Ngày 8/4, Quốc hội phê chuẩn bổ nhiệm PGS. TS Hoàng Minh Sơn làm Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo. Đây luôn là “ghế nóng” với bộ máy nhân sự khổng lồ – hơn 1,6 triệu thầy cô, tác động đến khoảng 26 triệu học sinh, sinh viên.
Ông Lê Như Tiến, nguyên Phó chủ nhiệm Uỷ ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng (cũ) của Quốc hội, nhận định: “Tân Bộ trưởng sẽ đối mặt những thách thức mang tính thời đại khi giáo dục đang ở giai đoạn đổi mới toàn diện”.
“Mục tiêu của giáo dục không chỉ là truyền thụ kiến thức mà phải trang bị kỹ năng để người học thích ứng với thay đổi. Đó là đòi hỏi rất cao, người đứng đầu ngành phải có tầm nhìn để hiện thực hóa”, ông nói thêm.
Cuộc ‘đại phẫu’ mạng lưới giáo dục đại học
Cả nước có khoảng 240 trường đại học. Nghị quyết 71 nêu rõ hệ thống đại học hiện phát triển manh mún, chưa đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và nghiên cứu khoa học. Bộ Chính trị yêu cầu khẩn trương sắp xếp, tái cấu trúc hoặc sáp nhập, giải thể trường không đạt chuẩn.
Trả lời báo chí khi còn là Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, ông Hoàng Minh Sơn nói đây là cơ hội và sứ mệnh để đẩy mạnh chất lượng giáo dục đại học.
Bộ đã có định hướng về việc này, đề nghị các bên hoàn thành hồ sơ trình cấp thẩm quyền trước 30/6. Tuy nhiên, chuyên gia nhìn nhận như vậy là chưa đủ.
TS Lê Viết Khuyến, Phó chủ tịch Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, nhấn mạnh tái cấu trúc hệ thống giáo dục đại học không chỉ cốt tinh gọn bộ máy, mà còn phải kiến tạo được một trục liên thông, giúp người học thuận lợi đi lên các bậc cao hơn.
Cùng đó là nhiều bài toán khác như bảo đảm quyền tự chủ toàn diện cho các trường mà không phụ thuộc mức độ tài chính; đầu tư cho nhóm ngành công nghệ mũi nhọn, thu hút giảng viên giỏi… để Việt Nam có ít nhất 8 trường thuộc nhóm 200 đại học hàng đầu châu Á, một trường vào top 100 thế giới ở một số lĩnh vực vào năm 2030, theo Nghị quyết 71.
“Việc có đại học trong top 100 thế giới sẽ là thách thức lớn với ngành giáo dục”, ông Tiến nói.
Xáo trộn tuyển sinh
Hơn 20 năm qua, tuyển sinh đại học có 6 lần thay đổi lớn. Từ chỗ thí sinh đăng ký trường nào phải thi tại trường đó; tổ chức kỳ thi “ba chung”: chung đề, chung đợt thi và sử dụng chung kết quả; đến tự chủ tuyển sinh, bùng nổ hàng loạt phương thức, kỳ thi riêng.
Năm ngoái, các trường phải bỏ xét tuyển sớm, quy đổi điểm tương đương các phương thức, tổ hợp. Mỗi trường lại đưa ra công thức tính riêng, dựa trên nhiều yếu tố như phổ điểm thi, kết quả của sinh viên khóa trước, đặc thù ngành…
Đến năm nay, cách mùa tuyển sinh khoảng 4-5 tháng, Bộ lại yêu cầu điều chỉnh xét tuyển học bạ với ràng buộc về điểm thi tốt nghiệp, đổi cách tính điểm cộng với chứng chỉ ngoại ngữ.
Các thay đổi, theo Bộ, giúp việc tuyển sinh công bằng hơn và giảm áp lực, song chuyên gia nhìn nhận việc này không có “thời gian chờ”, khiến thí sinh, phụ huynh bị động, rối loạn thông tin.
Trên thế giới, chính sách tuyển sinh đại học về cơ bản ổn định với hai hướng chủ đạo: Trung Quốc, Hàn Quốc tổ chức kỳ thi đại học chung toàn quốc; Mỹ, châu Âu để đại học tự chủ.
Tranh cãi dạy thêm – học thêm
Thông tư 29 của Bộ về dạy thêm, học thêm được coi như “liều thuốc mạnh” khi hạn chế dạy thêm trong trường và phải miễn phí. Song, nó gây tranh cãi suốt một năm qua, nhiều hiệu trưởng, chuyên gia cho rằng các quy định chỉ giải quyết “phần ngọn”, không làm giảm nhu cầu, trong khi phụ huynh tốn tiền gấp 2-4 lần vì phải đưa con em ra bên ngoài.
