu đổ bộ chở người tư nhân đều chưa chứng minh hiệu quả.
Blue Moon của tỷ phú Jeff Bezos đến nay chưa cất cánh. Trong khi đó, Starship của Elon Musk đã thực hiện 11 chuyến bay thử nghiệm, hai chuyến gần nhất đều thành công, nhưng chưa từng lên tới quỹ đạo, chưa chứng minh được khả năng tiếp nhiên liệu ngoài Trái Đất (điều cần thiết cho mục tiêu hiện diện lâu dài trên Mặt Trăng hoặc Sao Hỏa) và cũng chưa trang bị hệ thống hỗ trợ sự sống.
Trong nhiệm vụ Artermis II, tàu Orion cũng cho thấy còn một số vấn đề cần khắc phục. Hệ thống đẩy của tàu bị rò rỉ heli, vốn dùng để đẩy nhiên liệu từ thùng chứa vào động cơ. Ông Kshatriya giải thích: “Tỷ lệ rò rỉ quan sát được nằm trong giới hạn chấp nhận, nhưng điều này có thể dẫn đến việc phải thiết kế lại hệ thống van. Với nhiệm vụ quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, tôi không cần những van đó phải chịu áp suất tương tự, nhưng với nhiệm vụ quỹ đạo Mặt Trăng thì cần”.
Nhà vệ sinh hiện đại của tàu Orion cũng nhiều lần gặp sự cố nên các kỹ sư sẽ cần điều chỉnh một số chi tiết. Space nhận định, chắc chắn còn nhiều vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai chương trình Artemis. Nhưng Isaacman tin rằng NASA đủ khả năng vượt qua thử thách, đồng thời dẫn chứng thành công của Artemis II.
“Đây mới chỉ là khởi đầu”, ông nói ngay sau khi phi hành đoàn Artemis II hạ cánh xuống biển. “Chúng ta sẽ tiếp tục thực hiện việc này thường xuyên hơn, triển khai các nhiệm vụ đến Mặt Trăng cho tới khi đổ bộ năm 2028 và bắt đầu xây dựng căn cứ”.
Giờ đây, Samsung xác nhận rằng bản One UI 8.5 sẽ mang đến tính năng hỗ trợ AirDrop thông qua Quick Share trên một số thiết bị Galaxy nhất định. Quick Share cung cấp cho các thiết bị Galaxy khả năng tương thích AirDrop thực sự, được tích hợp vào trong One UI 8.5 thay vì là một giải pháp tạm thời hay ứng dụng của bên thứ ba.
Quick Share là một trong những sản phẩm đến từ sự hợp tác giữa Samsung và Google nhằm tăng cường khả năng chia sẻ đa nền tảng. Quick Share của Samsung sẽ kết hợp với Nearby Share của Android, và việc tích hợp AirDrop là bước tiến lớn trong mối quan hệ này.
Với sự hỗ trợ AirDrop, tính năng Quick Share sẽ thay đổi hoàn toàn cách tương tác, cho phép người dùng Galaxy nhận tệp trực tiếp từ iPhone ở gần. Nhờ vậy, người dùng sẽ không còn phải vật lộn với các menu Bluetooth hoặc tệp đính kèm email như trước đây nữa.
Tuy nhiên, Samsung cũng lưu ý thêm rằng không phải mọi thiết bị Galaxy được cập nhật lên One UI 8.5 đều mang đến khả năng tương thích AirDrop thông qua Quick Share. Danh sách thiết bị Galaxy hỗ trợ tính năng này bao gồm dòng Galaxy S25, Galaxy S24, Galaxy Z Fold 7, Galaxy Z Flip 7, Galaxy Z Fold 6 và Galaxy Z Flip 6. Nếu đang sử dụng Galaxy S24 hoặc S25 và muốn trải nghiệm, người dùng cần tham gia chương trình One UI 8.5 Beta để có quyền truy cập. Đối với những người dùng sở hữu thiết bị cũ hơn sẽ không được hỗ trợ.
Lưu ý, đây là tính năng thử nghiệm (beta). Bên cạnh đó, phiên bản beta của One UI 8.5 chưa phải là sản phẩm hoàn chỉnh và các tính năng có thể bị thay đổi hoặc loại bỏ trước khi phát hành chính thức. Samsung vẫn chưa công bố ngày phát hành chính thức cho bản cập nhật này.
Theo Guardian, người đàn ông chưa được công bố danh tính hiện sống ở London (Anh), đã bị đơn vị tội phạm mạng của Sở cảnh sát Metropolitan điều tra với cáo buộc xâm phạm quyền riêng tư của người dùng Facebook. Người này hiện được tại ngoại, nhưng sẽ phải trình diện trước Sở Cảnh sát Thủ đô London vào tháng 5, đồng thời thông báo cho lực lượng này nếu rời khỏi nơi sinh sống.
