Chuyên gia du lịch kiêm nhà văn người Mỹ, Rick Steves, cho hay khi đi du lịch và tìm hiểu phong tục mới, những cử chỉ nhỏ như để lại tiền lẻ trên bàn có thể bị hiểu sai.
“Du khách đang vô tình khiến nhân viên kỳ vọng nhiều vào tiền boa và phá vỡ sự cân bằng thu nhập địa phương. Đó là một cách hành xử thiếu tinh tế. Ngoài ra, ở những nơi đông đúc, những người không liên quan có thể nẫng tay trên số tiền lẻ đó”, Steves viết trên blog.
Tại châu Âu, nơi nhân viên phục vụ được trả mức lương đủ sống, tiền boa không phải một nghĩa vụ bắt buộc. Tại các quốc gia như Đức, Áo, Bỉ hay Luxembourg, cùng với một số vùng ở Thụy Sĩ và Liechtenstein, việc dùng tiền xu để boa thậm chí còn bị coi là khiếm nhã, thiếu tôn trọng nhân viên.
Steve Schwab, CEO của Casago, công ty quản lý tài sản và cho thuê nghỉ dưỡng có trụ sở tại Arizona (Mỹ), nhấn mạnh điều quan trọng cần nhớ là tại châu Âu, không có một công thức chung nào áp dụng được cho tất cả các quốc gia.
“Mỗi quốc gia khác nhau, vì vậy chúng ta không thể đánh đồng tất cả là văn hóa tiền boa của châu Âu. Các quốc gia Bắc Âu là nơi ít kỳ vọng tiền boa nhất, phần lớn là vì họ nổi tiếng với việc trả lương cao cho nhân viên hoặc đã tính sẵn phí dịch vụ vào hóa đơn”, ông Schwab cho hay.
Tuy nhiên điều này không có nghĩa du khách bỏ hẳn việc boa. Steves khuyên nên áp dụng cách tiếp cận trực tiếp, điều này phù hợp tại các quốc gia nói tiếng Đức, nơi việc để lại tiền xu trên bàn không được thiện cảm.
“Khi thanh toán hóa đơn 10 euro bằng tờ 20 euro, bạn có thể nói ‘Lấy tôi 11 euro nhé (Eleven, please)’. Đây là tín hiệu để nhân viên giữ lại 1 euro làm tiền tip và trả phần tiền thừa còn lại”, Steves cho hay.
Nhưng tại Mỹ, nhân viên phục vụ thường phải dựa vào tiền boa để bù đắp cho mức lương cơ bản thấp. Ở Mỹ, mức boa cũng khá cao. Khoảng 5% được xem là thỏa đáng, 10% là hào phóng, nhiều nơi có thể lên tới 15% đến 20%, theo Steves.
Chính thực trạng này, cùng với sự xuất hiện dày đặc của các yêu cầu boa trên ứng dụng điện tử, đã làm gia tăng sự bức bối. Gần 90% người Mỹ cho rằng văn hóa tiền boa “đang vượt tầm kiểm soát”. Tại châu Âu, những mức boa thế này bị coi là quá mức cần thiết. “Hãy kiềm chế ý muốn boa theo kiểu Mỹ”, ông Steves nói thêm.
LaDell Carter, đối tác sáng lập của Royal Expression Travels tại Maryland (Mỹ), cho biết: “Không phải lúc nào số lượng tiền boa cũng là yếu tố quyết định. Quan trọng là cách đưa và ý định đằng sau đó”. Bà Carter nói thêm rằng, đặc biệt trong các không gian sang trọng, những đồng xu nằm rải rác trên bàn mang lại cảm giác giống như một sự bố thí hoặc hành động tùy tiện.
Steves cũng khuyến nghị rằng du khách có thể bỏ qua tiền boa tại các quầy phục vụ tự chọn, chỉ cần làm tròn tiền cước taxi và đưa những khoản boa nhỏ cho hướng dẫn viên hoặc nhân viên khách sạn.
Phương thức thanh toán cũng là một yếu tố quan trọng. Thanh toán bằng thẻ rất phổ biến, nhưng boa tốt nhất nên đưa tiền mặt để đảm bảo số tiền đó đến thẳng tay người phục vụ, bởi một số cơ sở kinh doanh có thể sẽ không chuyển lại đầy đủ khoản tiền thưởng này nếu khách hàng thanh toán thẻ.
