Ông là Lê Huy Xuân – người lính đặc công nước từng khiến đối phương khiếp sợ tại chiến trường Quảng Nam – Đà Nẵng, với chiến công phá hủy hàng chục xe bọc thép.
Trong căn nhà nhỏ đơn sơ, ông Lê Huy Xuân xúc động nhắc về thời hoa lửa của mình. Năm nay đã 81 tuổi nhưng ông vẫn nhớ như in những kỷ niệm thời trai trẻ. Năm 1963, chàng thanh niên Lê Huy Xuân hừng hực sức trẻ viết đơn tình nguyện ra trận. Thế nhưng trong lần khám tuyển đầu tiên ông bị loại. Lý do không đủ sức khỏe vì ông nhỏ người, chỉ nặng có 41 kg.
Không nản lòng, sang năm 1964 ông tiếp tục ứng tuyển. Đơn vị tuyển quân khi ấy nhận định: “Người thấp bé, nhẹ cân thế này lại rất phù hợp với nhiệm vụ luồn lách, bí mật của đặc công”. Vậy là chính cái vóc dáng nhỏ bé ấy đã đưa ông trở thành một chiến sĩ đặc công tinh nhuệ.
Tháng 10.1964, sau 3 tháng huấn luyện, ông cùng đồng đội hành quân vào chiến trường Quảng Nam – Đà Nẵng, bắt đầu những ngày tháng chiến đấu oanh liệt tại đây. Khi đó đơn vị đặc công chính quy chưa thành lập, ông được biên chế vào đơn vị trinh sát đặc nhiệm B12, trực thuộc Bộ Tư lệnh Công binh. Tại đèo Hải Vân, đơn vị 120 người của ông chia làm hai ngả: một nửa ngược lên Tây nguyên, một nửa xuôi về vùng chảo lửa Quảng Nam. Ông Xuân nằm trong số những người về vùng Điện Bàn, Duy Xuyên, Đại Lộc, những nơi được mệnh danh là “vùng đất chết” bởi bom đạn đối phương.
Là lính đặc công, đặc biệt là đặc công nước và công binh, nhiệm vụ chính của ông Xuân và đồng đội là đánh cầu, phá đường để cắt đứt các tuyến giao thông huyết mạch của đối phương. Trong bóng đêm đen đặc, những người lính đặc công ngâm mình hàng giờ dưới làn nước lạnh, bí mật áp sát chân cầu để gài mìn. Sự sống và cái chết chỉ cách nhau gang tấc, bởi chỉ cần sơ suất gây ra một tiếng động nhỏ, hay một sai sót trong kỹ thuật kích nổ, họ sẽ mãi mãi nằm lại dưới lòng sông.
Ông Xuân bồi hồi nhớ lại trận đánh đầu tiên vào ngày 25.2.1965. Mục tiêu là cầu Cao Lâu trên QL1. Bằng sự mưu trí và gan dạ, ông cùng đồng đội đã đánh sập cây cầu này, gây tiếng vang lớn, làm tê liệt tuyến giao thông huyết mạch của đối phương trong nhiều ngày. Tiếp đó là những trận đánh vang dội khác như phá cầu Bình Long, cầu Thượng Đức.
Đặc biệt, dấu ấn sâu đậm ở chiến trường khốc liệt với ông là những chiến công phá xe bọc thép, nơi da thịt đối đầu với sắt thép. Ông và đồng đội phải luồn sâu vào lòng địch, tiếp cận các xe bọc thép để phá hủy. Đây là nhiệm vụ vô cùng nguy hiểm vì nếu bị đối phương phát hiện thì chắc chắn hy sinh.
Vậy mà ông Xuân đã cùng đồng đội phá hủy tới hơn 20 xe bọc thép và tiêu diệt gần 300 lính đối phương, trong đó có lần phá hủy hơn 10 xe, tiêu diệt 152 lính. Sau mỗi trận đánh, ông đều được tặng bằng khen, giấy khen ghi nhận chiến công.