Ông Hoàng Minh Sơn trong hội nghị tiếp xúc cử tri đầu tháng 3 ở Hà Nội đã khẳng định một mặt “đấu tranh với những hiện tượng chưa lành mạnh” trong dạy thêm, học thêm, song sẽ tiếp thu các góc nhìn khác.
Trả lời VnExpress hồi tháng 3, TS Trần Thành Nam, Phó hiệu trưởng trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng về lâu dài, ngành giáo dục cần làm tốt ba việc: đổi mới thi cử, đào tạo được những thế hệ giáo viên có phẩm chất tốt, học sinh có kỹ năng và tinh thần tự học.
Thiếu giáo viên dai dẳng
Nhiệm kỳ của Tân Bộ trưởng còn đối mặt một bài toán dai dẳng: cả nước thiếu khoảng 124.000 giáo viên, tính đến tháng 2/2026. Nhưng áp lực còn nằm ở sự mất cân đối, thừa – thiếu cục bộ, “khát” giáo viên mầm non, Tiếng Anh và các môn đặc thù như Tin học và Nghệ thuật. Nhiều địa phương có biên chế nhưng không có nguồn để tuyển. Cùng đó, tình trạng giáo viên nghỉ việc, chuyển việc có xu hướng gia tăng tại một số nơi.
Trong khi đó, cả nước đang triển khai đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục; thực hiện phổ cập mầm non cho trẻ từ 3 tuổi; tiếp tục đổi mới chương trình phổ thông theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực; đẩy mạnh chuyển đổi số… nên đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ nhà giáo.
Điều này đòi hỏi phải có chính sách và giải pháp phát triển đội ngũ đồng bộ, có hệ thống và dài hạn.
Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học
Bộ Chính trị từ tháng 8/2024 đề nghị từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.
Hiện, môn Tiếng Anh là bắt buộc từ lớp 3. Chưa địa phương nào dạy tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai trên quy mô toàn tỉnh, mà mới ở dạng thí điểm. Năm học trước, khoảng 190.000 học sinh được học môn khác bằng ngôn ngữ này hoặc chương trình tích hợp.
Theo Bộ, để tiếng Anh được dùng rộng rãi ở tất cả 52.000 trường học, cả nước cần thêm 12.000 thầy cô có khả năng dạy bằng tiếng Anh vào năm 2030. Trong khi đó, hiện nhiều tỉnh, thành vẫn loay hoay vì không tuyển được giáo viên môn này. Ngoài ra, cơ sở vật chất, điều kiện để dạy và học tiếng Anh còn nhiều khó khăn, đặc biệt ở khu vực miền núi.
Gần 11h ngày 10/4, hàng trăm phụ huynh đứng chật kín trong sân trường Tiểu học Bình Quới Tây, phường Bình Quới. Giữa cái nắng 35 độ C, anh Thanh Phong cho hay vợ chồng phải thay nhau xin về giữa buổi để đưa đón con lớp 1.
"Đón con xong tôi phải chạy ngược lại công ty, 13h30 đến lượt vợ đưa con đi học", anh Phong nói, cho biết con gái hôm qua đã bị say nắng vì phải di chuyển 6 km giữa trưa.
Chị Lan, phụ huynh lớp 1, cũng loay hoay suốt hai ngày qua. Chị nhờ ông bà ngoại nấu cơm giúp, sau đó đón con về ăn, rồi đưa đến trường buổi chiều. Nữ phụ huynh lo việc dừng bán trú ảnh hưởng giấc ngủ trưa, con khó đảm bảo sức khỏe khi học hai buổi mỗi ngày. Bản thân chị cũng nghĩ khó thu xếp được công việc để đưa đón nếu tình hình kéo dài.
Trong khi đó, chị Ngọc Trang, phụ huynh lớp 3, cố gắng từ cơ quan về nhà tự chuẩn bị cơm cho con. Chị cho biết dù vất vả hơn bình thường nhưng dự kiến duy trì, kể cả khi trường tổ chức bán trú trở lại.
"Bé từng báo đồ ăn có vấn đề vài lần nhưng tôi nghĩ cháu kén ăn. Sau vụ việc này, tôi không yên tâm để con ăn ở trường", chị nói.
Trả lời VnExpress ngày 10/4, bà Diệp Thị Ngọc Tiên, Hiệu trưởng trường Tiểu học Bình Quới Tây, thừa nhận việc dừng bán trú gây xáo trộn lớn với phụ huynh, nhưng là phương án bắt buộc để đảm bảo an toàn. Trường dừng tổ chức bán trú ít nhất đến thứ ba tuần sau, khi có kết quả xét nghiệm mẫu thức ăn.