Trong khi đó, các tài liệu tòa án do AP thu thập cho thấy, người này bị cáo buộc đã truy cập và tải xuống khoảng 30.000 hình ảnh riêng tư thuộc về người dùng Facebook khi đang làm việc cho Meta. "Ông ta đã tạo một đoạn mã được thiết kế nhằm vượt hệ thống phát hiện nội bộ của Meta để thu thập dữ liệu hình ảnh trái phép", nội dung tài liệu có đoạn.
Meta xác nhận việc điều tra hình sự với cựu nhân viên là có thật. Công ty của Mark Zuckerberg cho biết vấn đề đã xảy ra hơn một năm trước. "Chúng tôi đã lập tức sa thải cá nhân đó, đồng thời thông báo cho người dùng bị ảnh hưởng, mời cơ quan điều tra vào cuộc và tăng cường các biện pháp bảo mật của mình", người phát ngôn Meta nói với Guardian.
Jon Baines, chuyên gia bảo vệ dữ liệu của công ty luật Mishcon de Reya (Anh), cho rằng khi một nhân viên truy cập dữ liệu cá nhân, chẳng hạn hình ảnh khách hàng, mà không có sự cho phép của chủ lao động (ở đây là Meta), có khả năng nhân viên đó sẽ phạm tội theo luật bảo vệ dữ liệu và luật lạm dụng máy tính. Trong trường hợp này, Meta sẽ không phải chịu trách nhiệm vì luật tại Anh không trừng phạt các tổ chức nếu nhân viên của họ có "hành vi bất lương".
"Tuy nhiên, nếu tòa án quyết định Meta không có các biện pháp kỹ thuật và tổ chức phù hợp để bảo vệ dữ liệu khách hàng, họ có thể phải chịu những khoản phạt đáng kể, hoặc yêu cầu bồi thường thiệt hại theo pháp luật", Baines giải thích.
Tháng trước, Meta đã bị kiện tập thể sau một cuộc điều tra từ báo Svenska Dagbladet (Thụy Điển), trong đó phát hiện các nhân viên tại một nhà thầu phụ của Meta ở Kenya đang xem lại các đoạn video từ kính Meta AI của khách hàng, gồm cả những nội dung "nhạy cảm" như ảnh khỏa thân, cảnh quan hệ tình dục và cảnh đi vệ sinh. Meta sau đó giải thích đã làm mờ khuôn mặt trong ảnh. Tuy nhiên, các nguồn tin cho biết hành động này không phải lúc nào cũng hiệu quả. Thông tin cũng khiến Văn phòng Ủy viên Thông tin (ICO) của Anh mở điều tra.
Theo Bloomberg, một đơn kiện tập thể khác cũng đã được gửi lên Tòa án Quận tại San Francisco hồi tháng 1, cáo buộc hàng loạt cuộc trò chuyện riêng tư trên WhatsApp đã bị nhân viên của Meta truy cập, phân tích và lưu trữ. Công ty của Zuckerberg phủ nhận sau đó.
Việc để dữ liệu "lỏng lẻo" của Meta diễn ra trong bối cảnh công ty vừa chịu thất bại mang tính bước ngoặt tại tòa án cùng với Google vào tháng trước, sau khi bị cáo buộc không bảo vệ người dùng khỏi các mối nguy hại. Hôm 25/3, Tòa án cấp cao Los Angeles ra phán quyết Meta và Google đã tạo nền tảng gây hại cho giới trẻ, phải bồi thường tổng cộng 6 triệu USD cho bị hại. Nạn nhân là Kaley, 20 tuổi, cho rằng mình bị nghiện các ứng dụng như Instagram từ năm 9 tuổi và YouTube từ năm 6 tuổi vì "thiết kế thu hút sự chú ý" của những nền tảng này, gây rối loạn hình ảnh cơ thể nghiêm trọng, trầm cảm và có ý nghĩ tự tử do sử dụng ứng dụng "gần như liên tục", còn thông báo xuất hiện quá nhiều khiến cô "khó lòng ngừng sử dụng".
Theo Reuters, phán quyết có thể tạo tiền lệ cho hàng nghìn vụ kiện tương tự có thể xảy ra trong tương lai tại Mỹ. CNBC gọi đây là "vụ kiện thuốc lá của ngành công nghiệp truyền thông xã hội", so sánh với các công ty thuốc lá ở thập niên 1990 bị buộc phải trả hàng tỷ USD vì nói dối công chúng về sự an toàn và tác hại tiềm tàng của sản phẩm.
Bảo Lâm tổng hợp
Vì sao Messenger cảnh báo có người chụp màn hình?