Các chuyên gia cũng khuyên du khách kiểm tra kỹ hóa đơn đã bao gồm phí dịch vụ hay chưa, đồng thời quan sát thói quen của người bản địa trước khi quyết định boa. Nếu còn phân vân, đừng ngại hỏi người dân địa phương về những quy chuẩn riêng biệt tại quốc gia đó.
Sáng 10/4, ông Nguyễn Văn Hãnh, Phó Chủ tịch UBND xã Phố Bảng, cho biết địa phương đã cấm hoạt động địu hoa ra dốc Thẩm Mã chờ khách chụp ảnh để xin tiền. Theo UBND xã Phố Bảng, gần đây nhiều người già, trẻ em tập trung đông tại khu vực này để chèo kéo, giành giật khách.
Một số trường hợp liên tục nài ép du khách cầm hoa để chụp ảnh dù họ không có nhu cầu, sau đó tỏ thái độ khó chịu. Có tình trạng 6-7 trẻ em cùng tập trung tết tóc cho một người, sau đó khách phải cho tiền đủ cả nhóm.
"Tình hình thực tế rất phức tạp, nếu không quản lý tốt sẽ ảnh hưởng đến hình ảnh du lịch địa phương", ông Hãnh nói.
Hiện nay, xã Phố Bảng soạn thảo bộ quy tắc ứng xử văn minh và tổ chức lại hoạt động này. Theo đó, người tham gia phải đáp ứng các yêu cầu từ chính quyền, hoa được để gọn trong khu vực chỉ định và nghiêm cấm chèo kéo. Xã cũng dự kiến thành lập đội biểu diễn văn nghệ truyền thống, số tiền thu được từ du khách sẽ chia đều nhằm tránh tình trạng tranh giành khách.
Theo ghi nhận đầu tháng 3, trẻ em và người già thường tập trung đông tại dốc Thẩm Mã, gây cản trở và làm khó những khách chỉ có nhu cầu chụp ảnh phong cảnh.
Năm qua, xã Phố Bảng nghiêm cấm việc xin tiền nên khách thường cho bánh kẹo hoặc trả tiền tùy tâm, khoảng 10.000 đồng mỗi lượt. Vào cao điểm, mỗi đứa trẻ có thể thu về khoảng 300.000 đồng một ngày, nhưng số tiền này phần lớn bị người lớn thu lại ngay sau đó.
Cơ quan chức năng đã thành lập tổ công tác đảm bảo an ninh trật tự tại dốc Thẩm Mã, đồng thời bàn giao người già, trẻ em và phụ nữ địu con cho các xã quản lý. Chính quyền cũng tuyên truyền bằng loa với ba ngôn ngữ (Anh, Việt, Mông) để khuyến cáo du khách không cho tiền, quà và cung cấp số điện thoại đường dây nóng.
Tuy nhiên, ông Hãnh cho biết việc thay đổi nhận thức của những người lười lao động, ỷ lại vào lòng thương hại vẫn khó khăn. Mặt khác, nhiều du khách vẫn cho quà, tiền bất chấp cảnh báo.
"Họ tưởng làm vậy là tốt nhưng thực chất đang hủy hoại tương lai trẻ em. Trẻ có thể rủ nhau bỏ học, tạo ra thế hệ mù chữ, lười lao động và trở thành gánh nặng xã hội", ông Hãnh nói.
Ông Hoàng Xuân Đôn, Trưởng ban quản lý Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn, đồng quan điểm, cho rằng tình trạng trẻ em địu hoa phản ánh nguyên lý cung cầu của kinh tế thị trường. Khi du khách động lòng trắc ẩn, thể hiện tình thương với trẻ nhỏ, mang đến hiệu quả kinh tế cao hơn, trong học thuật gọi là "poverty porn" (khai thác sự đói nghèo để tăng cảm thông, kiếm tiền).
"Chúng tôi muốn du khách hợp tác với chính quyền, để yêu mảnh đất và con người Cao nguyên đá một cách bền vững, bài bản hơn", ông nói.
Từ đầu tháng 4 đến nay, quán lẩu gà ông Mạc ở quận Thuận Đức, thành phố Phật Sơn (Trung Quốc) luôn trong tình trạng khách xếp hàng dài chờ tới lượt vào ăn.