Hôm nay, toàn trường vắng 220 trong tổng số hơn 900 học sinh, chủ yếu ở khối 1, 2. Theo bà Tiên, số này đã giảm so với hôm qua, khi gần 450 em không đi học. Cá biệt, nhiều lớp vắng hơn một nửa do các em đang điều trị ở viện, theo dõi sức khỏe ở nhà hoặc phụ huynh cho nghỉ vì không thể đưa đón.
Tùy tình hình, giáo viên sẽ điều chỉnh nội dung giảng dạy. Với những lớp vắng nhiều, học sinh chủ yếu ôn tập bài cũ.
"Tôi và thầy cô rất lo lắng, mong sớm tìm được nguyên nhân để ổn định tình hình, sắp đến giai đoạn kiểm tra cuối kỳ", bà Tiên nói.
Sự việc xảy ra hôm 8/4. Trường Tiểu học Bình Quới Tây ghi nhận hơn 100 lượt học sinh xuống phòng y tế khám với các biểu hiện mệt mỏi, sốt. Trong đó, hơn 40 em nôn ói, đau bụng, nghi ngộ độc thực phẩm ngay đầu giờ sáng, khi chưa đến giờ ăn trưa.
Trong báo cáo gửi thành phố, Sở An toàn Thực phẩm cho hay khu vực nhà ăn của trường Tiểu học Bình Quới Tây rộng, thông thoáng, vệ sinh sạch sẽ. Tuy nhiên, Sở nghi ngờ bữa ăn ngày 7/4 có vấn đề. Hôm đó, học ăn gà kho gừng, canh bắp cải nấu thịt, dưa leo xào, mận; bữa xế có bánh flan.
Suất ăn công nghiệp ở trường hiện có giá 37.000 đồng gồm ăn trưa và bữa xế, theo hiệu trưởng.
Tính đến sáng 10/4, tổng số ca điều trị, nhập viện lên đến 148, theo thống kê của Sở Y tế. Kết quả xét nghiệm ban đầu tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định ghi nhận trong 10 học sinh có 7 em dương tính với Salmonella - vi khuẩn gây tiêu chảy.
Ngày 10/4, UBND xã Hòa Vang công bố triển khai chính sách này, trở thành địa phương đầu tiên miễn phí sách giáo khoa cho học sinh từ tiểu học đến THPT.
Trước đó, xã đã huy động gần 1,5 tỷ đồng để mua mới hơn 74.000 cuốn sách. Kết hợp với mô hình "Tủ sách dùng chung" hiện có, tổng kho sách của địa phương hiện đạt hơn 91.000 cuốn, đáp ứng đầy đủ nhu cầu cho hơn 7.000 học sinh trên địa bàn. Các em sẽ mượn sách từ thư viện và hoàn trả khi kết thúc năm học.
"Việc này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho người dân mà còn giáo dục học sinh ý thức giữ gìn tài sản chung", ông Lê Phú Nguyện, Chủ tịch UBND xã Hòa Vang nói. Theo ông, việc cả nước dùng chung một bộ sách giáo khoa giúp địa phương thuận lợi hoàn thành mục tiêu này sớm hơn dự kiến.
Chủ trương miễn phí sách giáo khoa được đề cập trong Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị, được Quốc hội thông qua hồi tháng 12/2025.
Theo dự kiến của Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc này được triển khai trong cả nước từ năm học 2029-2030. Nhà nước sẽ đầu tư mua sắm cho thư viện, học sinh và giáo viên được mượn sách để dùng trong học kỳ hoặc năm học, trả khi dùng xong.
Đợt 1 kỳ thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TP.HCM (V-ACT) đã chính thức khép lại vào cuối tuần qua, ngày 5.4. Theo quy định, V-ACT sẽ không công bố đề chính thức, không cho thí sinh mang đề ra ngoài và còn thu lại giấy nháp của tất cả thí sinh. Thí sinh chỉ được rời phòng thi sau khi cán bộ coi thi kiểm đủ số lượng phiếu trả lời trắc nghiệm, đề thi, giấy nháp của cả phòng thi, văn bản do ĐH Quốc gia TP.HCM công bố vào cuối tháng 3 nêu rõ.