Với những thành tích xuất sắc, ông đã vinh dự được trao tặng Huân chương Chiến công hạng nhì, 2 Huân chương Chiến công hạng ba và rất nhiều bằng khen, giấy khen. Ông cũng đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp tỉnh (năm 1965 -1966), Chiến sĩ thi đua toàn Quân khu 5 (năm 1967 – 1968).
Nhưng chiến tranh không chỉ có chiến công, mà còn là rất nhiều hy sinh. Ông Xuân ngậm ngùi nhớ lại, đại đội của ông khi vượt Trường Sơn vào nam có hơn 100 người lính trẻ măng, hừng hực khí thế. Vậy mà đến ngày đất nước im tiếng súng, chỉ còn khoảng hơn 20 người trở về. Những người chỉ huy dạn dày kinh nghiệm như đại đội trưởng, chính trị viên đều đã nằm lại mãi mãi nơi chiến trường.
Nỗi đau càng thắt lại khi ông nhắc về những người đồng hương. Cùng đi từ thôn Bà Khê năm ấy có 8 anh em, nhưng chỉ còn 3 người trở về, trong đó ông Xuân đã để lại một phần máu thịt nơi chiến trường. Trong một trận càn ác liệt, ông Xuân cõng một đồng đội bị thương rút lui, đã không may vấp phải mìn, mất một phần chân trái và 3 lần phải cưa chân do đang tuổi phát triển, xương chân cứ thế trồi ra.
Hành trình từ cõi chết trở về của ông Xuân cũng đầy khốc liệt. Cuối năm 1969, ông được chuyển ra Bắc điều trị. Đoàn xe thương binh chở những người lính không còn lành lặn rời xa chiến trường, nhưng bom đạn vẫn không buông tha. Khi đoàn xe đi đến Hang Đá (Quảng Bình), máy bay đối phương phát hiện và trút bom. “Xe cháy, 40 thương binh ngồi trên xe trúng bom hy sinh gần hết, chỉ còn vài người sống sót, trong đó có tôi”, ông Xuân đau đớn nhớ lại. Ông liên tục thấm nước mắt khi nhắc lại kỷ niệm đau thương và cho biết thế hệ thanh niên quê ông năm ấy ra đi có rất ít người trở về, trong đó có những anh em của mình.
Năm 1971, sau thời gian điều trị, ông Lê Huy Xuân phục viên trở về quê hương Bà Khê. Cơ thể không còn lành lặn nhưng ông vẫn hăng hái tham gia công tác địa phương. Suốt 33 năm (từ 1971 – 2004), ông làm Tổ trưởng tổ tự quản, tham gia giữ gìn an ninh trật tự cho xóm làng. Dù thương tật hành hạ mỗi khi trái gió trở trời, ông vẫn cần mẫn làm thợ mộc, làm ruộng để lo cho con cái.
Tuy nhiên có một điều chưa trọn vẹn là do bị thất lạc nhiều giấy tờ nên ông gặp rất nhiều khó khăn và thiệt thòi về các chế độ chính sách. Hiện ông chỉ được hưởng chế độ thương binh hạng 3/4. Ngoài ra, một người con của ông bị chậm phát triển trí tuệ, nghi do ông nhiễm chất độc khi tham gia chiến đấu ở chiến trường. Dẫu vậy, chưa khi nào ông đòi hỏi chế độ, bởi với ông, việc được sống và trở về đã là may mắn hơn những đồng đội của mình.
Khi chúng tôi hỏi ông muốn nhắn nhủ điều gì với thế hệ trẻ hôm nay, người lính già chia sẻ: “Tôi mong thế hệ trẻ hiểu và trân trọng sự hy sinh của thế hệ cha anh. Ngày xưa chúng tôi đi chiến trường là xác định sẵn sàng hy sinh tuổi xuân, xương máu vì đất nước, không toan tính thiệt hơn. Lớp trẻ bây giờ được sống trong hòa bình, cần chịu khó học tập và làm việc sao cho xứng đáng với thế hệ cha anh. Đừng bao giờ quên lịch sử, quên đi cái giá của độc lập tự do ngày hôm nay”.