Mỗi ngày, quán đón trung bình 2.000 đến 3.000 lượt khách. Nhiều người có mặt từ 6h, chấp nhận chờ vài tiếng để thưởng thức. Quán lẩu gà thảo dược của người đàn ông 60 tuổi nổi tiếng tới mức chính quyền địa phương buộc phải vào cuộc, hỗ trợ bãi đỗ xe nhằm đảm bảo an ninh trật tự.
Trước khi nổi tiếng, ông Mạc chỉ phục vụ tầm 10 bàn mỗi ngày. Ông có thời gian tập thái cực quyền, đi hát karaoke để thư giãn.
Quán lẩu bất ngờ được nhiều người biết tới khi một nam blogger ẩm thực người Trung Quốc chia sẻ đoạn video lên kênh cá nhân.
Video ghi lại quá trình chế biến món ăn. Gà sống được làm thịt tại chỗ. Rượu thảo dược tự nấu chế biến thành nước dùng cho món lẩu. Món ăn được quảng cáo có thể loại bỏ "thấp khí" (theo Đông y đây là yếu tố gây hại cho cơ thể do ăn đồ lạnh).
Tính tới hiện tại, video thu hút hàng chục triệu lượt xem ở các nền tảng. Nhiều người khen đồ ăn tươi, thích thú với sự thờ ơ của chủ quán.
Tuy nhiên, sự nổi tiếng này không khiến chủ quán thấy hạnh phúc hơn. Do lượng khách quá tải, thời gian ngủ của ông chỉ khoảng 3-4 tiếng mỗi ngày.
"Nổi tiếng có ích gì? Tôi chẳng có thời gian để tiêu tiền. Sức khỏe mới quan trọng. Liệu có sống đủ lâu để tiêu hết tiền không", ông Mạc phân bua lúc trao đổi với các đơn vị truyền thông vào ngày 10/4.
Chia sẻ về lịch làm việc hàng ngày, ông Mạc cho biết, quán ngừng đón khách vào 20h. Sau khi dọn dẹp xong cũng tới 1h-2h. Tầm 6h, ông và mọi người phải dậy để chuẩn bị nguyên liệu nấu nướng phục vụ khách.
Hiện ông Mạc còn huy động anh em họ hàng tới phụ giúp. Do nhà không đủ chỗ nghỉ ngơi, mọi người phải ở tạm các nhà nghỉ xung quanh.
Khi được hỏi lý do tại sao không đóng cửa ngừng phục vụ nếu quá mệt mỏi, ông Mạc giãi bày: "Khách đi xa hàng trăm cây số tới đây, làm sao tôi nỡ bảo họ phải về".
Cũng vì số lượng gà cần nhập mỗi ngày tăng vọt, chủ quán phải dán tờ giấy thông báo bên ngoài để thực khách thông cảm. Nội dung tờ thông báo cho biết, quán có dùng thêm gà đông lạnh vì gà tươi giết mổ tại chỗ không đủ đáp ứng.
"Chúng tôi dùng nguyên liệu gà và rau rất phổ biến. Ai cũng có thể tự chế biến. Đừng phóng đại lẩu gà của quán ngon tới mức kỳ vọng. Quán không có bí quyết gì đặc biệt", ông nói.
Hiện một nồi lẩu gà nguyên con có giá 258 tệ (khoảng 1 triệu đồng). Một phần canh thảo dược 38 tệ (khoảng 150.000 đồng). Mức giá này cao hơn so với trong video nam blogger giới thiệu vào đầu tháng 4.
Cả làng được "hưởng lợi"
Công việc kinh doanh của quán lẩu thuận lợi cũng mang tới những tác động không nhỏ tới cuộc sống người dân địa phương.
Lượng khách quá tải, không đủ chỗ đỗ xe nên gây ra tình trạng tắc nghẽn buộc chính quyền địa phương phải vào cuộc. Sau đó, giới chức đã tận dụng các bãi đất trống làm bãi đỗ xe tạm, bố trí nhân công dọn rác và tuần tra an ninh.
Quán cũng đăng tin tìm người nhổ lông gà với thu nhập 25 tệ/giờ (96.000 đồng), người hỗ trợ chặt gà có thu nhập 30 tệ/giờ (gần 120.000 đồng).
Những cửa hàng ăn uống và các điểm dịch vụ xung quanh cũng hưởng lợi nhờ khách thập phương đổ về. Chính quyền cũng muốn biến đây thành cơ hội chung, phân luồng khách tới các điểm đến ẩm thực khác.