Meta ra mắt trợ lý ảo tự động trả lời tin nhắn bán hàng tại Việt Nam
Meta thông báo đóng cửa trang Messenger.com
Meta có thể sa thải nhân viên quy mô lớn vì AI
Meta và Google bị buộc tội 'tạo nền tảng gây hại cho giới trẻ'
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo vẫn phụ thuộc vào hạ tầng đám mây, việc một mô hình có thể hoạt động trực tiếp trên thiết bị cá nhân đang trở thành bước ngoặt lớn. Google vừa công bố Gemma 4, dòng AI gọn nhẹ nhưng hiệu năng cao, hướng đến khả năng triển khai trực tiếp trên laptop, điện thoại và các thiết bị nhúng.
Gemma 4 là thế hệ mới trong dòng mô hình AI “open weight” của Google, được phát triển dựa trên nền tảng công nghệ từ hệ sinh thái Gemini. Theo tài liệu kỹ thuật do Google công bố, mô hình này được thiết kế với mục tiêu tối ưu hiệu năng trên mỗi tham số, giúp duy trì khả năng xử lý cao trong khi giảm đáng kể yêu cầu phần cứng.
Một điểm đáng chú ý là Gemma 4 có nhiều cấu hình khác nhau, từ các phiên bản nhỏ dành cho thiết bị di động đến các bản lớn hơn phục vụ máy trạm. Cách tiếp cận này cho phép cùng một nền tảng AI có thể hoạt động trên nhiều môi trường, từ smartphone đến hệ thống chuyên dụng.
Khác với các mô hình như GPT-4 vốn phụ thuộc vào máy chủ mạnh, Gemma 4 có thể được tải về và chạy trực tiếp trên CPU hoặc GPU của thiết bị. Điều này giúp giảm rào cản triển khai, đặc biệt với cá nhân và doanh nghiệp nhỏ.
Bên cạnh đó, việc phát hành theo hướng mở cho phép cộng đồng phát triển dễ dàng tùy chỉnh, tích hợp và xây dựng ứng dụng riêng, từ chatbot, trợ lý lập trình đến các hệ thống xử lý dữ liệu nội bộ.
Khả năng hoạt động offline là điểm khác biệt quan trọng của Gemma 4. Thay vì gửi dữ liệu lên máy chủ để xử lý, toàn bộ quá trình có thể diễn ra trực tiếp trên thiết bị người dùng.
Điều này mang lại lợi ích lớn về quyền riêng tư. Các dữ liệu nhạy cảm như tài liệu công việc hay thông tin cá nhân không cần rời khỏi thiết bị, giúp giảm nguy cơ rò rỉ. Đây là yếu tố ngày càng được quan tâm khi AI được sử dụng rộng rãi trong đời sống và công việc.
Ngoài ra, AI offline giúp cải thiện đáng kể tốc độ phản hồi. Khi không phụ thuộc vào kết nối mạng, các tác vụ như soạn thảo văn bản, dịch thuật hoặc hỗ trợ lập trình có thể được xử lý gần như tức thì.
Một lợi ích khác là chi phí. Khi không phụ thuộc vào dịch vụ đám mây hay API, người dùng có thể giảm đáng kể chi phí vận hành AI trong dài hạn.
Gemma 4 là một ví dụ rõ nét cho xu hướng lớn của ngành công nghệ, khi nhiều tập đoàn như Apple, Qualcomm hay Google đang chuyển hướng sang AI on device: Apple đã tích hợp các tính năng AI trực tiếp trên thiết bị trong hệ sinh thái của mình, trong khi Qualcomm phát triển các dòng chip với bộ xử lý AI chuyên dụng.
Sự kết hợp giữa phần cứng ngày càng mạnh và mô hình AI tối ưu hóa đang giúp việc triển khai AI trở nên linh hoạt hơn, có thể hoạt động trực tiếp trên nhiều loại thiết bị khác nhau. Tuy vậy, cách tiếp cận này vẫn tồn tại những hạn chế, đặc biệt về giới hạn tài nguyên và khả năng cập nhật dữ liệu theo thời gian.
Dù còn thách thức, khoảng cách giữa AI đám mây và AI trên thiết bị đang dần được thu hẹp. Nhiều chuyên gia cho rằng trong tương lai gần, hai mô hình này sẽ cùng tồn tại và bổ trợ lẫn nhau.
Sự xuất hiện của Gemma 4 cho thấy một hướng đi rõ ràng của ngành AI, khi trọng tâm dần chuyển từ hạ tầng đám mây sang thiết bị cá nhân. Nếu xu hướng này tiếp tục phát triển, AI sẽ không chỉ nhanh hơn và riêng tư hơn mà còn hiện diện trực tiếp trên từng thiết bị, thay vì chỉ nằm trong các trung tâm dữ liệu như trước đây.