Anh Đinh Phước Tấn (31 tuổi, ngụ hẻm 36 đường Kinh Dương Vương, P. Phú Lâm, TP.HCM), hào hứng khoe "kho báu" lên mạng xã hội: "Mình là chàng trai 9X có bộ sưu tập mô hình Doraemon nho nhỏ và mảng tường Doraemon muốn chia sẻ với mọi người" và "Hành trình gấp hạc giấy của mình từ năm 2021 - năm đại dịch Covid-19, đến nay đã được gần 20.000 con. Mình vẫn đang gấp tiếp, gấp đến khi nào không gấp được nữa thì ngưng".
Anh Tấn chào đời với những khiếm khuyết bẩm sinh. Ngoài dị tật ở chân, anh còn nói lắp và không lanh lợi. Dù cố gắng nhưng anh chỉ học được đến hết lớp 9. Thi lớp 10 không đậu, cha mẹ định hướng cho anh học nghề. Anh học nghề cắt tóc, in lụa… và đi thực tập, làm thử vài chỗ.
Anh Tấn cho biết thêm thời gian sau đó, anh được một cơ sở chuyên hỗ trợ người khuyết tật nhận vào làm. Anh làm việc ở đây được 3 tháng thì phải nghỉ do xa nhà, điều kiện sức khỏe không cho phép.
Cũng theo anh Tấn, ở nhà anh không chán nản mà tự tìm việc để lấp vào thời gian trống. Anh chủ động phụ giúp việc nhà cho cha mẹ như: lau dọn nhà cửa, giặt quần áo, nấu ăn… Thấy con trai không ngại bất tiện, chăm chỉ quán xuyến nhà cửa, cha mẹ động viên anh bằng những khoản "tiền lương" nho nhỏ.
"Tôi không ngại làm nội trợ. Cha mẹ kêu làm gì, tôi cũng làm hết. Mình không ra ngoài làm việc được thì ở nhà phụ cha mẹ", anh Tấn tâm sự.
Làm xong việc nhà, anh Tấn thường tự tìm niềm vui cho mình qua đam mê gấp giấy thủ công, sưu tầm Doraemon. Năm 2018, anh từng gấp 1.000 con hạc giấy, 1.000 ngôi sao, vài trăm con bướm để tặng bạn bè.
Anh Tấn kể đến tháng 11.2021, để quên đi không khí ngột ngạt mùa dịch Covid-19, anh quay lại với sở thích xếp hạc giấy. Anh dùng tất cả các loại giấy có thể tìm được ở nhà để gấp hạc. Vé số cũ, đơn thuốc, tờ rơi, giấy gói quà… đều biến thành những con hạc giấy nhỏ xinh. Xếp đến đâu, anh đều cẩn thận ghi số thống kê vào cuốn tập học trò. Gần 5 năm miệt mài, anh nhẩm tính còn 7 con nữa thì đạt mốc 20.000 con hạc giấy.
Anh Tấn nói: "Tôi còn xếp hạc theo các kích thước to nhỏ khác nhau. Xếp được con hạc có kích thước càng nhỏ, tôi càng thấy thích thú".
Trong khoảng thời gian này, anh cũng sưu tầm hình ảnh Doraemon theo kiểu "thập cẩm". Sau đó, anh nhượng lại bộ sưu tập này cho một người bạn và chuyển sang sưu tầm mô hình Doraemon.
Anh sưu tập mô hình Doraemon có trong hộp kẹo cao su, móc khóa hoặc mua tại các lễ hội Nhật Bản, buổi ra mắt phim...
Anh Tấn kể, lúc nhỏ anh ít ra ngoài chơi, chỉ làm bạn với chiếc tivi cũ thời còn dùng ăng-ten gắn cây tre. Cảm giác nôn nao chờ đến giờ phát sóng Doraemon cứ len lỏi trong ký ức của anh. Cho đến nay, anh vẫn luôn háo hức chờ phim ra rạp để đi xem.
Bên trong căn phòng nhỏ của anh Tấn mô hình Doraemon được sắp xếp gọn gàng ở cửa sổ, kệ gỗ, bàn máy tính, tủ nhựa. Hiện tại, anh đã sưu tầm được 549 mô hình và chưa dừng lại ở đó.