Trước đó vào năm 2014, quận Thuận Đức được UNESCO công nhận là "thành phố ẩm thực sáng tạo" với nhiều đặc sản nổi tiếng. Với sự bùng nổ của quán lẩu gà, chính quyền kỳ vọng sẽ góp phần quảng bá thêm nhiều ẩm thực vùng miền tới khách phương xa.
Chiều 8/4, Công an phường Sơn Trà cho biết đã làm việc với bà Lê Thị Kiều (40 tuổi, tạm trú địa phương) về hành vi ném đồ đạc xuống hẻm núi tại bán đảo Sơn Trà, gây phản cảm.
Theo hồ sơ của cơ quan công an, vào 16h ngày 28/3, bà Kiều bày bàn ghế, kinh doanh đồ uống trái phép tại khu vực trụ điện số 46 đường Hoàng Sa. Khi nghe tin tổ công tác liên ngành đang kiểm tra, xử lý vi phạm trật tự đô thị trên tuyến đường, bà Kiều gom ghế xếp bằng kim loại ném xuống sườn núi bên dưới để tránh bị thu giữ.
Hành động của chủ quán cà phê chiều 28/3 đã được Jess, một du khách người Serbia, ghi hình lại.
"Mọi thứ diễn ra quá nhanh, chỉ trong khoảng 5 giây người phụ nữ đã quăng xong ba chiếc ghế. Tôi thực sự bối rối vì cảnh tượng kỳ quặc này nên đã quay lại", Jess nói. Cô cho biết không thể chấp nhận hành động ném ghế xuống vực của chủ quán. Sau đó, Jess chia sẻ video lên mạng xã hội, thu hút nhiều bình luận thể hiện sự bất bình trước hành vi làm tổn hại môi trường của chủ quán.
Làm việc với cơ quan chức năng, bà Kiều cho biết ném ghế xuống hẻm núi vì "sợ bị phạt". Khoảng một tiếng sau khi ném ghế, bà đã leo xuống vực để lấy lại số đồ dùng và không định vứt rác thải gây ô nhiễm.
Cơ quan Công an đã chấn chỉnh, yêu cầu bà Kiều cam kết không tái phạm các hành vi lấn chiếm lòng lề đường và bảo vệ cảnh quan môi trường tại khu vực bảo tồn.
Đà Nẵng đang thực hiện đợt cao điểm lập lại trật tự đô thị. Ngày 8/4, lực lượng chức năng phường Sơn Trà đồng loạt ra quân xóa bỏ các điểm kinh doanh tự phát trên tuyến Hoàng Sa. Theo chính quyền địa phương, tình trạng hàng rong "bủa vây" đường lên bán đảo có xu hướng gia tăng, các hộ kinh doanh thường dùng xe đẩy, bày bàn ghế sát mép vực gây nhếch nhác và tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông trên cung đường đèo dốc.
Ngoài ra, việc kinh doanh không đảm bảo điều kiện còn đặt ra nhiều lo ngại về vệ sinh an toàn thực phẩm, đồng thời gây phiền hà, ảnh hưởng đến trải nghiệm của du khách khi lưu thông trên tuyến đường lên bán đảo Sơn Trà.
Đợt ra quân này nằm trong kế hoạch siết quản lý trật tự đô thị của UBND TP Đà Nẵng với nội dung trọng tâm là không được phép sử dụng vỉa hè để kinh doanh buôn bán.
Lực lượng chức năng xử lý dứt điểm các trường hợp lấn chiếm vỉa hè để kinh doanh. Những trường hợp cố tình chây ỳ sẽ bị sẽ lập biên bản xử phạt hành chính và tạm giữ phương tiện, vật dụng vi phạm.
Chính quyền địa phương cũng khuyến cáo người dân và du khách không tiếp tay cho hoạt động buôn bán trái phép trên vỉa hè, góp phần xây dựng hình ảnh thành phố du lịch văn minh, sạch đẹp.
Bán đảo Sơn Trà được ví là "lá phổi xanh" của Đà Nẵng với diện tích hơn 4.400 ha, là nơi cư ngụ của loài voọc chà vá chân nâu quý hiếm. Việc siết chặt quản lý không chỉ bảo vệ cảnh quan mà còn nhằm ngăn chặn các tác động tiêu cực đến hệ sinh thái rừng gắn liền với biển đặc biệt tại đây.