Tuy nhiên, Thanh Niên ghi nhận sau khi đợt 1 thi V-ACT kết thúc, trong tối cùng ngày xuất hiện nhiều bài viết của các trung tâm luyện thi cho rằng đã phục dựng lại được đề thi "chính thức". Đáng ngạc nhiên là bộ "đề thi chính thức ĐGNL đợt 1" của một trung tâm có trụ sở ở TP.HCM, với đủ 120 câu hỏi kèm ảnh minh họa, đồ thị, hình vẽ và trích dẫn tác giả, tác phẩm... cụ thể, đi cùng đó là lời giải cho từng câu.
Để nhận tài liệu, thí sinh được yêu cầu phải bấm theo dõi trang doanh nghiệp của trung tâm này, chia sẻ công khai một bài viết của đơn vị và bình luận theo nội dung được yêu cầu. Sau khi thực hiện đủ các bước, thí sinh sẽ được trang này gửi tài liệu. Theo thống kê, các bài đăng liên quan đến tài liệu này thường thu hút hàng trăm lượt thích và chia sẻ.
Sau khi xem xét tài liệu nêu trên do Thanh Niên cung cấp, H.N, thí sinh dự thi V-ACT đợt 1 ở Trường ĐH Văn Lang (TP.HCM), cho rằng các câu hỏi "giống hoàn toàn" đề chính thức em đã làm cuối tuần rồi. M.T, thí sinh ở chung điểm thi, cũng khẳng định: "Tài liệu đúng từng câu từng chữ vào cỡ 99-100%. Có mấy câu em không làm được nên không nhớ chắc chắn lắm".
Từng theo học một trung tâm luyện thi V-ACT khác cùng tọa lạc ở TP.HCM, H.N kể rằng trung tâm của em cũng đăng tải "đề chính thức", nhưng chỉ có hai phần là toán và tiếng Anh ngay trong tối 5.4. Để làm được điều này, N. kể trung tâm đã đăng ký cho chính giáo viên đi thi để thuộc đề về chép lại.
Tuy nhiên N. cũng không rõ làm cách nào các giáo viên này có thể nhớ cặn kẽ từng số liệu, ngữ liệu trong đề chính thức để tái hiện lại trong tài liệu gửi học sinh, nhất là khi nhiều câu hỏi trong đề chưa từng xuất hiện trên mạng.
Khảo sát trên mạng xã hội TikTok, Thanh Niên cũng ghi nhận một số tài khoản tự xưng là trung tâm luyện thi thông báo có "đề chính thức" đi kèm đó là tin rao các khóa học, tài liệu mà đơn vị cung cấp. Có trung tâm thậm chí cảnh cáo những bên khác không được sao chép thông tin "đề chính thức" do mình biên soạn, tạo ra cảnh tượng "hỗn loạn" về đề thi V-ACT trên mạng xã hội.
Các nội dung về đề thi này thường nhận về hàng ngàn tới hàng chục ngàn lượt xem, trở thành một "công cụ" hữu ích để các trung tâm thu hút sự chú ý của các thí sinh thi V-ACT.
Nghi vấn đặt ra là liệu giáo viên của các trung tâm này đều có khả năng ghi nhớ cực kỳ tốt, khi có thể thuộc không chỉ câu hỏi mà còn từng câu trả lời, trải dài đủ các phần thi từ sử dụng ngôn ngữ (tiếng Việt, tiếng Anh), toán học (gồm toán phổ thông, tư duy logic, phân tích số liệu) đến tư duy khoa học (sinh học, hóa học, vật lý, địa lý, lịch sử, giáo dục kinh tế và pháp luật).
Hoặc, liệu có lỗ hổng nào trong công tác tổ chức thi V-ACT ở các địa phương có thể bị các bên trục lợi tuồn đề ra ngoài, ảnh hưởng tới tính công bằng của kỳ thi? Song song đó, việc ĐH Quốc gia TP.HCM không có động thái giải quyết cụ thể các tài liệu tự cho là chính thức này liệu có ảnh hưởng tới uy tín của kỳ thi?
Trả lời Thanh Niên chiều 7.4 liên quan tới nội dung này, đại diện từ Trung tâm khảo thí và đánh giá chất lượng đào tạo trực thuộc ĐH Quốc gia TP.HCM cho biết hiện chưa có cơ sở nhận xét về những thông tin đang lan truyền trên mạng.
Trước đó, ĐH Quốc gia TP.HCM thông tin công tác chấm thi V-ACT đã bắt đầu được triển khai từ hôm qua (5.4), kết quả được công bố vào 17.4. Năm nay, ĐH này sẽ không gửi giấy báo điểm cho thí sinh qua đường bưu điện và các bạn chỉ cần tra cứu kết quả thông qua tài khoản cá nhân khi đăng ký dự thi.