Ngoài mô hình, anh còn chọn mua quần áo, chăn màn, nệm, thú bông… có hình Doraemon. Tường, trần nhà của căn phòng cũng ngập tràn tranh ảnh chú mèo máy thông minh.
Thấy hình ảnh Doraemon ở đâu, anh cũng nhanh tay lưu về máy tính rồi đem in, treo lên trần nhà. Anh còn học cách xếp tên Doraemon dán ở đầu giường. Anh không thống kê số tiền đã chi ra để mua mô hình Doraemon. Tuy nhiên, nó chỉ chiếm một phần nhỏ của tiền lương nội trợ.
Hàng tuần, khi được cha mẹ "trả lương" khoảng 700.000 đồng, anh đều bỏ vào tiết kiệm. Anh dùng số tiền này để ăn sáng, tụ họp với các hội nhóm Origami, mô hình bò sát và sưu tầm Doraemon.
Bà Nguyễn Thị Bích Vân (55 tuổi, mẹ của anh Tấn) cho biết: "Tấn bị dị tật bẩm sinh, không lanh lợi như người khác. Vì không tìm được việc phù hợp với sức khỏe nên Tấn chỉ quanh quẩn ở nhà. Bình thường, cả nhà đi làm thì Tấn thay mọi người làm việc nhà. Chúng tôi xem đó là cách cháu lao động và động viên bằng cách cho ít tiền tiêu xài. Tôi biết Tấn có sở thích sưu tầm Doraemon và xếp hạc giấy. Tôi thấy đây là cách giải trí lành mạnh nên ủng hộ con trai".
Tại điểm thi Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, Hồ Ngọc Mỹ Duyên, sinh viên tình nguyện, đã có mặt từ 6 giờ sáng để hỗ trợ thí sinh. Nhiều bạn trẻ gặp khó khăn trong việc tìm phòng thi, trong khi phụ huynh cũng rất căng thẳng. Đội hình tình nguyện viên đã nỗ lực hết mình để giúp các thí sinh tự tin hơn trong kỳ thi năm 2026. Sự hỗ trợ của tình nguyện viên thực sự góp phần quan trọng vào thành công của các thí sinh.
Cùng chung nhiệt huyết, Huỳnh Quốc Bảo, sinh viên Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, chia sẻ mình vốn là thí sinh của kỳ thi năm ngoái. "Mình được các anh chị giúp đỡ rất nhiệt tình nên năm nay muốn hỗ trợ lại các thí sinh", Bảo tâm sự.
Tại khu vực Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM, nhóm sinh viên gồm Nguyễn Cao Hạ Vy, Nguyễn Hiệp Hoàng Long, Châu Minh Quân và Nguyễn Lê Quỳnh Trang cùng là sinh viên trường này cũng túc trực từ sớm để giúp đỡ thí sinh. Nhận thấy nhiều bạn quên mang theo thước, tẩy..., nhóm đã nhiệt tình hướng dẫn các em chỗ mua bổ sung kịp thời.
Thông tin thêm về công tác điều phối, bạn Nguyễn Cao Hạ Vy cho biết các tuyến đường chính ở khu đô thị ĐH Quốc gia TP.HCM được phân thành các trạm chính, mỗi trạm có khoảng 10 - 15 tình nguyện viên. "Sau đó, chúng mình sẽ chia thành các trạm nhỏ khoảng 3 - 5 bạn để có thể hỗ trợ phụ huynh một cách tốt nhất", Hạ Vy nói.
Vy cho biết đây là lần đầu tham gia hỗ trợ thí sinh. Từng là thí sinh tham gia kỳ thi đánh giá năng lực, Vy thấu hiểu tâm lý hoảng loạn của các bạn nếu chẳng may đến nhầm địa điểm thi. "Do vậy, nếu mình giúp đỡ được các bạn phần nào, giúp các bạn đến đúng giờ và đúng nơi thi thì mình sẽ cố hết sức", Vy tâm sự.
Chị Nguyễn Tú Anh (41 tuổi, ngụ P.Hạnh Thông, TP.HCM) đưa con gái đến điểm thi tại Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM từ 6 giờ. Chị chia sẻ: "Lượng người đổ về cùng thời điểm khiến khu vực gửi xe mà mình biết nhanh chóng bị quá tải cục bộ, mình và con gái cũng chật vật tìm chỗ đỗ xe. May mà có các bạn tình nguyện viên hướng dẫn đường đi đến các bãi xe, nên đỡ mất thời gian hơn".
Theo bạn Võ Thị Hiếu, Trạm trưởng trạm số 6 của đội tình nguyện viên ĐH Quốc gia TP.HCM, phụ huynh đưa con đi thi rất vất vả. Trong lúc hỗ trợ thí sinh vào buổi sáng, nhóm của Hiếu gặp một phụ huynh bị giảm thân nhiệt, đứng không vững khi vừa đưa con đến điểm thi. Hiếu nhanh chóng gọi taxi, cùng một số phụ huynh khác dìu người này lên xe đưa đến bệnh viện gần nhất.
Hiếu cho biết trong buổi thi đánh giá năng lực đầu tiên, có rất nhiều tình huống khiến phụ huynh thêm căng thẳng. Có thí sinh quên mang bút chì, có em quên căn cước công dân, có em đến gần sát giờ mới phát hiện thiếu giấy tờ nên cha mẹ lại tất tả chở về lấy.
"Mỗi lần như vậy, người lo nhất vẫn là phụ huynh. Nhiều phụ huynh vừa chạy xe vừa sợ con vào trễ, sợ con hoảng loạn rồi ảnh hưởng đến bài thi. Nhìn mà tụi mình thấy thương lắm", Hiếu nói.
Nguyễn Thị Linh Chi, sinh viên Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM, cho biết nhóm của bạn tự chuẩn bị sẵn nước uống, bánh và khăn để hỗ trợ phụ huynh chờ con ngoài nắng. Theo Chi, có nhiều người vừa đưa con vào cổng đã thấm mệt, nhưng vẫn không muốn rời đi vì sợ con cần gì đó bất ngờ.
"Ánh mắt ai cũng đầy sự hồi hộp. Từng là thí sinh và trải qua kỳ thi này, tụi mình thấu hiểu lắm và muốn san sẻ giúp phụ huynh bớt phần nào", Chi nói.
Nguyễn Minh Trung, sinh viên Trường ĐH Bách khoa, ĐH Quốc gia TP.HCM, và Trần Kim Ánh, sinh viên Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, cũng có mặt từ sớm để tiếp sức cho thí sinh. Dù không có tên trong danh sách, không có người thân dự thi tại đây, hai bạn vẫn nhiệt tình hỗ trợ chỉ đường, trấn an những phụ huynh đang bối rối vì không quen địa điểm.
Trung cho biết càng đứng ở cổng trường lâu càng thấy thương cha mẹ của các thí sinh, vì có nhiều người từ sáng sớm đã tất tả đưa con đi, mồ hôi ướt áo nhưng vẫn chỉ quan tâm con có kịp giờ hay không.
"Đằng sau một buổi thi kéo dài vài tiếng là chuỗi ngày dài ôn tập, thức khuya, ăn vội, ngủ muộn của thí sinh và bên cạnh đó là sự đồng hành thầm lặng của cha mẹ", Trung nói.
Ngày thứ 3 của "Hành trình đỏ nghiên cứu, học tập năm 2026" tại Trung Quốc, đoàn gần 200 đại biểu nước ta tiếp tục tham gia nhiều hoạt động ý nghĩa, như: Khảo sát Trung tâm giao lưu khoa học công nghệ lưới điện Phương Nam Trung Quốc, khảo sát Khu công nghệ Tiểu Bằng, khảo sát Công ty TNHH dược phẩm Trung Nhất Bạch Vân Sơn, khảo sát Trung tâm phổ biến khoa học Trạm biến áp Quảng Châu thuộc lưới điện Phương Nam Trung Quốc, khảo sát Tập đoàn đường sắt đô thị Quảng Châu, khảo sát Công ty CP Hoạt hình Vịnh Thanh, khảo sát Cảng truyền thông quốc tế Quảng Châu... tại TP.Quảng Châu (tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc).
Đặc biệt các đại biểu có cuộc đối thoại thanh niên Việt - Trung với chủ đề "Kể tốt câu chuyện hữu nghị Việt - Trung".
Tại buổi đối thoại, chị Nguyễn Bích Hà, nhà sáng tạo nội dung số, cho biết cô có nhiều tình cảm đặc biệt với Trung Quốc và những người dân nơi đây. Từng nhiều lần đến Trung Quốc, đặt chân đến đây, Hà nhận được nhiều chia sẻ đầy hào hứng của các bạn trẻ Trung Quốc về Việt Nam, từ ẩm thực, đời sống, đến nhịp giao thương sôi động khiến cô rất bất ngờ.
"Trong khi mình đang tò mò về Trung Quốc, phía bạn cũng có nhiều người trẻ đang tò mò về Việt Nam. Vậy tại sao mình lại không làm nhiều nội dung hơn để gần hơn nữa với các bạn?", câu hỏi này là động lực để Hà tiếp tục những chuyến hành trình tới Trung Quốc.
Qua những trải nghiệm, chị Hà nhận ra rằng thanh niên, đặc biệt là các nhà sáng tạo nội dung số đang đóng góp một vai trò ngày càng quan trọng trong việc kết nối và vun đắp tình hữu nghị Việt - Trung.
"Chúng tôi không chỉ dừng lại ở việc sáng tạo nội dung, mà còn là những "sứ giả văn hóa", những "cầu nối hữu nghị" Việt Nam - Trung Quốc trong bối cảnh thời đại số", chị Hà nói.
Từ những trải nghiệm của mình, chị Hà tin tưởng điều thanh niên 2 nước có thể làm không chỉ dừng lại ở việc "kể câu chuyện", mà là cùng nhau tạo ra những câu chuyện chung bằng sản phẩm cụ thể.
Chị Nguyễn Bích Hà gợi mở việc hợp tác theo nhóm Việt - Trung để cùng sản xuất các sản phẩm truyền thông số mang tính trải nghiệm thực tế. Có thể là những series video ngắn song ngữ về ẩm thực, du lịch, đời sống thanh niên; những Vlog "một ngày làm người bản địa" tại Hà Nội, Bắc Kinh, Thành Đô; hay những podcast đối thoại giữa thanh niên 2 nước về học tập, công việc, văn hóa.
Qua những khảo sát, nhà sáng tạo nội dung Nguyễn Đăng Quỳnh, cho hay giới trẻ hiện sử dụng điện thoại thông minh rất nhiều và họ cũng tiếp cận thông tin chủ yếu qua nội dung số. Do vậy, khi một nhà sáng tạo quay video ẩm thực Quảng Châu, hay một nhà sáng tạo nội dung Trung Quốc chia sẻ hành trình khám phá phố cổ Hà Nội thì họ sẽ khiến giới trẻ 2 nước tìm hiểu, yêu thích và gắn kết với nhau một cách tự nhiên nhất.
"Đây chính là ngoại giao nhân dân kiểu mới và nhà sáng tạo nội dung chính là những "đại sứ văn hóa" của thời đại số", anh Quỳnh cho hay.
Theo anh Quỳnh, văn hóa 2 nước hoàn toàn có thể lan tỏa mạnh mẽ trong giới trẻ, chỉ cần có những nhà sáng tạo nội dung có tâm, có tầm và một hệ sinh thái hỗ trợ đúng hướng.
Do đó, anh Quỳnh đề xuất thanh niên Việt - Trung cần giao lưu, kết nối nhiều hơn thông qua các chương trình trao đổi, các cuộc thi… để thế hệ trẻ biến tầm nhìn mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra thành hiện thực.
Kết thúc buổi đối thoại, đoàn đại biểu Việt Nam rời TP.Quảng Châu (Quảng Đông, Trung Quốc) để tiếp tục hành trình tại TP.Bắc Kinh (Trung Quốc) trong những ngày tiếp theo.
